Công Nghệ

Công nghệ xoa dịu nỗi buồn

Viết Nguyên Thứ Bảy | 12/11/2022 08:00

Người Việt cũng tin vào vạn vật hữu linh nên một số gia đình còn tạc tượng hoặc chọn cách thạch táng. (Ảnh: slate.com)

Công nghệ không chỉ kết nối người với người mà còn nhắm đến tạo ra sự kết nối đặc biệt với người đã khuất.
Người Việt cũng tin vào vạn vật hữu linh nên một số gia đình còn tạc tượng hoặc chọn cách thạch táng. (Ảnh: slate.com)

Một tháng trước, Ngọc Dung bỗng nhiên mơ thấy người anh trai đã mất. Trông anh khỏe mạnh hơn. Dung tin là anh trai muốn báo với gia đình rằng anh vẫn yên ổn, để gia đình đừng lo. Dung cũng như bao người vẫn thường nghĩ về người thân sau khi qua đời, khao khát được gặp lại họ, muốn biết họ đi về đâu và có ở gần bên cạnh gia đình nữa không.

Phong tục tảo mộ ngày cuối năm, thờ cúng ông bà tổ tiên... đều là cách thức để người Việt bày tỏ lòng thương nhớ người đã khuất. Người Việt cũng tin vào vạn vật hữu linh nên một số gia đình còn tạc tượng hoặc chọn cách thạch táng. Cho rằng “trần sao âm vậy”, nhiều người đốt rất nhiều tiền vàng, xe cộ, nhà cửa... cho người mất. Theo thống kê chưa đầy đủ, mỗi năm người Việt chi khoảng 5.800 tỉ đồng để mua vàng mã, tương đương với 60.000 tấn vàng mã.

Thậm chí nhiều gia đình còn nhờ đến nhà ngoại cảm để tìm hài cốt của người đã khuất. Ước tính, đã có trên 10.000 vụ tìm mộ liệt sĩ bằng phương pháp ngoại cảm. Dù rằng một số người đã mạo danh ngoại cảm để lừa đảo và khả năng của những nhà ngoại cảm chân chính không phải lúc nào cũng đúng 100% nhưng theo ông Nguyễn Phúc Giác Hải, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng tiềm năng con người, ngoại cảm là lĩnh vực khoa học mà thế giới còn đang cố gắng tìm hiểu.  

 

Đối với những hình thức giao tiếp tâm linh khác, một số tín ngưỡng như tín ngưỡng thờ Mẫu (Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải) còn thực hành nghi thức hầu đồng. Người ta tin rằng, các vị thần có thể nhập hồn vào thể xác của ông đồng, bà đồng ở trạng thái thăng hoa, cực lạc để trấn yểm trừ tà ma, chữa lành bệnh tật, phù hộ, ban lộc. “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại. 2 năm trước, Yên Bái từng tổ chức lễ hội Festival thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu.

Thực tế, dù ở quốc gia nào, con người vẫn luôn tò mò, quan tâm đến “thế giới bên kia”. Người ta để trí tưởng tượng bay bổng khi tìm cách mô tả thế giới ấy, nhất là qua phim ảnh, tiểu thuyết. Những bộ phim kể về hành trình chiêm nghiệm giữa sự sống và cái chết như Coco từng lấy đi nước mắt của không ít người và đã nhận tượng vàng Oscar hạng mục Phim hoạt hình xuất sắc.

Vì những lý do đó, kết nối, “tái sinh” người đã khuất là lĩnh vực mà công nghệ không muốn đứng ngoài cuộc. Bằng công nghệ thực tế ảo (VR) kết hợp với lồng tiếng, đài MBC của Hàn Quốc đã thực hiện một chương trình đoàn tụ người đã khuất mang tên “I Met You”. Trong mùa đầu tiên, MBC kết nối người mẹ gặp lại đứa con gái đã qua đời vì bị máu khó đông. Sang mùa thứ 2, “I Met You” giúp ông Kim Jong-soo đoàn tụ với người vợ đã qua đời hơn 4 năm trước. Đó là những cuộc hội ngộ đầy nước mắt.
Những người phản đối chương trình cho rằng, cuộc gặp chỉ là ảo, còn cảm xúc là thật và chương trình đã lợi dụng nỗi đau của cá nhân để thu hút khán giả. Dù vậy, theo đài MBC, họ thực hiện chương trình như cách ”thể hiện một phương thức mới để lưu giữ người thân yêu trong ký ức”.

Những người phản đối chương trình cho rằng, cuộc gặp chỉ là ảo, còn cảm xúc là thật và chương trình đã lợi dụng nỗi đau của cá nhân để thu hút khán giả. (Ảnh: StoryFile)
Những người phản đối chương trình cho rằng, cuộc gặp chỉ là ảo, còn cảm xúc là thật và chương trình đã lợi dụng nỗi đau của cá nhân để thu hút khán giả. (Ảnh: StoryFile)

Đây cũng là lý do để các công ty công nghệ như HereAfter AI , StoryFile, You, Only Virtual, Microsoft, Eterni.me... nghiên cứu và phát triển công nghệ xoa dịu nỗi buồn (grief tech). Như Erin Thompson, nhà tâm lý học Mỹ từng nhận định: “Một phiên bản kỹ thuật số có thể là một cách hữu ích và lành mạnh để ghi nhớ người thân đã khuất”. 

Các công ty đã dùng đến những công nghệ như công nghệ trí tuệ nhân tạo mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), tái tạo giọng nói... để tạo những mô hình 2D/3D của một người cụ thể bằng dữ liệu hình ảnh, thông tin, video gắn với họ. Chẳng hạn, Eterni.me chuyên thiết kế avatar động bằng dữ liệu từ hồ sơ mạng xã hội, còn HereAfter AI lại phát triển ứng dụng dùng bản ghi âm để trò chuyện và hồi tưởng cá tính của người chết. ETER9 thì ghép đôi mỗi người dùng với một đối tác A.I để bắt chước hành vi trên mạng... 

Để giống thật nhất, các LLM của OpenAI (GPT-3) hoặc của Google (LaMDA) thậm chí có thể được điều chỉnh để có phong cách soạn thảo văn bản và tin nhắn giống một người cụ thể. Riêng Microsoft đã tạo ra chatbot từ dữ liệu một người cụ thể, thay vì dữ liệu nhiều người như trước.

 

Đổi lại, người ta sẽ phải trả phí đáng kể khi sử dụng các công nghệ này. Chẳng hạn, ở HereAfter AI là 8,99 USD/tháng cho một phiên bản kỹ thuật số không giới hạn. StoryFile thu phí một lần với giá 499 USD. You, Only Virtual, dự kiến có giá 10-20 USD/tháng khi ra mắt vào năm 2023.

Ở Việt Nam chưa đơn vị nào dấn bước vào lĩnh vực “tái sinh” người đã khuất. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ vào đời sống tâm linh cũng đã hình thành qua việc thăm viếng nghĩa trang online, cầu an, giải hạn trực tuyến, cúng dường online...

Dù có những ý kiến trái chiều về cách hành xử với “thế giới bên kia”, công nghệ vẫn đang len lỏi vào các ngóc ngách đời sống, kể cả văn hóa, tâm linh. Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, khi các giao dịch mua bán, học hành... đều đã online thì biểu diễn nghệ thuật, nghi lễ tâm linh chuyển qua online cũng là điều dễ hiểu. Quan trọng nhất vẫn là “tâm của chúng ta hướng thiện, lòng chúng ta thanh thản, niềm tin của chúng ta vững vàng”, ông Sơn nói. Trước mắt, các thử nghiệm công nghệ này vẫn cần nhiều thời gian minh chứng trước khi trở thành nhu cầu được cộng đồng chấp nhận rộng rãi.


Tin cùng chuyên mục

Tin nổi bật trong ngày