Vinasun lưỡng nan

Công ty Tư vấn Kim Ngưu báo cáo đã giảm tỷ lệ sở hữu tại Vinasun (mã VNS) từ mức trên 5% xuống còn 3,7%. Sự rời đi của cổ đông lớn xảy ra giữa lúc tình hình kinh doanh của hãng taxi này liên tục sa sút. Quý I/2026, doanh thu giảm 4% và lợi nhuận ròng giảm đến 56% trên nền so sánh thấp cùng kỳ. Trên sàn chứng khoán, tính trong năm nay đến kết thúc phiên 22/6, thị giá VNS đã mất 12%.

Trong bối cảnh ngành gọi xe đang bị tái định hình bởi các nền tảng công nghệ và xe điện, Vinasun đang cố gắng níu kéo thị phần thông qua chiến lược chuyển đổi sang xe hybrid, nhưng những con số tài chính cho thấy sự xoay trục này chưa mang lại hiệu quả rõ rệt.

Tại Đại hội đồng cổ đông vào tháng 4, Phó Tổng Giám đốc Trần Anh Minh giải thích, sự kiện địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy giá dầu tăng đột biến, điều chỉnh khoảng 15 lần, buộc Vinasun phải có những chính sách thích hợp để hỗ trợ tài xế, dẫn đến kết quả kinh doanh giảm sút. Kế hoạch năm 2026, Công ty đặt mục tiêu doanh thu hơn 900 tỷ đồng, nhưng mục tiêu lợi nhuận tiếp tục “đi lùi” 16,5% và chính thức nói không với việc chia cổ tức.

Điểm khác biệt cốt lõi trong chiến lược của Vinasun hiện tại là quyết định đứng ngoài cuộc chơi xe điện (EV). Trong khi đối thủ Green SM mở rộng thần tốc bằng 100% xe thuần điện, Vinasun chọn giải pháp an toàn hơn: xe hybrid (xăng lai điện). Đến năm 2026, Vinasun đã nâng quy mô phương tiện hybrid lên hơn 1.100 chiếc. Kế hoạch của Hãng là thay máu dần đội xe bằng cách liên tục thanh lý các dòng xe xăng cũ (hàng trăm chiếc mỗi năm) và mua mới xe hybrid.

Tuy nhiên, quy mô tổng thể của Vinasun đã thu hẹp nghiêm trọng. Từ thời kỳ đỉnh cao với khoảng 6.000 chiếc, lượng xe kinh doanh hiện tại của Vinasun chỉ còn duy trì ở mức trên dưới 2.000 chiếc. Công ty cho rằng hạ tầng trạm sạc tại Việt Nam chưa đủ đáp ứng để vận hành taxi thuần điện với cường độ cao và xe hybrid là bài toán tối ưu nhất về mặt chi phí và tính linh hoạt.

Theo báo cáo quý I/2026 của Mordor Intelligence, thị trường taxi Việt Nam được định giá 1,54 tỷ USD vào năm 2025, dự kiến sẽ tăng từ 1,94 tỷ USD năm 2026 lên 4,62 tỷ USD năm 2031 với CAGR là 18,99% giai đoạn 2026-2031. Green SM tiếp tục dẫn đầu thị trường gọi xe taxi công nghệ Việt Nam với 54,51% thị phần trong quý I/2026, nới rộng khoảng cách với 2 đơn vị xếp sau là Grab (40,92% ) và Be (4,57%). 

Vinasun, từng nắm giữ hơn 45% thị phần phía Nam, nay cùng với Mai Linh nằm ở mức dưới 3% toàn thị trường. Trong khi Mai Linh đang vùng vẫy bằng các động thái chuyển đổi số và hợp tác linh hoạt hơn, chiến lược phương tiện chọn hybrid và nền tảng điều vận cũ đã khiến Vinasun gặp khó khăn hơn.

Có thể thấy, Vinasun buộc phải chọn hybrid vì họ không sở hữu hạ tầng trạm sạc. Mô hình hybrid giúp Hãng giải quyết được “nỗi lo sạc pin” và không bị gián đoạn hoạt động, nhưng về mặt cấu trúc tài chính cốt lõi sẽ khiến Vinasun có biên lợi nhuận hoạt động mỏng hơn hẳn so với đối thủ chạy xe thuần điện trong dài hạn, đặc biệt khi quy mô đội xe lớn và chu kỳ bảo dưỡng cơ học bắt đầu phát sinh chi phí.

Sự thất bại của mô hình kinh doanh taxi truyền thống trước các đối thủ mới không đơn thuần là câu chuyện về giá cước hay loại xe, mà là sự gãy đổ của “hiệu ứng mạng lưới”. Green SM và Grab đang vận hành hàng chục ngàn phương tiện, trong khi mật độ xe mỏng chỉ chừng 2.000 chiếc của một số hãng taxi truyền thống khiến thời gian khách hàng phải chờ lâu hơn gấp 3-4 lần so với việc bật app Grab. Thời gian chờ lâu dẫn đến tỷ lệ hủy chuyến cao và hành vi gỡ ứng dụng của khách hàng. Và cuối cùng, khi số lượng cuốc xe/ngày giảm, thu nhập của tài xế không đủ bù đắp chi phí, họ lập tức chuyển sang chạy cho nền tảng của đối thủ.

Kết quả kinh doanh lao dốc cộng hưởng với thanh khoản thị trường cạn kiệt (chỉ khoảng 25.000-35.000 cổ phiếu khớp lệnh mỗi phiên) đang tạo ra tình thế tiến thoái lưỡng nan cho các cổ đông lớn muốn rời khỏi Vinasun. Điển hình là trường hợp của Công ty Kim Ngưu liên tục đăng ký bán ra hàng triệu cổ phiếu VNS để thoái sạch vốn. Qua nhiều đợt giao dịch trong tháng 2 và tháng 4/2026, họ chỉ bán được khối lượng rất nhỏ lẻ do “điều kiện thị trường không đạt kỳ vọng”. 

Sự chật vật của các cổ đông tổ chức khiến cấu trúc quyền lực tại Vinasun ngày càng cô đặc vào nhóm cổ đông gia đình nhà sáng lập. Gia đình Chủ tịch Hội đồng Quản trị Đặng Phước Thành (cùng vợ và con trai - CEO Đặng Thành Duy) hiện nắm giữ khoảng 42,56% cổ phần. 

Phó Tổng Giám đốc Trần Anh Minh cho biết mục tiêu của Vinasun xét cho cùng vẫn là kinh doanh có lãi, đảm bảo quyền lợi hài hòa giữa cổ đông, doanh nghiệp và người lao động. “Vinasun gặp bất lợi cạnh tranh vì là hãng taxi minh bạch nhất thị trường Việt Nam. Mọi thông số như số xe đầu tư, xe thanh lý, doanh thu... đều công khai, dẫn đến sự thiệt thòi lớn về bảo mật bí mật kinh doanh so với đối thủ”, ông nói. 

Với lợi nhuận ở mức thấp nhất trong gần 2 thập kỷ, quy mô đội xe giảm sút và một chiến lược nằm ngoài xu hướng điện hóa toàn cầu, Vinasun đang phải đối mặt với bài toán sinh tồn khắc nghiệt nhất trong lịch sử hoạt động của mình.