IPO đón sóng nâng hạng

Quyết định của FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026 không chỉ mở ra cánh cửa cho dòng vốn ngoại trị giá hàng tỷ USD, mà còn kích hoạt một cuộc lột xác về cấu trúc hàng hóa. Làn sóng IPO đón đầu xu thế này đang chuyển dịch từ việc chạy theo số lượng sang việc định vị lại chất lượng quản trị và tính bền bỉ của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu GDP tăng trưởng 8-10%, thị trường chứng khoán đang khẳng định vai trò trung tâm để huy động vốn dài hạn. Ông Trần Đức Long, đồng sáng lập Nền tảng Tài chính MoneyGain, cho rằng hoạt động IPO hiện nay không chỉ đơn thuần là nguồn cung mới, mà còn là cầu nối quan trọng giữa định hướng phát triển kinh tế với kỳ vọng nâng cao vị thế của thị trường vốn Việt Nam.

Thực tế, sự xuất hiện của các thương vụ IPO lớn như Công ty Chứng khoán TCBS, VPBankS hay kế hoạch niêm yết các “át chủ bài” của Công ty Cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh đang làm giàu thêm “giỏ hàng” vốn đã thiếu vắng các lựa chọn chất lượng. Những cái tên như nhà thuốc Long Châu, Agribank hay DatVietVAC được kỳ vọng sẽ tạo ra lực hút mới, giúp đa dạng hóa danh mục cho các định chế tài chính quốc tế.

Sự sôi động trở lại của thị trường IPO sau giai đoạn trầm lắng (từ năm 2018 đến tháng 10/2025) không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự cộng hưởng từ chính sách tiền tệ nới lỏng và kỳ vọng lịch sử về nâng hạng.

Đặc biệt, sự ra đời của Nghị định 245/2025/NĐ-CP đã tạo ra 2 bước tiến lớn khi rút ngắn quy trình phê duyệt IPO và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư nước ngoài. Điều này được kỳ vọng sẽ biến Việt Nam thành một câu chuyện đầu tư dài hạn hấp dẫn bậc nhất châu Á.

Làn sóng IPO lần này ghi nhận sự thay đổi rõ rệt: thay vì các doanh nghiệp bất động sản chiếm đa số như trước, làn sóng niêm yết hiện nay tập trung vào các lĩnh vực có dòng tiền ổn định và tăng trưởng bền vững như tài chính, nông nghiệp, hạ tầng và năng lượng.

Phân tích sâu hơn về tác động của nâng hạng, ông Trần Quốc Toàn, Giám đốc Chi nhánh 2 Hội sở, Công ty Chứng khoán Mirae Asset, đưa ra khái niệm về hiệu ứng “kéo” (pull effect). “Khi thị trường được nâng hạng, dòng vốn thụ động từ các chỉ số như FTSE Emerging Index sẽ buộc phải phân bổ tỷ trọng vào Việt Nam. Điều này tạo ra thanh khoản dồi dào, giúp các doanh nghiệp IPO đạt được mức định giá cao hơn so với giai đoạn thị trường cận biên”, ông Toàn chia sẻ với NCĐT. 

Ông Toàn cũng lưu ý về sự phân hóa khi thị trường chứng khoán thường trải qua 3 giai đoạn (kỳ vọng - thực thi - sau nâng hạng). Trong giai đoạn thực thi, dòng tiền sẽ ưu tiên cực kỳ khắt khe cho các mã vốn hóa lớn, có thanh khoản và còn room ngoại, trong khi các mã nhỏ có thể bị thị trường “bỏ rơi”.

Đồng quan điểm về tính bền vững, các chuyên gia cũng cho rằng quyết định nâng hạng không nên được kỳ vọng là một phép màu giúp thị trường tăng trưởng ngay lập tức. Việc cải cách, chuẩn hóa thị trường mới là yếu tố cốt lõi để thị trường phát triển bền vững. 

Hoạt động IPO và niêm yết tại Việt Nam đang đứng trước những cơ hội phát triển mạnh mẽ nhờ các điều chỉnh chính sách từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính, đặc biệt là việc mở rộng khung pháp lý cho khối doanh nghiệp FDI. 

Bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng Giám đốc SSIAM, dự báo trong vòng 3 năm tới sẽ là thời điểm bùng nổ của các hoạt động IPO và niêm yết của khối doanh nghiệp FDI. Các giao dịch lớn dự kiến sẽ bắt đầu xuất hiện từ quý III đến quý IV năm nay.

Có 2 mốc thời gian quan trọng thúc đẩy quá trình này là cuối tháng 6 (thông tin từ MSCI) và tháng 9 (thời điểm FTSE chính thức thực hiện nâng hạng thị trường Việt Nam). Những yếu tố này được kỳ vọng sẽ tạo ra điểm rơi lý tưởng cho các hoạt động IPO.

Để lọt vào mắt xanh của các định chế tài chính lớn khi thị trường nâng hạng, các doanh nghiệp IPO buộc phải chấp nhận “luật chơi” minh bạch hơn. Và nhằm đáp ứng tiêu chuẩn MSCI trong tương lai, các doanh nghiệp mới niêm yết buộc phải áp dụng chuẩn mực kế toán IFRS và công bố thông tin bằng tiếng Anh. Điều này giúp loại bỏ “độ trễ” về niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài ngay từ khi doanh nghiệp bắt đầu lên sàn, theo ông Toàn của Mirae Asset.

Song hành với làn sóng IPO, thị trường đang chứng kiến một cuộc di cư cấu trúc mạnh mẽ, xu hướng chuyển sàn từ UPCoM sang niêm yết chính thức trên HOSE. Ông Toàn cho rằng, đây là bước đi tất yếu để doanh nghiệp thỏa mãn những tiêu chuẩn khắt khe của các định chế tài chính lớn. Các quỹ ngoại thường chỉ ưu tiên giải ngân vào những mã trên sàn niêm yết chính thức nhằm đảm bảo tối đa tính minh bạch và thanh khoản.

Lực đẩy này càng cộng hưởng trước áp lực thoái vốn nhà nước và lộ trình cổ phần hóa các doanh nghiệp đầu tàu. Việc quyết liệt thực thi các kế hoạch này sẽ tạo ra một lượng hàng hóa chất lượng cao cho thị trường. Nguồn cung mới không chỉ làm phong phú thêm lựa chọn cho giỏ hàng nâng hạng, mà còn tạo ra sức hút mãnh liệt đối với các quỹ đầu tư tư nhân và dòng vốn ngoại đang tìm kiếm những câu chuyện giá trị thực chất tại Việt Nam.