Thiện nguyện bằng tư duy quản trị

Sau khi rời bỏ vị trí điều hành tại doanh nghiệp giấy hàng đầu Việt Nam, ông Cao Tiến Vị, người sáng lập Quỹ ASIF, không chọn nghỉ ngơi mà dấn thân vào một hành trình mới: “tái cấu trúc” hoạt động thiện nguyện, mang tư duy quản trị kinh doanh vào lĩnh vực xã hội để tạo ra những giá trị bền vững hơn.

Chuyên nghiệp hóa thiện nguyện

Sau nhiều năm thành công trên thương trường, điều gì đã thôi thúc ông thành lập Quỹ ASIF và chọn hướng đi hỗ trợ năng lực cho các tổ chức xã hội, một lĩnh vực còn khá mới mẻ tại Việt Nam?

Thực ra, sau khi rời kinh doanh, tôi nhận thấy lĩnh vực xã hội ở Việt Nam còn rất sơ khai. Người Việt mình có tấm lòng rất lớn, luôn sẵn lòng “lá lành đùm lá rách”, nhưng đa số vẫn làm theo cảm tính và phong trào, dẫn đến việc thiếu bền vững. Thế giới đã đi theo hướng không chỉ trao “con cá” mà là trao “cần câu”, giúp người nghèo thoát nghèo bền vững hơn. Vì vậy, tôi lập ra ASIF để định hình một lối đi chuyên nghiệp, bài bản và hiệu quả hơn cho lĩnh vực này. Quỹ được lập tại Úc và đặt văn phòng tại Việt Nam để hoạt động chính yếu (khoảng 70%) tại quê nhà.

Ông từng chia sẻ rằng việc “cho” ở Việt Nam đôi khi rất vất vả. Những rào cản lớn nhất mà các tổ chức xã hội đang gặp phải là gì?

Cái khó nhất là năng lực tiếp nhận tài trợ. Nhiều tổ chức quốc tế muốn giúp Việt Nam nhưng các tổ chức trong nước không đủ điều kiện đáp ứng chuẩn của họ về tính minh bạch, khả năng thực thi, đo lường kết quả và kiểm toán. Hầu như trước đây, các đơn vị của chúng ta chưa làm được điều này nên mất đi cơ hội tiếp nhận nguồn vốn dài hạn, bền vững.

ASIF ra đời để giúp các tổ chức xã hội nâng cao năng lực, từ hỗ trợ lập pháp nhân, xây dựng mô hình hoạt động, lập kế hoạch đến cách quyết toán tài trợ minh bạch. Khi chúng tôi rút đi, họ phải có khả năng tự vận hành và làm việc với nhiều đối tác khác.

Ông có thể chia sẻ một vài dự án cụ thể mà ASIF đã tái cấu trúc thành công?

Điển hình là doanh nghiệp xã hội Mai Tâm. Ban đầu họ chỉ là cơ sở nhỏ nuôi trẻ nhiễm HIV, nhưng chúng tôi đã giúp họ sắp xếp lại cấu trúc, lập pháp nhân, đào tạo đội ngũ điều hành và minh bạch hóa báo cáo tài chính. Sau đó, họ đã lớn mạnh, xây được nhà dưỡng lão và huy động nguồn lực rất tốt. Hay như dự án Kênh 7 (Kiên Giang cũ), trước khi chúng tôi hỗ trợ quản trị và ứng dụng phần mềm, mỗi ngày họ chỉ khám được 30-40 người. Sau khi chuẩn hóa quy trình, hiệu suất tăng lên 200 người/ngày.

Gần đây, dự án “Đồng hành cùng em” phối hợp với Thảo Đàn đang thu hút nhiều sự chú ý. Điểm khác biệt của dự án này so với các quỹ học bổng truyền thống là gì?

Học bổng truyền thống thường chỉ phát tiền là xong. Nhưng “Đồng hành cùng em” là hỗ trợ đa dịch vụ. Chúng tôi không chỉ lo học phí mà còn cử tình nguyện viên đồng hành, giám sát về tâm lý, sức khỏe, học vấn và hỗ trợ pháp lý để các em được vào trường công... Chúng tôi quan niệm tài trợ tốt nhất là tài trợ cho con người, đặc biệt là trẻ em. Dự án này được quản trị bằng phần mềm hiện đại để theo dõi lộ trình của từng em từ đầu vào đến khi tốt nghiệp hoặc học nghề.

Chìa khóa kết nối nguồn lực xã hội

Ông luôn nhấn mạnh vào tính minh bạch và quản trị. Ông đã áp dụng kinh nghiệm từ thời điều hành Giấy Sài Gòn vào ASIF như thế nào?

Tôi mang tinh thần kinh doanh (business spirit) vào tổ chức xã hội. Quản trị là nền tảng để không phát sinh kiện cáo và mất lòng tin. Chúng tôi thậm chí mời các đơn vị như Deloitte thực hiện kiểm toán cho các dự án mình hỗ trợ để đảm bảo tính chuyên nghiệp cao nhất. Mọi thứ phải được mã hóa và quy trình hóa bằng phần mềm. Khi có nền tảng quản trị tốt, các tổ chức sẽ không còn lo thiếu tiền mà chỉ lo làm sao hoạt động tốt nhất, vì lúc đó các nhà tài trợ sẽ tự tìm đến.

Với các doanh nghiệp đang muốn thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR) hoặc ESG, ASIF có thể hỗ trợ gì cho họ?

ASIF có thể đóng vai trò là đơn vị thực hiện dịch vụ CSR/ESG cho doanh nghiệp. Thay vì doanh nghiệp phải tự nuôi đội ngũ làm thiện nguyện, vốn không chuyên nghiệp và bấp bênh, họ có thể tin tưởng giao cho ASIF triển khai. Chúng tôi cung cấp một “hệ sinh thái” các dự án đã được sàng lọc kỹ lưỡng, từ nước sạch, y tế đến giáo dục để doanh nghiệp lựa chọn theo khẩu vị của mình.

Những khó khăn về mặt pháp lý hiện nay có khiến ông nản lòng?

Luật pháp cho khối xã hội hiện nay chưa rõ ràng, từ việc xin giấy phép quỹ đến các chính sách ưu đãi thuế cho nhà tài trợ. Tuy nhiên, tôi vẫn kiên nhẫn. Làm từ thiện là phải kiên nhẫn. Tôi hy vọng trong 10 năm tới, xã hội sẽ có những tổ chức chuyên nghiệp thực thụ, những đơn vị yếu kém sẽ bị đào thải theo quy luật tự nhiên.

Chắc hẳn ông đang ấp ủ nhiều mục tiêu và kế hoạch mới?

Tôi mơ ước xây dựng được một mạng lưới kết nối 10 triệu người Việt ở nước ngoài đóng góp cho quê hương thông qua những công cụ minh bạch. Bên cạnh đó, tôi rất muốn thực hiện dự án gom đồ cũ chuyên nghiệp như mô hình ở Úc: phân loại, đóng gói và trao tặng hoặc bán lại để gây quỹ một cách bài bản nhất. Đây là một guồng máy lớn cần sự tham gia của các bạn trẻ có lý tưởng và chuyên môn.