Xanh & thông minh hơn

"Khi tôi đang ở đây công bố việc Quỹ Chuyển Đổi Xanh đi vào vận hành thì nhiều người, trong đó có bạn bè của tôi vẫn đang phải chống chọi với bão lũ ở miền Trung”, bà Tú Ngô, Giám đốc Quỹ đầu tư Touchstone Partners, chia sẻ.

Đó là những ngày cuối tháng 11, khi mưa lớn vẫn đang diễn ra từ Đà Nẵng đến Khánh Hòa, dẫn đến nhiều nơi bị ngập sâu, người dân phải dùng thuyền di chuyển. Quỹ Chuyển Đổi Xanh của Touchstone trị giá 10 triệu USD ra mắt trong bối cảnh như vậy, tập trung vào các startup và sáng kiến trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững, kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải và công nghệ năng lượng tại Việt Nam và Đông Nam Á.

Đây không phải là lần đầu tiên Touchstone tham gia đầu tư vào các startup ứng phó với biến đổi khí hậu vì từ năm 2023 quỹ này đã cùng với Temasek Foundation (Singapore) và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM (HIDS) tổ chức cuộc thi “Thách thức Net Zero” để tìm kiếm các sáng kiến đổi mới sáng tạo về khí hậu ở Việt Nam. Khác với các công ty khởi nghiệp công nghệ, bên cạnh vốn đầu tư thì nhóm biến đổi khí hậu cần các đối tác chiến lược hoặc có khả năng mua hàng lớn để có thể giữ giá thành sản phẩm ở mức chấp nhận được nhờ lợi thế quy mô.

Bên cạnh đó, những đơn vị phát triển giải pháp về môi trường không chỉ là các sản phẩm phần mềm, mà còn bao gồm công nghệ phần cứng, deep tech (công nghệ sâu), khoa học vật liệu... Vì thế, sản phẩm cần thời gian nghiên cứu lâu hơn và cần những nguồn lực lớn để đưa được ra thị trường. Đó là lý do giải thưởng của cuộc thi là tiền mặt, không đổi cổ phần để các công ty có “khoảng không” để phát triển. Song song đó là kết nối với những doanh nghiệp đang có bài toán về môi trường cần giải. 

Cuộc thi cũng thu hút nhiều quỹ, tổ chức thúc đẩy các sáng kiến ứng phó biến đổi khí hậu tham gia như P4F, Viện Tăng trưởng xanh Toàn cầu (GGGI), GS Engineering & Construction, AiViet Ventures, 38M Ventures, Sembcorp Industries…

Trong một thập niên qua, theo Tracxn, một công ty chuyên về dữ liệu thị trường startup, hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ Việt Nam đã đạt một cột mốc ấn tượng: thu hút tổng cộng 3,2 tỉ USD vốn đầu tư và sản sinh ra 6 kỳ lân công nghệ. Hệ sinh thái năng động này đang hướng tới xu hướng mới nhất là trí tuệ nhân tạo (A.I). Thống kê năm 2025 của Crunchbase chỉ ra rằng dòng vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào các công ty A.I toàn cầu là 202,3 tỉ USD, tăng 75% so với năm 2024.

Đáng chú ý, 2025 là năm chứng kiến gần 50% tổng vốn đầu tư toàn cầu chỉ đổ vào một lĩnh vực. Tuy nhiên, dòng vốn đang không phân chia đồng đều. Theo thống kê của PitchBook, có đến 65% vốn đổ vào các công ty A.I lớn và xu hướng này đang bóp nghẹt cơ hội gọi vốn của những công ty A.I nhỏ hơn, có câu chuyện ít hấp dẫn hơn.

Việc Touchstone khởi động Quỹ Chuyển Đổi Xanh, dù quy mô không lớn nhưng cho thấy thị trường startup ứng phó biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể. “Dù chịu tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu, Việt Nam hội tụ nhiều đổi mới tiên tiến về nông nghiệp và giải pháp xanh. Hệ sinh thái khởi nghiệp ở đây rất linh hoạt và giàu tinh thần khởi nghiệp”, bà Tú Ngô của Touchstone nói.

Gần đây, việc cắt giảm các khoản tài trợ khí hậu quốc tế hằng năm trị giá 9,5 tỉ USD từ Mỹ đã khiến dòng vốn vào lĩnh vực này chịu tác động mạnh mẽ khi vốn giá rẻ không còn nữa mà thay vào đó là các tiêu chí rõ ràng hơn. Cụ thể, các startup có sáng kiến biến đổi khí hậu phải chuyển dần từ “impact story” (câu chuyện tác động) sang “industrial relevance” (chứng minh sự liên quan và giá trị trong chuỗi công nghiệp). 

Trong bối cảnh đó, sự tham gia của quỹ đầu tư cũng cho thấy các startup ứng phó biến đổi khí hậu Việt Nam đang đi theo quy luật mới. Ở khía cạnh khác, xu hướng xanh có thể là một lĩnh vực ứng dụng A.I tiềm năng khi mà cuộc chiến giữa các công ty A.I đang “cướp dần” cơ hội tiếp cận dòng vốn của nhóm nhỏ và buộc họ phải giải quyết các bài toán khác để thu hút sự chú ý của giới đầu tư, đồng thời chứng minh tính hiệu quả của A.I.

Theo báo cáo State of Climate Tech 2025 của Net Zero Insights, xu hướng này đã nhen nhóm từ năm 2023 khi các công ty khởi nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ liên quan đến A.I từ chỗ chỉ chiếm 7,5% tổng vốn đầu tư vào công nghệ khí hậu đã tăng lên mức 27,7% năm 2025.

Nhà đầu tư tin rằng khả năng của A.I trong phân tích dữ liệu, mô hình dự đoán và tối ưu hóa có thể thúc đẩy các ứng dụng đột phá trong cả việc giảm phát thải và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. 

“Trí tuệ nhân tạo không chỉ là một công cụ tăng năng suất, mà còn là một cơ hội thực sự để giải quyết những vấn đề quan trọng”, bà Agate Freimane, Đối tác Quản lý tại Norrsken VC (Thụy Điển), nhận định. Năm ngoái, đơn vị này đã đưa ra cam kết đầu tư 348 triệu USD vào các công ty khởi nghiệp châu Âu sử dụng A.I để giải quyết những thách thức về khí hậu, sức khỏe, thực phẩm, giáo dục và xã hội. Rất có thể trong thời gian tới, Việt Nam sẽ chứng kiến sự kết hợp của A.I trong các giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu.