Từ định kiến Đông Dương đến Art Fair Paris

Giữa lòng Paris hoa lệ, nơi nghệ thuật đương đại thường bị thống trị bởi những tên tuổi lớn từ Trung Quốc hay Hàn Quốc, một giám tuyển trẻ người Việt đang âm thầm thiết lập một “điểm nối” mới. Không chỉ là một phòng tranh, Galerie Bao của Lê Thiên Bảo là nỗ lực phá vỡ những định kiến lãng mạn hóa về một Việt Nam “hương xa” để trình làng một diện mạo nghệ thuật gai góc và hơi thở thời đại.

Khoảng trống giữa kinh đô nghệ thuật
Paris từ lâu đã là cái nôi của nghệ thuật toàn cầu. Với Việt Nam, mối lương duyên này càng đặc biệt sâu sắc thông qua thời kỳ Mỹ thuật Đông Dương. Những con số không hề biết nói dối: từ năm 2014-2024, doanh thu đấu giá các tác phẩm nghệ thuật Việt Nam đã tăng vọt gấp 5 lần, từ 10 triệu USD lên 49,1 triệu USD. Số lượng tác phẩm giao dịch thành công cũng tăng trưởng hơn 230%.

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ tài chính đó là một thực trạng đáng suy ngẫm: thị trường gần như chỉ xoay quanh các danh họa thời kỳ Đông Dương. Đối với công chúng Pháp, nghệ thuật đương đại Việt Nam vẫn là một “khoảng trống”. Trong tâm thức của nhiều người, Việt Nam vẫn hiện lên qua những định kiến về phong cảnh đồng quê, cây tre, con trâu hay thư pháp, một ký ức lãng mạn và hoang sơ còn sót lại từ thời thuộc địa.

Mangrove Theatre: The Wartime Photography của Võ An Khánh, đồng tổ chức với Dogma Collection (Vietnam) tại Galerie Bao, Paris năm 2025.

Lê Thiên Bảo, người vừa khai trương không gian mới của Galerie Bao tại số 49 Avenue Parmentier (Quận 11, Paris) vào tháng 9/2025, hiểu rõ rào cản này hơn ai hết. Cô kể rằng khi đang sửa sang mặt bằng, nhiều người bản địa vẫn ngạc nhiên khi biết cô mở gallery thay vì một tiệm ăn.

Hành trình của Bảo trên đất Pháp không trải đầy hoa hồng. Đến Paris vào năm 2020 giữa tâm dịch, thay vì chọn sự an toàn, cô chọn con đường học thuật. Với học bổng France Excellence, Bảo tốt nghiệp thủ khoa MBA về quản lý thị trường nghệ thuật quốc tế tại École supérieure technique en Art et Communication (EAC).

Dấn thân vào một ngành công nghiệp vốn bị chiếm ưu thế bởi người bản địa và có sự phân tầng rõ rệt, Bảo bắt đầu từ vị trí thực tập để rèn luyện ngôn ngữ và học cách vận hành thị trường. Cô từng bước xây dựng uy tín khi làm việc tại Poush, một trong những tổ hợp studio nghệ sĩ ảnh hưởng nhất Paris và làm cầu nối đưa nghệ sĩ Việt vào các gallery, bảo tàng danh tiếng.

Tự nhận mình là kẻ “điếc không sợ súng”, Bảo cho biết việc vận hành một gallery độc lập tại nơi nghệ thuật vận hành như một ngành công nghiệp khắc nghiệt là thử thách rất lớn về tài chính và chiến lược. Thế nhưng, chính sự chân thành và đam mê thuần khiết đã giúp cô nhận được sự hỗ trợ từ giới chuyên môn bản địa.

Thay đổi lăng kính

Trước khi hoạt động độc lập tại địa chỉ mới hơn 80 m2, Galerie Bao đã hợp tác cùng nhiều bảo tàng và tổ chức uy tín như Han Nefkens Foundation (Tây Ban Nha), Museion (Ý), Kadist (Pháp/Mỹ), The Outpost (Việt Nam), Bảo tàng Nghệ thuật Đương Đại Massachusetts (Mass MoCA, Mỹ), Hamburger Kunsthalle (Đức) và Palais de Tokyo (Pháp), giới thiệu nhiều nghệ sĩ đương đại Việt Nam đến đất Pháp. 

Không chỉ dừng lại ở những không gian triển lãm cố định, bước ngoặt lớn nhất sẽ đến vào tháng 4/2026. Galerie Bao sẽ chính thức tham gia Art Fair Paris, hội chợ nghệ thuật mùa xuân hàng đầu châu Âu.

Tại gian hàng I26, nằm trong khu vực Promesse dành cho những gương mặt trẻ triển vọng, Bảo sẽ giới thiệu tác phẩm của Trương Công Tùng, Lêna Bùi và Nguyễn Duy Mạnh. Đây là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế của nghệ sĩ đương đại Việt Nam: họ không còn là những cái tên lạ lẫm bên lề, mà là những nhân tố quan trọng đang trực tiếp đối thoại với thế giới.

Dù đã hợp tác với nhiều tổ chức uy tín, Lê Thiên Bảo vẫn khiêm tốn gọi nỗ lực của mình là một sự lựa chọn cá nhân. Cô từ chối gọi đó là “sứ mệnh” cao cả, mà đơn giản là nhu cầu được làm việc với cộng đồng của mình và bảo vệ những nội dung do chính mình chọn lọc.

Mục tiêu cốt lõi của Bảo rất rõ ràng, đó là mang hình ảnh một Việt Nam đương đại qua lăng kính của những nghệ sĩ đang sống và làm việc tại quê nhà ra thế giới. Đó không còn là một Việt Nam của quá khứ, của sự “thơ ngây” hay “bí ẩn” phục vụ cho cái nhìn của người khác, mà là một thực tại sống động, đầy suy tư và phản biện.

Đứng trước nhiều ngã rẽ và có quá nhiều lựa chọn, không ít lần Bảo cảm thấy bối rối, thậm chí rời xa lý tưởng ban đầu. Bảo cho biết, mỗi lần như thế, cô lại nhớ đến lý do đã bắt đầu. Và lý do duy nhất của cô chỉ gói gọn trong mong mỏi: “Có thể mang hình ảnh và góc nhìn của một Việt Nam đương đại qua lăng kính của nghệ sĩ đang sống và làm việc tại Việt Nam ra thế giới, thay vì hình ảnh của Việt Nam ở một thời hương xa”.