Hạ tầng cho thành phố tương lai

Cách đây hơn 12 năm, Bắc Kinh từng được nhắc đến như một trong những thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Giờ đây, bầu trời xanh quang đãng đối lập với mạng lưới hạ tầng chằng chịt bên dưới, một minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ.

Bài học đô thị hóa, giãn dân và phát triển đa trung tâm 

Điều này càng trở nên ấn tượng với chúng tôi trong chuyến làm việc với Tổng Công ty Xây dựng Trung Quốc (CSCEC). Chúng tôi được giới thiệu về dự án tuyến M101, một phần quan trọng trong hệ thống metro Bắc Kinh. Tuyến này dự kiến khai trương năm 2027, dài 18,1 km với tổng vốn đầu tư hơn 21,67 tỉ nhân dân tệ (khoảng 300 triệu USD), tập trung tại quận Thông Châu - trung tâm phát triển mới của thủ đô. Đây là một trong những dự án trọng điểm trong kế hoạch mở rộng mạng lưới metro lên hơn 1.000 km, phục vụ 18,5 triệu chuyến mỗi ngày, hướng tới tỉ lệ 60% chuyến đi bằng phương tiện công cộng. 

Song song với metro, Bắc Kinh còn phát triển hệ thống xe buýt điện xanh với chính sách trợ giá mạnh mẽ. Hiện thành phố đã đạt hơn 90% mục tiêu chuyển đổi toàn bộ phương tiện công cộng sang xe chạy pin, góp phần xây dựng mạng lưới giao thông thông minh và giảm ô nhiễm.

Trung Quốc, với chúng tôi, thực sự là “trường học” về phát triển đường sắt đô thị. Họ đạt tốc độ mở rộng 2 con số mỗi năm, tích hợp công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (A.I) và dữ liệu lớn (Big Data) để hướng tới hệ thống giao thông số hóa, thông minh và bền vững. Đây không chỉ là một dự án giao thông, mà còn là minh chứng cho tham vọng kết nối hạ tầng đồng bộ, giảm áp lực giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế. Khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, bài học và trải nghiệm từ Trung Quốc trở nên vô cùng giá trị. 

Kiến trúc sư Norman Foster từng nói: “Thành phố chính là nơi nhân loại tìm thấy tương lai của mình”. Thế kỷ XXI chứng kiến mỗi năm thế giới xuất hiện thêm 8 thành phố mới có quy mô ngang New York. Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy ấy. Chỉ trong 10 năm tới, chúng ta dự kiến đầu tư tới 274 tỉ USD cho hạ tầng, với 73% vốn từ khu vực tư nhân, đạt tỉ lệ cao nhất lịch sử. Đến năm 2030, cả nước sẽ có 1.000-1.200 đô thị, tỉ lệ đô thị hóa đạt 50% và kinh tế đô thị đóng góp tới 85% GDP.

Các dự án hạ tầng lớn không chỉ là đòn bẩy tăng trưởng mà còn là “bàn tay kiến tạo” định hình bản đồ đô thị mới, mở đường cho chính sách giãn dân và phát triển kinh tế bền vững. Chính sách giãn dân, phát triển đa trung tâm là lựa chọn chiến lược giúp Việt Nam tránh vết xe đổ của các siêu đô thị quá tải cũng như tận dụng tối đa nguồn lực đất đai, công nghệ... 

Các khu đô thị vệ tinh như Nhơn Trạch, Hòa Lạc, Hà Nam, Bắc Ninh, Thủ Đức, Thành phố mới Bình Dương, Cần Giờ, Quảng Yên… sẽ trở thành nam châm hút dân cư, doanh nghiệp, giảm tải cho trung tâm, đồng thời tạo động lực phát triển vùng. Những cái tên như Nhơn Trạch, Cần Giờ hay Thành phố mới Bình Dương được kỳ vọng sẽ trở thành những “Songdo của Việt Nam”... 
Chính phủ ưu tiên đầu tư vào hạ tầng vùng ven, kết hợp với quy hoạch đô thị thông minh, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp dịch chuyển ra khỏi lõi đô thị mà vẫn tiếp cận đầy đủ tiện ích, việc làm, dịch vụ.

Khung pháp lý mới: “Đường băng” cho tư nhân cất cánh

Tại bang Tamil Nadu, nơi nhóm kỹ sư trẻ của Coteccons đã triển khai dự án nhà máy cho VinFast, câu chuyện từ Ấn Độ mang đến một mảnh ghép quan trọng khác: vai trò của tư nhân. Tại đây, chính quyền không làm tất cả. Họ trải thảm đỏ, hỗ trợ điện, nước, logistics và để các tập đoàn tư nhân “cầm lái” sự phát triển công nghiệp. 

Những nhà quản lý xây dựng của Việt Nam cũng đang nhanh chóng bắt nhịp xu hướng này. Với 73% nguồn vốn hạ tầng dự kiến đến từ khu vực tư nhân, Chính phủ đang kích hoạt lại các mô hình hợp tác công tư (PPP) và BT (xây dựng - chuyển giao) với khung pháp lý minh bạch hơn. Cơ chế mới cho phép nhà đầu tư tiếp cận quỹ đất sạch ngay từ đầu, tạo động lực mạnh mẽ để họ rót vốn vào các công trình trọng điểm.

Nhờ đó, khu vực tư nhân không chỉ được hưởng lợi lớn về tài chính và tài sản, mà còn yên tâm đồng hành cùng Nhà nước trong những dự án hạ tầng quy mô lớn, góp phần kiến tạo diện mạo đô thị hiện đại, bền vững cho Việt Nam. Điều này rất có ý nghĩa với những tổng thầu xây dựng như Coteccons khi dồn mọi nguồn lực để chinh phục những thử thách lớn nhất như sân bay Phú Quốc, siêu công trình phục vụ APEC, đường sắt cao tốc Bắc - Nam… Coteccons không chỉ xây dựng công trình, mà còn phụng sự đất nước. 

Nếu tận dụng tốt các động lực mới, cải cách thể chế và đổi mới sáng tạo, Việt Nam sẽ chứng kiến sự ra đời của những “thành phố tương lai không ngủ”, nơi mọi người đều muốn sống, làm việc và cống hiến. Khi Nhà nước, doanh nghiệp, ngân hàng và toàn xã hội cùng chung quyết tâm và đồng lòng hành động, “giấc mơ đô thị hóa thần tốc” hoàn toàn có thể trở thành hiện thực. Đây là thời điểm để Việt Nam lựa chọn chủ động kiến tạo tương lai, biến khát vọng thành hành động và khẳng định vị thế trên bản đồ đô thị hóa toàn cầu.