Carbon: Chiếc van giảm áp cho doanh nghiệp

Thị trường carbon từ lâu đã được nhắc đến như một giải pháp hữu hiệu để kiểm soát khí thải nhà kính, nhưng góc nhìn về lợi ích tài chính của nó chưa bao giờ rõ ràng và cấp thiết như hiện nay. Theo các nhận định mới nhất, nếu vận hành hiệu quả và kết nối thành công với thị trường quốc tế, Việt Nam có tiềm năng thu hút từ 500 triệu đến 2 tỉ USD từ các nguồn hỗ trợ tài chính quốc tế về khí hậu và chuyển đổi xanh. Con số này không chỉ là những dự báo trên giấy mà phản ánh nhu cầu thực tế của các định chế tài chính toàn cầu đang tìm kiếm các điểm đến đầu tư “sạch” và minh bạch.

Việc tham gia thị trường carbon mang lại lợi ích kép cho nền kinh tế. Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, đây là đòn bẩy để tối ưu hóa chi phí đầu tư công nghệ. Thay vì phải tự mình gánh chịu toàn bộ chi phí chuyển đổi năng lượng đắt đỏ, doanh nghiệp có thể tận dụng cơ chế mua bán hạn ngạch và tín chỉ để bù đắp.

Kết quả nghiên cứu mới đây do GreenCIC thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Chuyển đổi Năng lượng Đông Nam phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ước tính với việc vận hành thị trường carbon trong nước có thể giúp các doanh nghiệp giảm chi phí từ 400 - 800 triệu USD để đầu tư vào các công nghệ giảm phát thải khí nhà kính.

Bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc Công ty TNHH Kiến tạo Khí hậu xanh (GreenCIC) phân tích rằng, nếu không có thị trường carbon, các doanh nghiệp vẫn phải thực hiện các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính theo quy định pháp luật trong nước và các yêu cầu từ thị trường quốc tế mà doanh nghiệp tham gia xuất khẩu. Thị trường carbon cung cấp sự linh hoạt, cho phép doanh nghiệp mua hạn ngạch hoặc tín chỉ để bù trừ trong ngắn hạn, từ đó tránh được các cú sốc kinh tế và có thêm thời gian để xây dựng lộ trình chuyển đổi công nghệ phù hợp.

Để hiện thực hóa tiềm năng này, Việt Nam đang xây dựng một lộ trình thí điểm thận trọng nhưng linh hoạt đến năm 2028. Trong giai đoạn đầu, thị trường sẽ tập trung vào ba lĩnh vực phát thải lớn nhất là nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng.

Điểm đáng chú ý trong cơ chế thí điểm của Việt Nam là cách tiếp cận “mềm dẻo” nhằm giảm gánh nặng cho doanh nghiệp. Khác với các thị trường đã hoàn thiện tại châu Âu hay Hàn Quốc, nơi hạn ngạch chủ yếu được phân bổ qua đấu giá, Việt Nam sẽ phân bổ hạn ngạch miễn phí trong giai đoạn đầu. Điều này giúp các cơ sở phát thải lớn làm quen với khái niệm, nguyên tắc vận hành, cũng như quy trình kiểm kê và báo cáo (MRV) mà không gặp áp lực tài chính quá lớn ngay lập tức.

Hơn nữa, cơ chế này cho phép doanh nghiệp được vay mượn hạn ngạch, chuyển giao hạn ngạch thừa sang giai đoạn sau hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ. Sự linh hoạt này chính là bước đệm cần thiết để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam dần thích nghi trước khi bước vào sân chơi quốc tế sòng phẳng.

Tuy nhiên, để chạm tay vào nguồn vốn tỉ USD, tấm vé thông hành quan trọng nhất chính là dữ liệu. Các ngân hàng và quỹ đầu tư quốc tế hiện nay đã đưa ra các hàng rào kỹ thuật rất khắt khe về khí hậu. Doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn vay ưu đãi hay dán “nhãn xanh” cho hàng hóa xuất khẩu buộc phải chứng minh được nỗ lực giảm phát thải của mình thông qua số liệu cụ thể.

Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở quy trình Đo đạc - Báo cáo - Thẩm định (MRV). Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu phát thải minh bạch, chính xác và nhất quán, vừa đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý trong nước, vừa có khả năng tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế. Nếu thiếu sự minh bạch này, mọi tiềm năng tài chính sẽ chỉ dừng lại ở mức cơ hội.

Có thể nói, thị trường carbon không chỉ là nơi mua bán quyền phát thải, mà là thước đo năng lực cạnh tranh mới. Doanh nghiệp nào chủ động tham gia sớm, chuẩn hóa dữ liệu sớm sẽ nắm giữ lợi thế lớn trong việc thu hút dòng vốn xanh và chiếm lĩnh thị trường trong kỷ nguyên kinh tế bền vững.

Có thể bạn quan tâm:

Lối ra xanh cho TP.HCM