Nóng kỷ lục, ngưỡng 1,5°C ngày càng mong manh

Năm 2025 nằm trong nhóm ba năm nóng nhất lịch sử từng được ghi nhận trên Trái Đất, theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO). Cùng lúc, các nhà khoa học Liên minh châu Âu (EU) xác nhận rằng nhiệt độ trung bình toàn cầu đã vượt ngưỡng ấm lên 1,5 độ C trong khoảng thời gian dài nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận.

Tổng hợp từ tám bộ dữ liệu khí hậu toàn cầu, WMO cho biết sáu nguồn tin, bao gồm Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF) và Cơ quan Khí tượng Anh, xếp năm 2025 ở vị trí nóng thứ ba. Hai nguồn còn lại đánh giá đây là năm nóng thứ hai trong chuỗi dữ liệu kéo dài 176 năm. Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cũng đồng quan điểm rằng 2025 là năm nóng thứ ba kể từ khi nước này bắt đầu theo dõi nhiệt độ toàn cầu vào năm 1850.

Điểm chung của tất cả các báo cáo là đều thống nhất ba năm vừa qua chính là ba năm nóng nhất từng được ghi nhận, trong đó năm 2024 giữ vị trí đứng đầu. Sự khác biệt nhỏ về thứ hạng giữa các bên chủ yếu đến từ phương thức đo lường và tính toán riêng biệt, từ dữ liệu vệ tinh cho đến các trạm khí tượng mặt đất.

Đáng chú ý, theo ECMWF, năm 2025 đã hoàn tất chu kỳ ba năm đầu tiên mà nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Đây vốn là giới hạn mà giới khoa học tin rằng nếu vượt qua, biến đổi khí hậu sẽ gây ra những tác động thảm khốc, trong đó có những hệ quả không thể đảo ngược.

Bà Samantha Burgess, phụ trách chiến lược về khí hậu tại ECMWF, nhận định: “Ngưỡng 1,5 độ C không phải là một bờ vực tuyệt lộ. Tuy nhiên, mỗi phần nhỏ của độ C đều có sức nặng, đặc biệt là khi nó làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết cực đoan”. Bà cũng dự báo năm 2026 sẽ tiếp tục nằm trong nhóm năm năm nóng nhất lịch sử.

Theo Thỏa thuận Paris 2015, các chính phủ đã cam kết nỗ lực kiềm chế mức tăng nhiệt độ không quá 1,5 độ C dựa trên mức trung bình nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, việc thất bại trong cắt giảm khí nhà kính đang khiến mục tiêu này có nguy cơ bị phá vỡ trước năm 2030, sớm hơn một thập kỷ so với dự đoán ban đầu. 

“Việc vượt ngưỡng là điều không thể tránh khỏi. Lựa chọn duy nhất hiện tại là tìm cách quản lý thế nào cho tốt nhất phần vượt ngưỡng không tránh khỏi và những hệ luỵ của nó đối với xã hội và hệ sinh thái”, ông Carlo Buontempo, Giám đốc Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus, thừa nhận. 

Hiện tại, mức độ nóng lên dài hạn của Trái Đất đang cao hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nếu xét trên cơ sở ngắn hạn, nhiệt độ trung bình hàng năm đã lần đầu tiên chạm mốc 1,5 độ C vào năm 2024. Riêng NOAA cho biết năm 2025 đã vượt mức trung bình tiền công nghiệp 1,34 độ C (tương đương 2,41 độ F). Cơ quan này cũng ghi nhận nhiệt lượng tầng trên của đại dương đã chạm mức kỷ lục, tiếp thêm năng lượng cho các cơn bão mạnh hơn, lượng mưa lớn hơn và mực nước biển dâng cao.

Những tác động này không còn là giả thuyết. Trong năm 2025, cháy rừng tại châu Âu đã tạo ra lượng phát thải kỷ lục. Giới khoa học cũng xác nhận biến đổi khí hậu đã làm trầm trọng thêm các thảm họa cụ thể như siêu bão Melissa ở vùng Caribe hay trận lũ lụt do mưa gió mùa tại Pakistan khiến hơn 1.000 người thiệt mạng.

Dù tác động ngày càng rõ rệt, khoa học khí hậu đang vấp phải những rào cản chính trị. Tuy vậy, sự đồng thuận của giới khoa học toàn cầu vẫn không thay đổi. Biến đổi khí hậu là có thật, chủ yếu do con người gây ra và đang ngày càng nghiêm trọng hơn. Nguyên nhân chính nằm ở lượng khí nhà kính từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt, những tác nhân đang giữ nhiệt lại trong bầu khí quyển.

Có thể bạn quan tâm:

Lối ra xanh cho TP.HCM