Biểu giá của giấc ngủ

2 giờ sáng, Anh Khôi (30 tuổi, TP.HCM) kết thúc công việc kéo dài 14 tiếng tiên lục. Thay vì lên giường đi ngủ một cách tự nhiên, anh cần dùng một viên kẹo dẻo melatonin. Đây dường đã là thói quen hằng ngày của anh. Thực ra, ở các đô thị lớn, trạng thái của Khôi không phải điều gì xa lạ. Anh là một phần của lực lượng lao động đang vắt kiệt sức lực vào ban ngày, để rồi phải nhờ đến công nghệ sinh học can thiệp nhằm ép cơ thể phục hồi vào ban đêm.

Thực trạng này phơi bày một nghịch lý từng được bà Hà Thị Mỹ Hạnh, Chủ tịch Chi hội Truyền thông Giáo dục Sức khỏe Cộng đồng Toàn diện, chỉ rõ: “Xã hội đang đổ tiền vào trào lưu sống khỏe, sẵn sàng chi trả cho các phòng tập gym hay chế độ dinh dưỡng khắt khe, nhưng lại xem nhẹ giấc ngủ, cơ chế phục hồi chiếm đến 1/3 thời gian sống”.

Khát khao kiểm soát thời gian nghỉ ngơi chính là lực đẩy đưa quy mô nền kinh tế giấc ngủ tại Việt Nam chạm mốc 1,2 tỷ USD vào năm 2025, theo Ken Research. Tuy nhiên, dữ liệu từ IMARC Group chỉ ra rằng lõi thị trường nệm truyền thống lại chỉ đóng góp hơn 172 triệu USD. Dòng tiền còn lại đã thực hiện một cuộc “di cư” ra khỏi lớp hạ tầng vật lý (nệm, chăn ga) thụ động, vốn có biên lợi nhuận mỏng và đang trong giai đoạn bão hòa, để chảy vào các phân lớp chủ động hơn. Điểm đến của dòng tiền lúc này hội tụ ở tầng công nghệ sâu (deeptech). Biến động nhân khẩu học diện rộng là một phần nguyên nhân cho sự phát triển của công nghệ. 

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ - bác sĩ Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, rối loạn giấc ngủ đang mở rộng, tấn công trực tiếp vào nhóm lao động trưởng thành và thế hệ trẻ. Dữ liệu thực tế cũng xác nhận xu hướng này khi chỉ ra tỷ lệ người gặp vấn đề về giấc ngủ trước dịch COVID-19 chỉ ở mức 45% thì hiện tại, con số này đã tăng lên 60%.

Đứng từ góc nhìn của nhà phát triển deeptech, bà Đoàn Kiều My, Giám đốc Tăng trưởng Earable Neuroscience, lý giải sự dịch chuyển xuất phát từ tâm lý của tập khách hàng hiện đại. “Nhiều người luôn cảm thấy không cam tâm khi phải mất đến 1/3 cuộc đời, tức 8-10 tiếng mỗi ngày, chỉ để cho việc ngủ trong sự mệt mỏi”, bà My nói. 

Nếu trước đây, ngành này chủ yếu quẩn quanh với thuốc hỗ trợ, đệm, mùi hương hay nhạc thư giãn thì 5-7 năm trở lại đây, thị trường chứng kiến sự đổ bộ của các thiết bị công nghệ mang tính cá nhân hóa, có khả năng đo lường và đánh giá phản ứng cơ thể theo thời gian thực. Người dùng chi trả cho công nghệ để tối ưu hóa thời gian nghỉ ngơi, qua đó đẩy “chỉ số giá giấc ngủ” liên tục thiết lập các mặt bằng mới.

Cuộc đua deeptech bắt đầu từ việc tái cấu trúc phần cứng. Nếu phương pháp y khoa truyền thống yêu cầu dán hàng loạt điện cực và dây dẫn lên vỏ não để đo điện não đồ thì hệ thống cảm biến vi mô hiện nay đã thu gọn toàn bộ vào một thiết bị đeo sinh trắc học. Công nghệ từ thiết bị tích hợp thực hiện quét trạng thái não bộ liên tục, phân tích sự biến thiên của các dải sóng não từ Alpha, Beta đến Theta. Đồng thời, thuật toán tiến hành đối chiếu chéo các chỉ số sinh tồn như nồng độ oxy trong máu (SpO2), nhịp tim, cho đến những chuyển động nhỏ nhất của nhãn cầu và cơ mặt trong lúc ngủ.

Để giải quyết rào cản vật lý khi đeo thiết bị liên tục 8 tiếng, công nghệ loa truyền âm qua xương được kích hoạt. Âm thanh không qua màng nhĩ mà truyền trực tiếp qua hộp sọ, cho phép hệ thần kinh tiếp nhận liệu pháp âm thanh trong vô thức mà không phá vỡ cấu trúc tự nhiên của giấc ngủ.

Song phần cứng tiên tiến thực chất mới chỉ là bước đệm. Bà My tiết lộ rằng việc giúp người dùng ngủ sâu và lâu hơn mới chính là cốt lõi của công nghệ. Khả năng biến các thiết bị thông thường thành nền tảng y sinh cá nhân nằm ở phần mềm: thuật toán can thiệp trực tiếp vào chu kỳ giấc ngủ thông qua cơ chế cộng hưởng sóng não.

“Khi tần số sóng não đi về mức rất chậm, thiết bị sẽ tự động phát ra âm thanh tương ứng với hình thái sóng đó, giúp đẩy người dùng chìm vào trạng thái ngủ sâu nhanh hơn”, bà nói. Kết quả của chuỗi vận hành được chứng minh bằng các dữ liệu lâm sàng diện rộng. Trong một thử nghiệm thực tế với hơn 1.250 người dùng, thuật toán cộng hưởng đã giúp 96% người tham gia chìm vào giấc ngủ nhanh hơn. Trung bình, mỗi cá nhân tiết kiệm được 19 phút trằn trọc mỗi đêm, rút ngắn khoảng thời gian mất ngủ kéo dài hàng giờ đồng hồ xuống chỉ còn 20-30 phút.

Công nghệ sóng não đang định hình lại hoàn toàn không gian nghỉ ngơi của con người. Căn phòng ngủ, vốn chỉ để ngả lưng, giờ đây giống như những trạm sạc sinh học được vận thành bằng dữ liệu. Trong kỷ nguyên mà năng lượng con người liên tục bị thử thách, việc đầu tư vào các thiết bị công nghệ như một tấm vé bảo chứng cho sự minh mẫn và năng suất vào sáng hôm sau. Rốt cuộc, một giấc ngủ ngon trọn vẹn đã hoàn toàn thoát khỏi sự ban phát ngẫu nhiên của tạo hóa, trở thành loại tài sản vô hình được định giá, bảo vệ và nhân bản bằng độ chính xác tuyệt đối của deeptech. 

Trở lại căn phòng lúc 2 giờ sáng, vòng lặp của Anh Khôi vẫn tiếp diễn. Nhưng giờ đây, hy vọng về sự phục hồi của anh không còn đặt vào những viên kẹo dẻo, mà được giao cho những dải sóng âm thanh đang thầm lặng cộng hưởng qua sóng não..