Quyền năng của vị giác

Tại một quán phở bình dân ở quận 4 (cũ), TP.HCM, ánh bình minh không chỉ mang đến những tia nắng đầu ngày mà còn kéo theo một hàng dài du khách kiên nhẫn chờ đợi. Trong số đó, một cặp vợ chồng người Úc không giấu nổi sự phấn khích. Họ đã bay hơn 7.000 km chỉ để thưởng thức một tô phở nóng hổi ngay tại nơi nó được sinh ra. Đây không chỉ đơn thuần là một bữa sáng. Đó là minh chứng sống động cho một sự thay đổi mang tính bước ngoặt: du lịch giờ đây không chỉ để nhìn, mà là để nếm và cảm nhận linh hồn của một nền văn hóa qua vị giác.

Cuộc cách mạng “hành hương ẩm thực”

Hành trình của vợ chồng người Úc là một phần lý do đường Vĩnh Khánh (quận 4 cũ, nay thuộc phường Khánh Hội, TP.HCM) bất ngờ đứng trong Top 10 danh sách “31 con đường hấp dẫn nhất thế giới” do Time Out công bố. 

“Hành hương ẩm thực” không còn là sở thích của một nhóm nhỏ mà đã trở thành trụ cột cho tăng trưởng quốc gia. Từ những con phố ở Lima đến các ngõ nhỏ tại Tokyo, hương vị chính là kim chỉ nam của du khách hiện đại. Tại Nhật, 52% du khách quốc tế chọn điểm đến dựa trên nền ẩm thực địa phương. Ở Thái Lan, ẩm thực là thỏi nam châm giữ chân du khách, với 66% người quay lại vì lý do này. Tại Peru, những nhà hàng như Central và Maido đã biến thủ đô Lima thành một “thánh địa” của giới sành ăn.

Theo Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA), 81% du khách quốc tế khao khát khám phá ẩm thực bản địa và 93% du khách tham gia vào ít nhất một trải nghiệm ẩm thực trong hành trình của họ. Trung bình, du khách chi trả từ 25-35% tổng ngân sách cho thực phẩm và đồ uống, chứng minh rằng vị giác là một động lực kinh tế đầy quyền năng.

Việt Nam đang đứng ở trung tâm của cuộc cách mạng này. Được Travel + Leisure vinh danh là “Điểm đến ẩm thực tốt nhất châu Á 2023”, các món ăn như phở, bánh mì, bún chả và bánh cuốn liên tục nhận được những giải thưởng quốc tế danh giá. 

Sức mạnh của “ngoại giao ẩm thực” được minh chứng rõ nhất qua một bữa ăn lịch sử. Năm 2016, sau khi Tổng thống Barack Obama thưởng thức bún chả tại Hà Nội, lượng khách quốc tế tìm đến quán đã tăng gấp 4-5 lần. Đến năm 2023, sự xuất hiện của Michelin Guide tại Việt Nam đã tạo nên một cú hích lớn: lượng tìm kiếm về nhà hàng tại Hà Nội và TP.HCM tăng vọt 300% chỉ trong 48 giờ với nhiều cơ sở ghi nhận mức tăng trưởng đặt bàn từ 50-80%.

Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam (VCCA) đang triển khai dự án “Xây dựng và Phát triển Văn hóa Ẩm thực Việt Nam thành Thương hiệu Quốc gia 2022-2024”, bao gồm chứng nhận 121 món ăn tiêu biểu và mục tiêu xây dựng bộ sưu tập 1.000 món, được tích hợp trên bản đồ ẩm thực trực tuyến và bảo tàng ảo.

“Du lịch ẩm thực là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch Việt Nam, giúp nâng cao lợi thế cạnh tranh và thương hiệu quốc gia”, ông Nguyễn Lê Phúc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam, khẳng định.

Tương lai du lịch “sâu sắc và bền vững”

Cẩm nang ẩm thực nổi tiếng thế giới TasteAtlas đã công bố danh sách 100 nền ẩm thực ngon nhất thế giới. Bảng danh sách lập tức thu hút sự chú ý của các tín đồ mê ẩm thực, bởi Việt Nam bất ngờ vượt qua nhiều nền ẩm thực thế giới như Hàn Quốc, Thái Lan để xếp vị trí thứ 16 với số điểm 4,36. Có thể thấy sự hiện diện ngày càng nổi bật của Việt Nam trong các bảng xếp hạng ẩm thực quốc tế, góp phần củng cố vai trò của ẩm thực trong chiến lược du lịch quốc gia.

Dữ liệu từ báo cáo Taste of Home 2025 của Booking.com cũng cho thấy một góc nhìn thú vị về tâm lý du khách Việt: 84% du khách Việt chọn điểm đến dựa trên ẩm thực địa phương; 48% khẳng định khám phá đặc sản vùng miền là lý do lớn nhất của chuyến đi; 80% du khách ghé thăm các chợ địa phương để ủng hộ kinh tế bản địa, một xu hướng được gọi là “du lịch xe đẩy”.

Sự thay đổi này tạo ra nhu cầu lớn cho các loại hình lưu trú mang lại cảm giác gần gũi như homestay hay căn hộ, nơi du khách có thể tự tay chuẩn bị bữa ăn. Ông Branavan Aruljothi, Giám đốc Booking.com tại Việt Nam, nhận định: “Đây là cơ hội vàng để ngành khách sạn nâng tầm giá trị, mang lại trải nghiệm “ăn như ở nhà” nhưng vẫn đậm chất văn hóa”.

Để đáp ứng cơn khát của du khách, ngành du lịch đang chuyển mình mạnh mẽ với các loại hình trải nghiệm chuyên sâu. Trong đó, Street Food Tours: kết nối du khách trực tiếp với những câu chuyện ẩn sau mỗi xe đẩy vỉa hè; Farm-to-Table (từ nông trại đến bàn ăn): trải nghiệm ẩm thực bền vững và hiểu rõ nguồn gốc nguyên liệu; ăn tối cùng người bản địa: những bữa cơm gia đình chân thực và ấm cúng; thực đơn không định sẵn (chef-created menu): nơi thực khách tin tưởng hoàn toàn vào sự sáng tạo của đầu bếp cho một chuyến phiêu lưu vị giác.

Khi một người lữ khách đứng trước nồi nước dùng đang sôi nghi ngút hay thưởng thức một món ăn được truyền thừa qua 3 thế hệ, họ không chỉ đang ăn, mà đang nếm trải lịch sử, ký ức và những câu chuyện chưa kể của một vùng đất. Du lịch ẩm thực, vì thế, chính là chiếc chìa khóa vạn năng mở ra cánh cửa tâm hồn của mỗi quốc gia.