Soi ví tiền Gen Z qua iPhone 17

Những ngày cuối tháng 9, thị trường công nghệ Việt Nam trở nên sôi động hơn khi Apple ra mắt sản phẩm mới. Thời điểm ấy, sự sôi động của thị trường iPhone cũng khiến ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng SHB, đặt một câu hỏi nửa đùa nửa thật trên mạng xã hội: “Tưởng iPhone mới năm nay đắt mà thấy mọi người mua nhan nhản. Dân mình bây giờ giàu hay là có chỗ mua rẻ mà mình không biết nhỉ?”.

Dù câu hỏi này mang tính chất hài hước nhưng cũng phản ánh một thực tế về sức chi tiêu mạnh cho hàng cao cấp, đặc biệt là hàng công nghệ tại Việt Nam. Trong số người dùng iPhone, giới trẻ là một phần quan trọng của “cuộc đua” công nghệ này. Dữ liệu từ DemandSage vào tháng 10/2025 cho thấy, có hơn 1,38 tỉ người dùng iPhone đang hoạt động trên toàn thế giới, trong khi thống kê từ Statista chỉ ra rằng 23% người dùng iPhone có độ tuổi từ 25-34 và 20% người dùng iPhone thuộc nhóm tuổi từ 18-24.

Tuy nhiên, Nghiên cứu Tâm lý Người tiêu dùng ASEAN (ACSS) năm 2025 của Ngân hàng UOB cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z (độ tuổi 18-26), đang đứng trước một nghịch lý tài chính khi họ vừa là nhóm tiêu dùng năng động, vừa là nhóm đối mặt với những áp lực vi mô ngày càng gia tăng. Theo đó, 77% Gen Z được khảo sát tại Việt Nam cho biết họ thích tận hưởng cuộc sống hiện tại hơn là lo lắng cho tương lai. Và cùng tỉ lệ này cho rằng áp lực xã hội và kỳ vọng từ bạn bè khiến việc tiết kiệm trở nên khó khăn. Đây là tỉ lệ cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi.
Trong các nhóm người tiêu dùng, Gen Z nổi bật là nhóm ít có sự chuẩn bị tài chính nhất. 5% Gen Z hoàn toàn không có sự chuẩn bị về quỹ dự phòng và bảo hiểm. Chưa đến một nửa (47%) có khoản tiết kiệm đủ để chi tiêu hơn 3 tháng, trong khi chỉ 33% sở hữu bảo hiểm sức khỏe cá nhân và tỉ lệ sở hữu bảo hiểm nhân thọ là thấp nhất trong nhóm này, ở mức 43%. Đáng chú ý, 13% cảm thấy hoàn toàn chưa sẵn sàng để quản lý các khoản nợ hiện tại.

Điều này đặt ra một vấn đề lớn: liệu sự hào nhoáng của những món đồ xa xỉ “theo trend” có đang che lấp khoảng trống trong chiến lược tài chính dài hạn của giới trẻ. Một phép so sánh từ thị trường chứng khoán toàn cầu đã chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa tiêu dùng và đầu tư. Cụ thể, một người sẽ phải chi 14.182 USD mỗi năm để mua một mẫu iPhone mới kể từ năm 2007. Nếu số tiền đó được đầu tư vào cổ phiếu Apple mỗi năm vào ngày ra mắt điện thoại mới, nhà đầu tư sẽ có 160.022,97 USD vào tháng 9/2025. Con số này tương đương với mức lợi nhuận khoảng 149.840 USD và tỉ suất lợi nhuận 1.056,6% trong 18 năm qua.

Nhìn lại thị trường Việt Nam, GDP bình quân đầu người tại Việt Nam đang ở mức khoảng 4.740 USD/người/năm (theo IFC), tương đương khoảng 124,9 triệu đồng. Còn theo dữ liệu của Tổng Cục Thống kê Việt Nam, tính chung 9 tháng đầu năm 2025, thu nhập bình quân của người lao động là 8,3 triệu đồng/tháng. Như vậy, giá bán iPhone hiện nay đang gấp khoảng 3-4 lần thu nhập mỗi tháng của người lao động. Trong khi đó, chi phí thuê nhà và các chi phí sinh hoạt khác đều đang tăng chóng mặt. 

Ở góc nhìn của một chuyên gia trong ngành quỹ đầu tư, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, CFA, Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), khuyên người trẻ “hãy bắt đầu đầu tư càng sớm càng tốt, vì lãi kép có sức mạnh vượt xa sức tưởng tượng”. 

Bà Nga lý giải, giả sử bạn đầu tư 1 triệu đồng mỗi tháng ngay từ khi ra trường, với lợi nhuận trung bình 13%/năm, sau 40 năm, bạn có thể tích lũy tới 16,2 tỉ đồng, đủ để sống an nhàn khi nghỉ hưu. Nhưng nếu bắt đầu muộn hơn 10 năm, số tiền tích lũy chỉ còn 4,4 tỉ đồng. Và nếu muộn thêm 20 năm, con số đó chỉ là 1,1 tỉ đồng. Vì vậy, thời gian chính là yếu tố quan trọng nhất.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển Khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, thì cho rằng, yếu tố sống còn chính là phải tăng chuyên môn của bản thân. Người trẻ cần hiểu sâu về bất cứ điều gì họ đang làm, dù đó là lĩnh vực gì. Ông Minh nhấn mạnh, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (A.I) là kỹ năng cốt lõi để sống còn trong giai đoạn hiện nay. Việc bổ sung kỹ năng về công nghệ và A.I sẽ giúp tăng năng suất lao động một cách vượt trội. Công nghệ cần thiết cho mọi lĩnh vực và những người còn hoài nghi về nó sẽ dễ bị bỏ lại phía sau.
Dẫu vậy, vị chuyên gia này cũng lưu ý cần cảnh giác để không quá lệ thuộc vào A.I hoặc công nghệ. Sự lệ thuộc quá mức có thể “giết chết” tính chuyên môn, bởi A.I luôn có những hạn chế riêng về hạ tầng, năng suất và thiếu những kỹ năng cốt lõi của con người. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển nền kinh tế số, việc đầu tư vào trí tuệ và kỹ năng công nghệ chính là chiến lược khôn ngoan nhất để thế hệ trẻ xây dựng sự giàu có bền vững, theo chia sẻ của ông Minh. 

Ông Minh đưa ra lời khuyên rằng người trẻ cần thay đổi tư duy làm giàu, thay vì bất động sản, hãy tập trung vào các lĩnh vực giàu chất xám như công nghệ. Điều này tạo ra sự công bằng hơn, giúp những người có chuyên môn giỏi có thể làm giàu bằng chính năng lực của họ, không phụ thuộc vào tài sản thừa hưởng hay các mối quan hệ.