Thất nghiệp giữa thời khát nhân lực

Thị trường việc làm đang đối mặt nghịch lý rõ nét: trong khi doanh nghiệp ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương liên tục báo cáo khó khăn trong tuyển dụng nhân sự có kỹ năng phù hợp, thì không ít Gen Z lại rơi vào tình trạng thất nghiệp kéo dài hoặc tìm việc không phù hợp nghề nghiệp, tạo ra một bức tranh đôi ngả về cung - cầu lao động trong nền kinh tế số hiện nay. 

Theo Báo cáo thiếu hụt nhân tài 2025 của ManpowerGroup, gần 80% doanh nghiệp tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết họ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân sự có kỹ năng phù hợp, mức cao gần gấp đôi so với chỉ 45% hồi năm 2014. Nhu cầu này không chỉ tập trung ở một vài ngành mà lan rộng từ công nghệ thông tin - dữ liệu đến kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe, tài chính và năng lượng. 

Điều đáng chú ý là tình trạng “thiếu người” diễn ra song song với thực tế nhiều người trẻ, đặc biệt là Gen Z (sinh từ 1997 - 2012), vẫn thất nghiệp hoặc tìm việc trong thời gian dài. Như vậy, dù thị trường có việc, nhưng dường như người tìm việc và nhà tuyển dụng đang không tìm thấy nhau đúng điểm cần thiết.

Thực tế tại các sự kiện tuyển dụng, lượng vị trí tuyển dụng được giới thiệu rất đa dạng và phong phú, từ các tập đoàn lớn tới doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhưng nhiều ứng viên Gen Z khi tham gia lại gặp trở ngại ngay từ giai đoạn đầu, đó là kỹ năng ứng tuyển và thích ứng công việc thực tế.

Bà Cao Lê Thanh Loan, Giám đốc Cấp cao Manpower Việt Nam, nhận định nhận định rằng sự khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ người trẻ hiện nay không còn đặt ưu tiên hàng đầu vào việc làm “đúng ngành, đúng nghề”. Thay vào đó, họ tìm kiếm những giá trị vô hình nhưng mang tính quyết định như văn hóa doanh nghiệp, sự linh hoạt và trách nhiệm xã hội.

Một khảo sát nội bộ cũng chỉ ra rằng khoảng 41% Gen Z sẵn sàng từ chối một công việc dù lương cao, đúng chuyên môn, nếu công ty không có tầm nhìn phù hợp, đặc biệt liên quan đến vấn đề phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội và môi trường. Quyền lựa chọn đang dần dịch chuyển từ tay nhà tuyển dụng sang người lao động. Song, chính sự kiên định với các giá trị cá nhân này, đôi khi đến mức cực đoan, đã vô tình khiến cánh cửa cơ hội của nhiều bạn trẻ khép lại khi năng lực thực tế chưa tương xứng với yêu cầu khắt khe của kỷ nguyên số. 

Dù được đánh giá là thế hệ bản địa số với khả năng tiếp cận công nghệ và ngoại ngữ vượt trội, Gen Z lại đang bộc lộ những lỗ hổng lớn về kỹ năng mềm. Nhiều doanh nghiệp phản hồi rằng các ứng viên trẻ thường lúng túng trong giao tiếp thực tế, thiếu khả năng phản hồi hai chiều và đặc biệt là sức bền tâm lý trước áp lực công việc.

Không chỉ vậy, nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh rằng tư duy nghề nghiệp của Gen Z thường mang tính “thử - bỏ” hơn là kiên trì gắn bó lâu dài, khiến chi phí tuyển dụng và đào tạo đội lên mà hiệu quả sử dụng nhân sự vẫn hạn chế. Để thích ứng, một số tổ chức đã điều chỉnh tiêu chí tuyển dụng, ưu tiên người có thể làm việc ngay thay vì chờ đào tạo dài hạn, nhưng chính điều này lại thu hẹp cánh cửa đối với những người trẻ chưa có kinh nghiệm thực tế. 

Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng thị trường lao động cần một cuộc đối thoại thực chất hơn giữa hai bên. Doanh nghiệp không thể đứng yên mà phải chủ động thay đổi phương thức quản trị, áp dụng các mô hình làm việc linh hoạt như hybrid hay remote để thu hút nhân tài trẻ. Ngược lại, Gen Z cũng cần nhận thức rõ rằng công nghệ chỉ là công cụ, còn sự kiên nhẫn và khả năng giải quyết vấn đề thực tế mới là giấy thông hành bền vững nhất. 

Tuy nhiên, theo bà Loan, những cải tiến này chỉ phát huy hiệu quả khi người lao động chủ động nâng cao kỹ năng mềm và sẵn sàng “đi đường dài” với nghề. Trong kỷ nguyên công nghệ số, kiến thức có thể học nhanh, nhưng những kỹ năng như kiên nhẫn, giao tiếp và xử lý tình huống lại cần thời gian và trải nghiệm thực tế để hình thành. 

Cơ hội việc làm trong năm 2026 không thiếu, thậm chí là bùng nổ ở các lĩnh vực mới như dữ liệu, năng lượng xanh và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, để nghịch lý “thất nghiệp trên đống việc làm” không còn kéo dài, thế hệ trẻ cần chủ động lấp đầy khoảng trống kỹ năng và có cái nhìn thực tế hơn về lộ trình thăng tiến. Bởi lẽ, trong một nền kinh tế ưu tiên hiệu suất, sự bền bỉ đôi khi còn quý giá hơn cả những bằng cấp hào nhoáng.

Có thể bạn quan tâm:

Xu hướng chuyển dịch nguồn nhân lực đang định hình lại tuyển dụng