Nói "không" đúng người, nói "có" đúng lúc

Trong khi người tiêu dùng Việt Nam đang dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ lạc quan, các công ty tài chính tiêu dùng lại đang bước vào một kỷ nguyên mới: không còn là những cỗ máy in tiền tăng trưởng nóng bất chấp rủi ro, mà bước vào giai đoạn thận trọng và chọn lọc.

Cuộc đua lợi nhuận kiểu mới

Nếu bước vào cửa hàng điện tử vào đầu năm 2026, bạn sẽ thấy một hình ảnh quen thuộc nhưng mang sắc thái rất khác: một sinh viên đang thanh toán chiếc máy tính bảng mới bằng hình thức trả góp. Nhưng thay vì những xấp giấy tờ dày cộp và các cuộc gọi thẩm định kéo dài, mọi thứ diễn ra trong tích tắc qua ứng dụng tích hợp trí tuệ nhân tạo (A.I). “Sức mua có vẻ chững lại vì ai cũng muốn tiết kiệm, nhưng khi đã chi, chúng tôi chi rất nhanh nhờ công nghệ”, bạn trẻ này chia sẻ.

Đây cũng chính là nghịch lý của thị trường tài chính tiêu dùng năm 2026. Khảo sát ACSS 2025 (Nghiên cứu tâm lý người tiêu dùng ASEAN) do Ngân hàng UOB phối hợp với Boston Consulting Group thực hiện cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam đang dẫn đầu Đông Nam Á về chỉ số lạc quan, với 67 điểm trên thang đo niềm tin, vượt xa mức trung bình khu vực chỉ 54 điểm và tăng thêm 3 điểm so với năm trước. 

Dù tích cực về kỳ vọng tương lai, họ vẫn ưu tiên tiết kiệm để đảm bảo khả năng ứng phó rủi ro. Điều đó dẫn tới một thực tế là niềm tin tăng nhưng tiêu dùng chưa bật mạnh. Đáng chú ý, số liệu từ Worldpanel by Numerator cho thấy, chỉ số niềm tin tiêu dùng quý II/2025 đã xuống mức thấp nhất kể từ sau COVID-19. Người dân cắt giảm chi tiêu không thiết yếu, ưu tiên tích lũy tài chính. Điều này buộc các công ty tài chính tiêu dùng phải thay đổi chiến lược từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “phục hồi và củng cố hiệu quả”.

Bức tranh tài chính tiêu dùng năm 2026 đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt. Những doanh nghiệp nào đã hoàn tất quá trình tái cơ cấu và số hóa sâu rộng đang hái trái ngọt. FE Credit sau giai đoạn thắt chặt quản trị rủi ro đã quay trở lại đường đua với lợi nhuận trước thuế ấn tượng, đạt 483 tỉ đồng trong 3 quý đầu năm 2025. FE Credit hiện tập trung mạnh vào A.I, hỗ trợ hơn 130.000 khách hàng mỗi tháng qua chatbot tự động để tối ưu chi phí vận hành. 

HD Saison tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu với lợi nhuận vượt mốc 1.100 tỉ đồng sau 9 tháng và ROE đạt 24,4%. Với mạng lưới hơn 27.100 điểm giao dịch, đây là minh chứng cho sự kết hợp hiệu quả giữa kênh truyền thống và công nghệ. Tính đến hết quý III/2025, VietCredit đạt tổng tài sản khoảng 11.600 tỉ đồng, dư nợ cấp tín dụng hơn 9.300 tỉ đồng, trong khi lợi nhuận trước thuế xấp xỉ 460 tỉ đồng nhờ kiểm soát tốt biên lãi thuần.

Dù đã có bước tiến dài, dư địa tăng trưởng của thị trường tín dụng tiêu dùng vẫn còn rất lớn. Hiện tín dụng tiêu dùng mới chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn hệ thống, tương đương 24% GDP, một con số quá khiêm tốn nếu so với Thái Lan (trên 88%) hay Hàn Quốc (90%). 

Động lực tăng trưởng tín dụng tiêu dùng trong năm 2026 đến từ các lực đẩy lớn: định danh điện tử và cơ sở dữ liệu tập trung giúp các công ty cắt giảm chi phí bán hàng và hạn chế gian lận; thẻ tín dụng và cho vay trả góp đang dần thay thế cho vay tiền mặt truyền thống; dự báo GDP tăng trưởng 8% và thu nhập hộ gia đình cải thiện, nhu cầu vay tiêu dùng theo mục đích dự kiến sẽ tăng trung bình 20%/năm.

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Thường Lạng, giảng viên Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% liên tục trong 6-7 năm tới, tổng cầu nội địa cần được mở rộng, trong đó tiêu dùng trong nước phải tăng khoảng 12-14%. 

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, cũng nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng trong những năm tới, cần các biện pháp kích cầu mạnh mẽ hơn như giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), tăng lương cơ bản, hỗ trợ an sinh xã hội và giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp để họ có thể giảm giá bán sản phẩm.

Bên cạnh các đối thủ nước ngoài, nhiều doanh nghiệp lớn trong nước như Masan, FPT, Viettel, Bamboo... cũng đầu tư mạnh cho mảng tài chính tiêu dùng. Có thể thấy, thị trường này ngày càng cạnh tranh quyết liệt với sự tham gia của nhiều công ty tài chính, công nghệ tài chính, ví điện tử… 

Cuộc cạnh tranh khốc liệt thúc đẩy các công ty tăng tốc cuộc đua “siêu ứng dụng” và “hệ sinh thái số”. FE Credit và SmartNet tận dụng hệ sinh thái của VPBank và mạng lưới SmartPay để tạo ra một chu trình khép kín từ thanh toán đến cho vay. Mcredit tận dụng tập khách hàng khổng lồ từ ngân hàng mẹ (MB) và đối tác chiến lược (Shinsei Bank) giúp họ tối ưu chi phí tiếp cận khách hàng (CAC) xuống mức tối thiểu.

Trước áp lực nợ xấu từ các khoản vay tiền mặt không tài sản đảm bảo, các doanh nghiệp đang cạnh tranh bằng cách siết mục đích sử dụng vốn. HD Saison giữ vững vị thế trong phân khúc cho vay trả góp tại điểm bán (POS). Bằng cách gắn chặt khoản vay với hàng hóa hữu hình (xe máy, điện máy), HD Saison kiểm soát rủi ro tốt hơn và duy trì được tỉ lệ ROE ấn tượng (24,4%).

Ứng dụng A.I và Big Data giúp các công ty cạnh tranh ở khả năng phê duyệt khoản vay trong 30 giây nhưng vẫn đảm bảo không mất vốn. Cuộc chơi năm 2026 đã thay đổi từ “cho vay bằng mọi giá” sang “cho vay bằng dữ liệu”. Những doanh nghiệp thắng cuộc là những đơn vị biết dùng A.I để nói “Không” đúng người và nói “Có” đúng lúc.

Trước áp lực nợ xấu từ các khoản vay tiền mặt không tài sản đảm bảo, các doanh nghiệp đang cạnh tranh bằng cách siết mục đích sử dụng vốn. Ảnh: FE Credit

Ông Parekh Yash Kumar Hasmukhlal, Giám đốc Khối Xử lý Tín dụng của FE Credit, cho biết Công ty  chủ động đưa các giải pháp tài chính công nghệ đến gần hơn với khách hàng thông qua các hành vi tài chính hằng ngày, bắt đầu từ những thói quen nhỏ trong đời sống như thanh toán khoản vay trực tuyến. Qua đó, vừa khuyến khích khách hàng thanh toán đúng hạn vừa đồng hành cùng họ chuyển đổi số...

Các công ty tài chính hàng đầu đang tăng cường quản trị rủi ro, đa dạng hóa danh mục sản phẩm, mở rộng kênh tài chính số và tài chính nhúng (embedded finance) nhằm nắm bắt cơ hội mới trong lĩnh vực mua trước trả sau (BNPL), tín dụng xanh và cho vay liên quan đến xe điện (EV). Không chỉ mở rộng khách hàng, xu hướng này cũng giúp công ty tài chính dễ dàng tiếp cận nguồn vốn rẻ từ các định chế tài chính quốc tế, vốn đang ưu tiên tiêu chuẩn ESG.

Tránh “bẫy chi tiêu”

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ cho vay phục vụ đời sống tiêu dùng toàn thị trường đạt khoảng 2,8 triệu tỉ đồng, chiếm 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Trong đó, các ngân hàng thương mại cung cấp 94% và các công ty tài chính tiêu dùng chỉ đóng góp khoảng 4,8% với tổng dư nợ 139.000 tỉ đồng.

FiinGroup dự báo, năm 2026 thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì đà phục hồi theo hướng bền vững hơn, sau giai đoạn điều chỉnh mạnh về quy mô và chất lượng tín dụng. Năm 2026 được kỳ vọng là năm các công ty tài chính tiêu dùng chuyển từ “phục hồi” sang “củng cố và tăng trưởng hiệu quả”, đặt nền móng cho một chu kỳ phát triển ổn định và bền vững hơn của toàn ngành.

Theo ông Đinh Công Luyến, chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán MBS, chất lượng tài sản có sự phân hóa giữa các công ty tài chính, nhưng nhìn chung, tỉ lệ nợ xấu của nhóm công ty tài chính được hỗ trợ bởi ngân hàng đã cải thiện đáng kể. Phân khúc khách hàng dần chuyển dịch từ những nhóm khách hàng phổ thông sang những nhóm khách hàng có dòng tiền trả nợ bền vững hơn và khả năng chi tiêu cao hơn.

Tuy nhiên, ngành tài chính tiêu dùng Việt Nam vẫn đang đối mặt với tỉ lệ nợ xấu thuộc hàng cao nhất trong nhóm ASEAN-5. Hệ lụy từ giai đoạn “tăng trưởng nóng” trước đây, cùng với việc người dân dễ rơi vào “bẫy chi tiêu” (chi vượt thu, gánh nợ chồng chất) vẫn là những cảnh báo đỏ. Đặc biệt, các yếu tố vĩ mô như chính sách thuế quan từ Mỹ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và khả năng trả nợ của phân khúc khách hàng thu nhập thấp.

FiinRatings đánh giá, chất lượng tài sản được dự báo sẽ tiếp tục chịu áp lực, với tỉ lệ nợ xấu bình quân toàn ngành vẫn đang ở mức cao. Dù chi phí tín dụng đã giảm ở nhóm đứng đầu thị trường, các công ty nhỏ hơn vẫn phục hồi chậm hoặc thiếu đồng đều trong việc kiểm soát nợ xấu. “Chất lượng tài sản tiếp tục là thách thức lớn nhất của toàn ngành, với sự phân hóa ngày càng rõ nét về tỉ lệ nợ xấu (NPL) giữa các công ty”, FiinRatings nhận định. Cùng với đó, tỉ lệ dự phòng tổn thất tín dụng ở mức thấp đến trung bình có thể chưa tạo được bộ đệm đủ vững chắc cho mỗi công ty, đặc biệt trong bối cảnh nợ xấu tiếp tục tăng.

Để ứng phó, các công ty tài chính như Mcredit đang tích cực phối hợp với dữ liệu từ Bộ Công an để sàng lọc khách hàng, trong khi Shinhan Finance và Mirae Asset chuyển dịch sang các phân khúc ít rủi ro hơn như cho vay xe 2 bánh và hàng tiêu dùng thông qua các chuỗi bán lẻ…

Bước sang năm 2026, thị trường tài chính tiêu dùng không còn là “cuộc chơi” của những con số tăng trưởng hào nhoáng đơn thuần. Đó là cuộc đua về công nghệ A.I để tối ưu chi phí, là sự thấu hiểu hành vi khách hàng để tránh nợ xấu và là trách nhiệm giúp người tiêu dùng quản lý tài chính cá nhân tốt hơn. Như ông Hồ Minh Tâm, Tổng Giám đốc VietCredit, nhận định: “Ứng dụng A.I không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để định hình lại chuẩn mực vận hành ngành”. Những doanh nghiệp nào sớm làm chủ được công nghệ và kiểm soát được rủi ro sẽ là những người nắm giữ tương lai của thị trường 2,8 triệu tỉ đồng này. 

Có thể bạn quan tâm 

Quản lý tài sản: Cờ đã đến tay