Trái phiếu nâng chuẩn, giải cơn khát vốn

Hãy tưởng tượng một cỗ máy kinh tế đang tăng tốc với mục tiêu chạm mốc tăng trưởng 2 con số. Động cơ đã sẵn sàng, đường đua đã mở, nhưng bình nhiên liệu lại đang báo đỏ. Đó chính là tình cảnh của nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Để duy trì đà chạy, họ không chỉ cần vốn, mà là rất nhiều vốn. 

Hết thời  “tay không bắt giặc”
 
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau giai đoạn trầm lắng đã chính thức trở lại đường đua chuyên nghiệp hơn. Theo dữ liệu của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), lũy kế 11 tháng đầu năm 2025, giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 460.679 tỉ đồng (tăng 30% so với cùng kỳ) và giá trị phát hành ra công chúng đạt 50.583 tỉ đồng (tăng 44%). Đây không đơn thuần là những con số trên bảng điện tử, mà còn báo hiệu một sự chuyển động mới của một thị trường bước ra khỏi khủng hoảng niềm tin. 

Nếu coi thị trường trái phiếu là một sàn diễn thì nhóm ngân hàng và bất động sản vẫn đang chiếm trọn “spotlight”. Nhưng lần này, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc vay nợ để xây nhà. Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Hạ tầng Nam Quang không chỉ huy động 2.500 tỉ đồng thông qua 3 lô trái phiếu trong tháng 11 mà còn gây bất ngờ khi lấn sang lĩnh vực chứng khoán. Họ đang nhắm tới việc trở thành cổ đông lớn của Công ty Chứng khoán Stanley Brothers (SBSI) bằng cách đăng ký mua 40,9 triệu cổ phiếu.  

Công ty Cổ phần May - Diêm Sài Gòn cũng huy động gần 5.000 tỉ đồng chỉ trong vòng 5 tháng. Đáng chú ý, các lô trái phiếu này đều là loại “3 không”: không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và không có tài sản bảo đảm - một sự tự tin đáng nể hoặc đơn giản là minh chứng cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang quay trở lại. 

Có lẽ thương vụ gây xôn xao nhất là của Coteccons. Trong phương án chào bán 1.400 tỉ đồng trái phiếu, doanh nghiệp này dự kiến dùng 250 tỉ đồng để chi trả lương và thưởng cho người lao động vào năm 2026. Khi trái phiếu trở thành nguồn lực để giữ chân nhân tài, chúng ta biết rằng thị trường vốn đã len lỏi vào từng ngách nhỏ nhất của quản trị doanh nghiệp. 

Có thể thấy, nền kinh tế không còn chấp nhận những cuộc chơi “tay không bắt giặc” của một thị trường trái phiếu từng có nguy cơ sụp đổ vì nhiều mánh mung gian lận. Sự ra đời của Nghị định 245/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 11/9/2025) đã thiết lập một tiêu chuẩn mới đặt tính minh bạch lên hàng đầu. 

Giờ đây, muốn phát hành trái phiếu, phần lớn các doanh nghiệp phải đi “khám sức khỏe” thông qua xếp hạng tín nhiệm. Tỉ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cũng bị siết chặt ở mức tối đa 5 lần. Tuy nhiên, quy định mới cũng mở ra hành lang thông thoáng hơn khi rút ngắn thời gian đưa trái phiếu lên sàn giao dịch thứ cấp từ 90 ngày xuống còn 30 ngày. 

Nói cách khác, Chính phủ đang muốn biến thị trường trái phiếu từ một “ao làng” thành một “hồ bơi tiêu chuẩn Olympic”, nơi chỉ những vận động viên thực sự khỏe mạnh mới được xuống nước. Câu trả lời nằm ở con số 10% - mục tiêu tăng trưởng GDP đầy tham vọng mà Việt Nam đặt ra từ năm 2026 trở đi. 

Hướng ra thị trường quốc tế 

Theo ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần một lượng vốn khổng lồ, ước tính bổ sung khoảng 250-350 tỉ USD trong 5 năm tới. Đây là một con số có thể khiến bất kỳ nhà điều hành chính sách nào cũng phải đau đầu, trong khi tỉ lệ đầu tư công dự kiến sẽ tăng từ 6% lên 8% GDP. “Thị trường trái phiếu hiện nay chủ yếu vẫn cung cấp nguồn vốn ngắn đến trung hạn, nhưng các nguồn vốn dài hạn trên 10 năm hầu như chưa có. Đây là một hạn chế cần được khắc phục mạnh mẽ”, ông Hùng nhận định. 

Sự thiếu vắng nhà đầu tư tổ chức dài hạn như các quỹ hưu trí, bảo hiểm đang là “gót chân Achilles” của thị trường. Hiện các ngân hàng thương mại vẫn là người mua chính, nhưng khi tín dụng thắt chặt, dòng vốn này lập tức bị hạn chế. 

Trong bức tranh màu xám của những áp lực đáo hạn cuối năm 2026, vẫn có những điểm sáng hy vọng là trái phiếu xanh. Tính đến tháng 10/2025, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp xanh đã đạt xấp xỉ 1 tỉ USD. Bộ Tài chính thậm chí đang ấp ủ đề án thí điểm phát hành trái phiếu chính phủ xanh vào năm 2026. 

Nhưng để thị trường thực sự thu hút nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam cần nâng hạng tín nhiệm quốc gia. Ông Trần Lê Minh, Tổng Giám đốc VIS Rating, đưa ra một phép so sánh thú vị: nếu Việt Nam phát hành trái phiếu quốc tế hiện nay, lãi suất phải trả sẽ cao hơn trái phiếu Mỹ tới 4,02%, trong khi Thái Lan chỉ là 1,93%. Nếu nâng được xếp hạng, cả Chính phủ và doanh nghiệp có thể tiết kiệm được 1,1-2% lãi suất mỗi năm. Đó không chỉ là tiền, mà còn là vị thế. 

Nhu cầu vốn 350 tỉ USD là một “cơn khát” thật sự và trái phiếu chính là nguồn nước giải tỏa hiệu quả nhất nếu được quản lý minh bạch. Doanh nghiệp đã sẵn sàng lên thuyền để ra biển lớn. Câu hỏi còn lại là liệu các nhà đầu tư đã sẵn sàng để tin tưởng và đồng hành dài hạn.