Cú lùi của thị trường ô tô Trung Quốc

Hồi năm 2018, khi ông Donald Trump lần đầu gây sức ép lên hệ thống thương mại toàn cầu, thị trường ô tô lớn nhất thế giới bất ngờ đi giật lùi. Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng liên tục, doanh số bán xe tại Trung Quốc sụt giảm khi nền kinh tế nước này chững lại. Các hãng xe ngoại, vốn kiểm soát khoảng 3/5 thị trường khi đó, đã chịu đòn nặng nề.

Giờ đây, giới dự báo cho rằng thị trường Trung Quốc một lần nữa sắp thoái lui. Lần này, các hãng xe nội địa, những cái tên đang thống trị nhờ ưu thế xe điện, có thể sẽ là bên chịu tác động lớn hơn. Dù vậy, doanh nghiệp nước ngoài cũng khó tránh ảnh hưởng, khi các đối thủ Trung Quốc đang ráo riết mở rộng ra nước ngoài.

Quy mô của đợt suy giảm hiện tại vẫn chưa rõ ràng, nhưng các tín hiệu cảnh báo đã xuất hiện. Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA), doanh số năm ngoái đạt 23,8 triệu chiếc, tăng khoảng 4% so với năm 2024. Tuy nhiên, tính riêng quý cuối năm, doanh số mỗi tháng đều thấp hơn cùng kỳ năm trước. Trong khi CPCA vẫn hy vọng doanh số năm nay sẽ đi ngang, nhiều bên khác lại bi quan hơn hẳn. Hãng môi giới Bernstein dự báo mức giảm có thể lên tới 5-9%.

Dấu hiệu bất ổn còn thể hiện ở chỗ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc dường như hoãn công bố dữ liệu bán hàng tuần trong tháng trước, một động thái cho thấy nỗi bất an trước những con số đang yếu dần. Hơn nữa, sau nhiều năm tăng trưởng bùng nổ, ngay cả phân khúc xe điện cũng có thể sụt giảm trong năm nay, theo nhận định của công ty nghiên cứu Gavekal.

Tình trạng trì trệ này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Một mặt, nhu cầu mua xe điện từ các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước đã cạn kiệt sau đợt tăng vọt cuối năm 2024 nhờ chính sách hỗ trợ đổi xe cũ lấy xe mới. Mặt khác, việc cắt giảm trợ cấp cùng sự xuất hiện của mức thuế mua hàng mới từ 5-10% đối với xe điện sẽ kìm hãm sức mua. Ngành này cũng sẽ chịu thiệt hại khi chính quyền siết chặt quy định đối với các đại lý vốn thường tự đăng ký xe mới để “làm đẹp” số liệu rồi xuất khẩu chúng dưới dạng xe cũ 0 km.

Khi thị trường nội địa co lại, cuộc chiến giá cả kéo dài do dư thừa năng lực sản xuất sẽ càng thêm khốc liệt. Điều này lý giải cho nỗ lực mới nhất của chính phủ nhằm kiềm chế việc giảm giá vô tội vạ. Ngày 12/2, cơ quan giám sát chống độc quyền của Trung Quốc đã ban hành quy định cấm bán xe dưới giá thành sản xuất. Hiện vẫn chưa rõ quy định này sẽ được thực thi nghiêm ngặt đến mức nào, bởi những nỗ lực không chính thức trước đây đều đã thất bại. Lãnh đạo các hãng xe ngoại, vốn đã mất một nửa thị phần kể từ 2018, hy vọng sáng kiến này sẽ thành công, vì họ đơn giản là không thể cạnh tranh về giá với đối thủ Trung Quốc.

Với các nhà sản xuất ngoài Trung Quốc, rủi ro còn lớn hơn. Theo chuyên gia Tu Le từ Sino Auto Insights, xuất khẩu đã tăng vọt trong những năm qua khi các hãng xe Trung Quốc tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn ở nước ngoài. Bernstein dự báo năm 2026, xuất khẩu sẽ tăng thêm 10-15%, đạt mức 6,5-7 triệu xe, so với khoảng 750.000 xe năm 2018. Điều này sẽ gia tăng áp lực lên các hãng xe truyền thống vốn đã khó khăn vì những khoản lỗ nặng nề khi đầu tư vào xe điện nhằm chạy đua với đối thủ Trung Quốc.

Hiện tại, vẫn chưa biết khi nào thị trường ô tô Trung Quốc mới thoát khỏi tình trạng sa lầy. Dù vậy, cú lùi này là một lời nhắc nhở cho các hãng xe toàn cầu rằng mọi biến động tại Trung Quốc đều đang trực tiếp bẻ lái tương lai của toàn ngành công nghiệp.

Có thể bạn quan tâm:

Ảo ảnh hồi sinh: Thuế quan phản tác dụng với công nghiệp Mỹ

Nguồn The Economist