Giữ hồn Việt giữa thế giới: Bảo tồn tiếng Việt từ chính sách đến cộng đồng

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc bảo tồn tiếng Việt không chỉ là gìn giữ ngôn ngữ, mà còn là giữ gìn văn hóa dân tộc và sợi dây kết nối cộng đồng người Việt toàn cầu.

Tiếng Việt - cầu nối văn hóa giữa các thế hệ và cộng đồng

Bảo tồn tiếng Việt và văn hóa dân tộc là nhiệm vụ lâu dài, mang tính chiến lược, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bởi ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp hằng ngày, mà còn là nơi lưu giữ lịch sử, ký ức tập thể, giá trị tinh thần và lối tư duy của một dân tộc. Thông qua ngôn ngữ, một cộng đồng hình thành cách nhìn thế giới, cách lý giải thực tại và cách ứng xử với con người và tự nhiên. Tiếng Việt vì thế không chỉ phản ánh trí tuệ, tâm hồn và bản sắc dân tộc Việt Nam, mà còn góp phần định hình nhân cách văn hóa của mỗi con người Việt.

Trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, tiếng Việt đã trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ người Việt, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa trong nước và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưu quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò ấy càng trở nên quan trọng khi tiếng Việt vừa giúp gìn giữ bản sắc, vừa là nền tảng để quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới, giúp thế giới hiểu Việt Nam không chỉ qua sản phẩm, du lịch hay kinh tế, mà qua chiều sâu văn hóa và tinh thần.

Tiếng Việt mang vẻ đẹp riêng với hệ thống thanh điệu phong phú, từ vựng giàu sắc thái biểu cảm, phản ánh tinh tế mọi cung bậc cảm xúc và suy nghĩ của con người Việt Nam từ sâu lắng, trầm tư đến sôi nổi, mạnh mẽ. Đó không chỉ là ngôn ngữ, mà là không gian văn hóa sống động của một dân tộc, nơi lịch sử, tri thức dân gian, văn học, nghệ thuật và đời sống thường nhật hòa quyện, tạo nên bản sắc riêng không thể trộn lẫn.

Đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, tiếng Việt chính là sợi dây giữ họ gắn bó với quê hương, gia đình và cội nguồn. Việc duy trì tiếng mẹ đẻ giúp thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài không bị đứt gãy với bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời hình thành niềm tự hào về nguồn cội, ý thức về quê hương và trách nhiệm giữ gìn những giá trị đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Trong nhiều gia đình, tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ giao tiếp, mà còn là ngôn ngữ của tình cảm, của ký ức và của sự gắn bó gia đình.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng tặng sách cho giáo viên và học sinh lớp tiếng Việt tại Malaysia tháng 2/2025

Vì vậy, bảo tồn và phát huy tiếng Việt là trách nhiệm chung của Nhà nước, các tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục, gia đình và từng cá nhân. Đó là quá trình vừa giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ, vừa làm giàu và phát triển tiếng Việt phù hợp với đời sống hiện đại, để tiếng Việt tiếp tục là ngôn ngữ của sáng tạo, tri thức và hội nhập, đồng thời vẫn giữ được chiều sâu văn hóa và bản sắc riêng trong môi trường toàn cầu hóa.

Người Việt Nam ở nước ngoài bền bỉ gìn giữ tiếng Việt và lan tỏa văn hóa

Ngày 3/8/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 930/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023 - 2030”. Đề án nhằm nâng cao nhận thức, khơi dậy niềm tự hào, tình yêu đối với tiếng Việt; thúc đẩy phong trào học và sử dụng tiếng Việt trong cộng đồng; đồng thời lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới như một phần của chiến lược ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân.

Hưởng ứng Đề án, nhiều hoạt động thiết thực đã được tổ chức trong và ngoài nước, góp phần củng cố vị trí của tiếng Việt trong đời sống cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, khuyến khích thế hệ trẻ thêm gắn bó với tiếng mẹ đẻ và văn hóa dân tộc, đồng thời tạo điều kiện để bạn bè quốc tế tiếp cận, tìm hiểu và đồng cảm với văn hóa Việt Nam.

Tại Hội nghị tổng kết 20 năm thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh ba đột phá chiến lược: phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài phát triển bền vững, gắn bó với quê hương; và huy động hiệu quả nguồn lực kiều bào cho phát triển đất nước. Tinh thần xuyên suốt được khẳng định là: “Nhà nước kiến tạo, cộng đồng tiên phong – trong, ngoài đồng hành – đất nước giàu mạnh, bạn bè quý mến, nhân dân hạnh phúc”, trong đó tiếng Việt đóng vai trò là chất keo tinh thần kết nối các thành tố ấy.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng tặng sách cho giáo viên và học sinh lớp tiếng Việt tại Malaysia tháng 2/2025

Trong thực tế, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đang bền bỉ và tâm huyết duy trì việc giảng dạy tiếng Việt và lan tỏa văn hóa Việt. Các lớp học tiếng Việt, các hoạt động văn hóa - nghệ thuật, hội thảo, tọa đàm và các chương trình giao lưu đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu tiếng mẹ đẻ cho thế hệ trẻ, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam ra cộng đồng quốc tế một cách tự nhiên, mềm mại và bền vững.

Vào mỗi dịp Tết cổ truyền, các hoạt động như hội Tết, biểu diễn nghệ thuật dân gian, gói bánh chưng, bánh tét, lễ cúng giao thừa… không chỉ giúp cộng đồng người Việt ở nước ngoài giữ gìn phong tục truyền thống, mà còn là cách truyền lại cho con cháu tình yêu quê hương, sự trân trọng đối với giá trị văn hóa dân tộc và ký ức về một không gian văn hóa Việt Nam sống động, giàu cảm xúc.

Thế hệ trẻ giữ vai trò then chốt trong hành trình ấy. Khi được trang bị tiếng Việt và hiểu biết văn hóa Việt, họ không chỉ là người kế thừa, mà còn là chủ thể lan tỏa hình ảnh Việt Nam ra thế giới bằng chính tri thức, sáng tạo và bản lĩnh hội nhập của mình, góp phần hình thành một cộng đồng người Việt toàn cầu vừa đa dạng, vừa thống nhất trong đất nước.

Bảo tồn tiếng Việt vì thế không chỉ là giữ gìn một ngôn ngữ, mà là gìn giữ linh hồn dân tộc. Đó là quá trình gìn giữ ký ức tập thể, hệ giá trị văn hóa và sợi dây tinh thần kết nối các thế hệ người Việt với nhau, dù ở trong hay ngoài nước. Khi tiếng Việt còn sống trong đời sống hằng ngày, trong gia đình, trong trường học và trong cộng đồng, thì tiếngViệt còn được truyền nối một cách tự nhiên và bền bỉ.

“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, gìn giữ tiếng Việt cũng chính là gìn giữ văn hóa dân tộc, giữ cho dân tộc khả năng tự nhận diện mình giữa thế giới rộng lớn không hòa tan, không khép kín, mà hội nhập trong tư thế tự tin và bình đẳng. Đó là trách nhiệm chung của Nhà nước, của cộng đồng và của từng người Việt đối với quá khứ đã hun đúc bản sắc, hiện tại đang kiến tạo tương lai và các thế hệ mai sau sẽ tiếp tục mang theo tiếng Việt đi cùng dân tộc trên hành trình hội nhập quốc tế.