Kiều bào - "Pháo đài mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa trong kỷ nguyên số

Trong kỷ nguyên số, khi không gian mạng trở thành “mặt trận không biên giới”, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ trọng yếu của công tác xây dựng Đảng, mà còn là yêu cầu sống còn đối với sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

Trong thế trận đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, với gần 6,5 triệu người trên khắp thế giới, đang ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng quan trọng, vừa là nguồn lực nội sinh, vừa là một bộ phận cấu thành của sức mạnh quốc gia, góp phần xây dựng “thế trận tư tưởng từ xa” trong không gian mạng toàn cầu.

Tại buổi gặp mặt kiều bào tiêu biểu tham dự chương trình “Xuân Quê hương 2026” với chủ đề “Khát vọng Việt Nam: Hòa bình, thịnh vượng”, do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) tổ chức, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có kiều bào, chính là nền tảng vững chắc của “ý Đảng lòng dân”, là nguồn sức mạnh to lớn đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Đây không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là định hướng chiến lược, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của kiều bào trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc và trong thế trận sức mạnh tổng hợp của đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm gặp mặt đoàn kiều bào dự chương trình Xuân Quê hương 2026. Ảnh: Hải Nguyễn

Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm không chỉ khẳng định vai trò của kiều bào, mà còn hàm chứa một tư duy chiến lược mới: coi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một cấu phần hữu cơ của sức mạnh quốc gia trong điều kiện hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu.

Từ cách tiếp cận đó, kiều bào không chỉ là “cầu nối”, mà còn là nguồn lực nội sinh đặc biệt, góp phần lan tỏa giá trị Việt Nam, củng cố niềm tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa, từ bên ngoài lãnh thổ.

“Đảng và Nhà nước luôn nhất quán quan điểm dân là gốc, là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu, là động lực và nguồn lực của phát triển; trong đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam, là nguồn lực đặc biệt quan trọng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới”. Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Trong kỷ nguyên số, khi không gian mạng trở thành môi trường tồn tại song hành với đời sống xã hội, đấu tranh tư tưởng cũng dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian số, vượt ra khỏi mọi ranh giới địa lý.

Trong bối cảnh đó, kiều bào không chỉ là chủ thể tham gia, mà đang dần trở thành lực lượng có vai trò ngày càng quan trọng, hiện diện trên “mặt trận tư tưởng toàn cầu”, là “pháo đài mềm” góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới từ sớm, từ xa.

Không gian mạng - mặt trận tư tưởng toàn cầu trong kỷ nguyên số

Bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, không gian mạng không còn đơn thuần là môi trường giao tiếp, mà đã trở thành không gian chiến lược của đời sống chính trị - tư tưởng. Tại đó, các hệ giá trị và quan điểm phát triển không chỉ được lan truyền mà còn cạnh tranh, va đập và thậm chí bị xuyên tạc với tốc độ chưa từng có.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ  XIV cho thấy việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới phải đặt trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ truyền thông. Điều đó đồng nghĩa với việc đấu tranh tư tưởng không còn giới hạn trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, mà đã mở rộng thành một không gian xuyên biên giới, đa tầng, đa chủ thể và đầy biến động.

Trên không gian ấy, các thế lực thù địch triệt để lợi dụng đặc trưng “mở”, “phi biên giới” để đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” với phương thức ngày càng tinh vi: từ xuyên tạc nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh, đến bóp méo thành tựu đổi mới, kích động tâm lý hoài nghi, chia rẽ niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng, không gian mạng toàn cầu trở thành nơi giao thoa giữa các luồng thông tin chính thống và phi chính thống, giữa lợi ích quốc gia và các toan tính chính trị quốc tế. Điều này khiến cuộc đấu tranh tư tưởng không chỉ mang tính nội bộ, mà đã trở thành một bộ phận của cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, các mô hình phát triển và các hệ giá trị.

Trong bối cảnh đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với gần 6,5 triệu người như một cầu nối đặc biệt. Với tư cách là một mạng lưới toàn cầu về trí tuệ, thông tin và kết nối quốc tế, kiều bào vừa là đối tượng chịu tác động trực tiếp của các luồng thông tin đa chiều, vừa là lực lượng có khả năng tham gia định hình, phản biện và lan tỏa nhận thức trên không gian mạng toàn cầu.

Các chủ trương lớn như Nghị quyết 36-NQ/TW, Chỉ thị 45-CT/TW, Kết luận 12-KL/TW đã xác định rõ định hướng lâu dài đối với công tác kiều bào, vừa mang ý nghĩa tình cảm, vừa mang ý nghĩa chiến lược. Việc ban hành các chủ trương, chính sách lớn của Bộ Chính trị đã mở ra hành lang chính sách thuận lợi hơn, tạo điều kiện để kiều bào tham gia ngày càng sâu rộng vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Không chỉ dừng lại ở vai trò kinh tế hay văn hóa, kiều bào ngày nay còn tham gia ngày càng sâu vào các hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng lòng tin, quảng bá hình ảnh đất nước và bảo vệ lợi ích quốc gia từ sớm, từ xa.

Điều đó đặt ra một yêu cầu mới mang tính chiến lược: phải nhìn nhận không gian mạng như một “mặt trận tư tưởng toàn cầu”. Và kiều bào như một “lực lượng có vai trò quan trọng, hiện diện từ sớm, từ xa” trên mặt trận ấy.

Nói cách khác, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng trong nước, mà phải được tổ chức thành một thế trận tổng thể, “thế trận lòng dân”,  kết nối trong - ngoài nước, kết hợp giữa sức mạnh chính trị, truyền thông và sức mạnh cộng đồng người Việt toàn cầu.

Đây chính là bước phát triển mới về nhận thức và phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phù hợp với yêu cầu đặt ra: chủ động, từ không gian mạng, từ môi trường quốc tế.

Kiều bào - lực lượng đặc biệt trên “tuyến đầu từ xa” của mặt trận tư tưởng

Trong tiến trình phát triển của đất nước, nhận thức của Đảng về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không ngừng được bổ sung, hoàn thiện theo hướng ngày càng toàn diện và chiến lược hơn. Từ chỗ nhấn mạnh yếu tố tình cảm, gắn bó dân tộc, đến nay, kiều bào đã được xác định rõ là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước.

Tinh thần này tiếp tục được nâng tầm trong bối cảnh mới, khi dự thảo Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ  XIV đặt ra yêu cầu phải huy động và phát huy tối đa mọi nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực trí tuệ, kết nối và sức mạnh mềm của cộng đồng người Việt Nam toàn cầu, nhằm phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, đồng thời bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thực tiễn cho thấy, với quy mô gần 6,5 triệu người, sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, cộng đồng kiều bào ngày nay đã hình thành một “mạng lưới toàn cầu” không chỉ về dân số mà còn về tri thức, kinh nghiệm và ảnh hưởng xã hội.

Đây chính là đặc điểm khiến kiều bào trở thành một lực lượng đặc biệt trên mặt trận tư tưởng trong kỷ nguyên số.

Với đặc điểm sinh sống trong môi trường đa văn hóa, kiều bào là lực lượng tiếp xúc sớm với các luồng thông tin quốc tế, đồng thời có khả năng nhận diện và phản biện từ “vòng ngoài” của không gian mạng.

Không chỉ tiếp nhận, họ còn đóng vai trò kết nối nhận thức giữa Việt Nam và thế giới, góp phần truyền tải, giải thích và lan tỏa các quan điểm, đường lối của Đảng trong hệ quy chiếu quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh về giá trị và hình ảnh quốc gia, kiều bào còn là chủ thể quan trọng trong việc lan tỏa sức mạnh mềm, qua đó tạo “lá chắn dư luận” trước các thông tin sai lệch, thù địch.

Từ nhận thức đến chuyển đổi tư duy chiến lược

Từ thực tiễn đó, có thể thấy một chuyển biến mang tính bước ngoặt trong nhận thức về vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Từ chỗ coi kiều bào là đối tượng vận động, đến nay cần xác định rõ là đối tác chiến lược trên mặt trận tư tưởng. Từ cách tiếp cận “kết nối cộng đồng”, cần chuyển sang tổ chức lực lượng trên không gian mạng toàn cầu. Và từ việc “phát huy nguồn lực”, cần nâng lên thành xây dựng thế trận tư tưởng từ sớm, từ xa, từ bên ngoài lãnh thổ.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh về phương thức, mà là bước phát triển mới về tư duy, phù hợp với tinh thần của dự thảo Văn kiện Đại hội XIV: chủ động thích ứng với bối cảnh mới, nâng cao năng lực dẫn dắt dư luận và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thách thức mới trên không gian mạng và yêu cầu đổi mới phương thức đấu tranh tư tưởng của Đảng qua công tác kiều bào

Nếu như vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng được khẳng định, thì đồng thời, những thách thức đặt ra trong bối cảnh mới cũng ngày càng phức tạp, tinh vi và mang tính toàn cầu hơn.

Trước hết, môi trường thông tin quốc tế đa chiều và khó kiểm soát đang tạo áp lực lớn đối với công tác tư tưởng. Các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc có thể tiếp cận kiều bào nhanh chóng, liên tục và có chủ đích, tác động trực tiếp đến nhận thức và niềm tin.

Đáng chú ý, các thủ đoạn này ngày càng tinh vi hơn khi được “ngụy trang” dưới dạng học thuật, phản biện xã hội, hoặc núp bóng các vấn đề “dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do ngôn luận”… nhằm tạo cảm giác khách quan, trung lập, từ đó dễ dàng tác động đến nhận thức của một bộ phận kiều bào, nhất là thế hệ trẻ.

Thứ hai, khoảng cách thông tin và sự khác biệt về môi trường nhận thức giữa trong nước và kiều bào vẫn còn tồn tại. Dù chính sách ngày càng cởi mở, nhưng trong thực tế, không phải mọi kiều bào đều được tiếp cận kịp thời, đầy đủ và có hệ thống với thông tin chính thống từ trong nước. Điều này dễ dẫn đến tình trạng “lệch pha thông tin”, làm giảm hiệu quả định hướng tư tưởng và tạo khoảng trống để thông tin sai trái len lỏi.

Thứ ba, việc phát huy vai trò kiều bào trong đấu tranh tư tưởng còn chưa tương xứng với tiềm năng. Mặc dù cộng đồng kiều bào đã hình thành mạng lưới rộng lớn về trí thức, doanh nhân, chuyên gia…, nhưng việc kết nối, tổ chức lực lượng này tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn còn phân tán, thiếu tính hệ thống và chưa có cơ chế đủ mạnh để phát huy hiệu quả lâu dài.

Trong khi đó, thực tiễn cho thấy kiều bào hoàn toàn có khả năng trở thành lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa thông tin tích cực, phản bác quan điểm sai trái và xây dựng hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế - như chính vai trò “đại sứ nhân dân” đã được khẳng định trong hoạt động đối ngoại nhân dân thời gian qua

Thứ tư, yêu cầu mới từ thực tiễn phát triển đất nước và hội nhập quốc tế đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, các vấn đề về mô hình phát triển, thể chế và hệ giá trị ngày càng trở thành đối tượng bị so sánh, bình luận, thậm chí bị xuyên tạc trên không gian mạng quốc tế.

Điều đó khiến đấu tranh tư tưởng không chỉ dừng lại ở việc “phản bác cái sai”, mà còn phải chủ động khẳng định cái đúng, nâng cao năng lực thuyết phục và khả năng dẫn dắt dư luận quốc tế.

Từ “bị động ứng phó” đến “chủ động kiến tạo thế trận tư tưởng”

Từ những thách thức trên, có thể thấy rõ một yêu cầu mang tính bước ngoặt đó là công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đặc biệt thông qua lực lượng kiều bào, phải chuyển mạnh từ tư duy phản ứng bị động sang chủ động kiến tạo thế trận tư tưởng trên không gian mạng toàn cầu. Điều này phù hợp với tinh thần của dự thảo Văn kiện Đại hội XIV: Chủ động thích ứng với bối cảnh mới; Nâng cao năng lực truyền thông, định hướng dư luận; Phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Trong đó, kiều bào cần được đặt đúng vị trí: không chỉ là lực lượng tham gia, mà là một trụ cột quan trọng trong thế trận tư tưởng từ xa, góp phần bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và bảo vệ hình ảnh quốc gia trong môi trường toàn cầu hóa và số hóa hiện nay.

Xây dựng “thế trận tư tưởng từ xa” - yêu cầu tất yếu trong kỷ nguyên số

Phát huy vai trò kiều bào - giải pháp chiến lược trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Trong bối cảnh mới, phát huy vai trò của kiều bào trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dừng ở những giải pháp riêng lẻ, mà cần được tiếp cận như một chiến lược tổng thể, gắn với chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng sức mạnh mềm quốc gia.

Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng công tác kiều bào, mà phải được đặt trong tổng thể chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phù hợp với tinh thần chủ động, từ sớm, từ xa mà dự thảo Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ  XIV nhấn mạnh.

Một là, môi trường thông tin quốc tế đa chiều và khó kiểm soát đang tạo áp lực lớn đối với công tác tư tưởng. Các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc có thể tiếp cận kiều bào nhanh chóng, liên tục và có chủ đích, tác động trực tiếp đến nhận thức và niềm tin.

Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt, thông tin chính thống không thể chỉ dừng ở việc “cung cấp”, mà phải chuyển sang chủ động dẫn dắt. Cần phát triển một hệ sinh thái truyền thông đối ngoại: Đa ngôn ngữ, đa nền tảng, phù hợp từng khu vực, từng nhóm kiều bào. Kết hợp báo chí - mạng xã hội - nền tảng số. Bên cạnh đó, thông tin phải nhanh, chính xác, hấp dẫn và có sức lan tỏa, giúp kiều bào tiếp cận kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, qua đó thu hẹp “khoảng trống thông tin” - yếu tố mà các thế lực thù địch thường lợi dụng.

Hai là, hình thành mạng lưới “hạt nhân tư tưởng” trong cộng đồng kiều bào

Thực tiễn cho thấy, trong cộng đồng kiều bào đã xuất hiện nhiều cá nhân tiêu biểu - trí thức, doanh nhân, nhà báo, chuyên gia - có uy tín và ảnh hưởng xã hội.

Cần chủ động kết nối, tập hợp lực lượng này thành mạng lưới nòng cốt, tạo cơ chế để họ tham gia vào hoạt động truyền thông, phản biện, định hướng dư luận. Phát huy vai trò “đại sứ nhân dân” trên mặt trận tư tưởng. Đây chính là cách tổ chức hóa lực lượng kiều bào, chuyển từ tự phát sang chủ động, từ phân tán sang liên kết.

Ba là, nâng cao “sức đề kháng tư tưởng” và năng lực số cho kiều bào.

Một trong những giải pháp căn cơ là giúp kiều bào hiểu đúng, hiểu sâu về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như nắm vững, tin tưởng vào đường lối, quan điểm phát triển của Đảng. Có kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch trên không gian mạng. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, cần chú trọng trang bị kỹ năng truyền thông số, kỹ năng phản biện trên nền tảng mạng xã hội, khả năng tham gia sản xuất nội dung tích cực.  Qua đó, biến mỗi kiều bào thành một “chủ thể truyền thông tích cực”, thay vì chỉ là người tiếp nhận thông tin.

Bốn là, đổi mới phương thức đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng. Đấu tranh tư tưởng trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng ở phản bác, mà phải chuyển sang: chủ động chiếm lĩnh không gian thông tin. Điều này đòi hỏi tăng cường sản xuất nội dung tích cực, hấp dẫn, dễ lan tỏa. Kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ hiện đại, phù hợp với công chúng quốc tế. Kết hợp giữa lý luận và cảm xúc, phương châm “lấy cái tích cực đẩy lùi tiêu cực”, “lấy thông tin đúng dẫn dắt thông tin sai”.

Năm là, thể chế hóa vai trò của kiều bào trong thế trận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Để phát huy bền vững, cần đưa vai trò của kiều bào vào trong chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách công tác kiều bào trong giai đoạn mới. Các chương trình phối hợp giữa cơ quan trong nước và cộng đồng kiều bào, theo tinh thần các chủ trương lớn của Đảng, kiều bào không chỉ là đối tượng vận động mà là đối tác đồng hành chiến lược trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Việc thể chế hóa vai trò này sẽ tạo cơ sở để hình thành một “thế trận tư tưởng toàn cầu” có tổ chức, có định hướng và có sức mạnh thực chất.

Sáu là, gắn công tác kiều bào với chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo các đánh giá thực tiễn, kiều bào không chỉ đóng góp về kinh tế mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia, kết nối Việt Nam với thế giới và hình thành thế trận bảo vệ Tổ quốc từ xa. Do đó, cần gắn công tác kiều bào với chuyển đổi số, kinh tế tri thức, ngoại giao nhân dân, xây dựng sức mạnh mềm quốc gia, từ đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không tách rời mà gắn chặt với chiến lược phát triển tổng thể của đất nước trong kỷ nguyên số.

Những giải pháp trên không chỉ nhằm phát huy vai trò của kiều bào, mà sâu xa hơn là nhằm xây dựng một thế trận tư tưởng vững chắc, đa tầng, xuyên biên giới, trong đó kiều bào là lực lượng quan trọng, hiện diện động trên mặt trận không gian mạng.

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là cuộc đấu tranh không biên giới, diễn ra đồng thời trong không gian thực và không gian mạng.

Trong thế trận đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là lực lượng đồng hành, mà chính là “tuyến đầu từ xa” của mặt trận tư tưởng, góp phần giữ vững niềm tin, bảo vệ uy tín và lan tỏa giá trị Việt Nam ra thế giới.

Phát huy vai trò kiều bào vì thế không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa lâu dài, quyết định khả năng xây dựng một thế trận tư tưởng vững chắc, chủ động và toàn diện trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.