“Cơn bão hoàn hảo” của thép

Mới đây, ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Tập đoàn Hoa Sen (mã HSG), đưa ra một nhận định khiến giới đầu tư phải sững sờ: “Mở rộng mảng tôn thép bây giờ là không khôn ngoan”. Phát biểu này không chỉ là một lời cảnh báo cho các cổ đông của Hoa Sen, mà còn là một thông điệp về bài toán tăng trưởng bằng mọi giá trong ngành công nghiệp nặng Việt Nam năm 2026.

Tuyên bố của ông Vũ được đưa ra trong bối cảnh ngành thép toàn cầu đang đứng trước một “cơn bão hoàn hảo”. Sau nhiều thập kỷ lấy sản lượng làm thước đo vị thế, các nhà sản xuất thép Đông Nam Á hiện đang đối mặt với thực tế nghiệt ngã. Khi các đại dự án thép như Dung Quất 2 của Hòa Phát đã đi vào vận hành ổn định, nguồn cung HRC (thép cuộn cán nóng) nội địa tăng mạnh, đẩy biên lợi nhuận của các doanh nghiệp hạ nguồn, vốn chỉ thuần gia công tôn mạ như Hoa Sen, vào thế khó. Hơn nữa, năm 2026 chính là thời điểm Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu thu phí chính thức đối với hàng nhập khẩu phát thải cao.

“Trước đây, Tập đoàn tranh thủ vươn lên trong thời gian rất ngắn nhưng đến giờ, xu thế bảo hộ đã rõ ràng, làn sóng chống bán phá giá lan cả thế giới nên mở rộng không phải là khôn ngoan, nếu làm phải ở mảng thượng nguồn như phôi và thép cán nóng”, ông Vũ nhấn mạnh.

Quyết định của Hoa Sen phản ánh một tư duy tài chính thực dụng. Trong bối cảnh lãi suất thực tại Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao để kiềm chế lạm phát và tỷ giá VND/USD biến động, việc vay nợ cao để xây dựng nhà máy mới là một rủi ro quá lớn.

Theo Công ty Chứng khoán Dầu khí (PSI), về trung hạn, đầu tư hạ tầng được xác định là một trong những trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế giai đoạn 2026-2030, với quy mô vốn dự kiến có thể lên tới 8,5 triệu tỷ đồng, cao gấp gần 3 lần so với mức 2,87 triệu tỷ đồng theo kế hoạch của giai đoạn 2021-2025, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ cho triển vọng nhu cầu thép trong những năm tới. 

Tuy nhiên, ngành thép Việt Nam năm 2026 đứng trước 3 “gọng kìm” rủi ro. Đó là cơ chế CBAM của EU chính thức thu phí carbon, đe dọa trực tiếp lợi thế xuất khẩu nếu doanh nghiệp chậm chuyển đổi sang “thép xanh”. Sự bão hòa công suất nội địa (từ các đại dự án như Dung Quất 2) kết hợp với áp lực thép giá rẻ từ Trung Quốc khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt. Chi phí nguyên liệu (quặng, than) và năng lượng duy trì ở mức cao, cùng rủi ro phòng vệ thương mại tại các thị trường trọng điểm...

Dồn toàn lực cho dự án Dung Quất 2, Hòa Phát (mã HPG) chấp nhận tăng đòn bẩy tài chính trong ngắn hạn để đổi lấy khả năng tự chủ 100% thép HRC. Việc tự chủ HRC giúp Tập đoàn kiểm soát chi phí đầu vào tốt hơn các đối thủ phải nhập khẩu. Đồng thời, họ đang đầu tư mạnh vào công nghệ lò điện (EAF) để giảm phát thải, trực tiếp đối đầu với rào cản CBAM.

Trái ngược với Hòa Phát, Hoa Sen chọn cách rút lui khỏi cuộc đua sản xuất thâm dụng vốn. Theo ông Vũ, nếu lắp thêm vài dây chuyền sản xuất cho nhà máy ở TP.HCM, Gia Lai và Nghệ An thì tổng công suất có thể lên 2,5-3 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, Tập đoàn lường trước khó khăn của ngành tôn thép và nhận thấy có thể tụt lại, thậm chí bị xóa sổ, nếu không thay đổi sớm.

Việc ông chủ của Hoa Sen chọn “đóng băng” mảng sản xuất tôn thép không có nghĩa là dừng lại, mà là chuyển dịch nguồn lực sang Hoa Sen Home - mô hình siêu thị vật liệu xây dựng và nội thất. Đây là nỗ lực nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào biến động giá thép thế giới, vốn luôn là điểm yếu của tập đoàn này.

Bằng cách tận dụng mạng lưới chi nhánh trải dài khắp cả nước, Hoa Sen đang phân phối từ gạch men, thiết bị vệ sinh cho đến ống nhựa. Chiến lược này cho phép Tập đoàn tận dụng lợi thế thương hiệu sẵn có mà không phải chịu áp lực từ chi phí khấu hao nhà máy khổng lồ hay rủi ro từ giá quặng sắt thượng nguồn. Chuỗi siêu thị phân phối vật liệu xây dựng, nội thất hiện có hơn 143 cửa hàng. Doanh thu năm ngoái đạt 16.000 tỷ đồng và lãi trước dự tính. Năm nay, chuỗi này dồn lực mở thêm khoảng 20 cửa hàng mới và xây dựng nhiều tổng kho khắp cả nước. 

Bước đi của ông Lê Phước Vũ là một sự chuẩn bị cho kịch bản “bình thường mới”. Khi thị trường bất động sản Việt Nam chuyển dịch sang các dự án nhà ở chất lượng cao và bền vững, nhu cầu về vật liệu xây dựng đa dạng sẽ lớn hơn là chỉ đơn thuần là tôn lợp. Dù vậy, thách thức cho Hoa Sen không hề nhỏ. Việc quản trị một hệ thống bán lẻ đa ngành đòi hỏi năng lực logistics và kiểm soát tồn kho phức tạp hơn nhiều so với việc vận hành một nhà máy thép tập trung. 

Năm 2026, câu chuyện của Hoa Sen không còn là việc sản xuất bao nhiêu tấn thép, mà là việc họ bán được bao nhiêu giải pháp xây dựng cho người tiêu dùng. 

Có thể bạn quan tâm 

Chuyện quả bơ Tây Nguyên