Khi iPhone 17 "biết bay"

Sáng ngày 5/1, bầu trời Khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP) chứng kiến một cảnh tượng giống như bước ra từ bộ phim: những chiếc iPhone 17 đầu tiên không nằm trong túi shipper chạy xe máy, mà tự mình “cất cánh” trên một thiết bị bay không người lái (UAV), hạ cánh chính xác xuống tay người nhận chỉ sau vài phút. Đây không chỉ là một màn trình diễn công nghệ mãn nhãn, mà là báo hiệu cho thấy logistics thông minh đã sẵn sàng xoay chuyển cục diện kinh tế.

Drone giao hàng và lời nguyền “chặt hẻm”
Trong một đô thị mà hệ thống dây điện rối nùi như ma trận, việc giao một kiện hàng iPhone hay một ly cà phê bằng drone nghe có vẻ... liều lĩnh. Thế nhưng, các doanh nghiệp nội địa như Saolatek và Real-time Robotics Việt Nam đã chứng minh điều ngược lại thông qua chương trình thử nghiệm (sandbox). Những kiện hàng được lập trình sẵn lộ trình, hiển thị thông số thời gian thực qua mạng 5G và hạ cánh chuẩn xác đến từng centimet.

Dẫu vậy, Tiến sĩ Lương Việt Quốc, CEO Real-time Robotics vẫn thực tế khi nhắc nhở rằng drone chưa thể sớm thay thế các shipper lượn trong những con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo. Nhưng triển vọng cho các tuyến bay dài như Cần Giờ - Vũng Tàu vào quý I/2026 là hoàn toàn khả thi. TP.HCM xác định việc thúc đẩy ứng dụng UAV vào logistics đô thị là hướng đi nhiều tiềm năng, góp phần phát triển thương mại điện tử, đô thị thông minh và các dịch vụ công nghệ cao. 

Theo Giáo sư Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý SHTP, các doanh nghiệp UAV trong nước như Gremsy, Real-time Robotics, Saolatek có thể đưa TP.HCM trở thành trung tâm sản xuất và ứng dụng UAV hàng đầu khu vực. “Kinh tế tầm thấp được dự báo có thể mang lại hàng tỉ USD và hàng trăm ngàn việc làm cho Việt Nam trong thập kỷ tới”, Giáo sư Nguyễn Kỳ Phùng nhận định.

Nhìn sang các nước láng giềng, logistics thông minh không phải là món đồ chơi xa xỉ mà là một cỗ máy in tiền. Tại Singapore, hệ thống TradeNet đã biến việc thông quan từ cơn ác mộng kéo dài 2 ngày thành một trải nghiệm “chưa đầy 1 phút”. Cũng tại đây, DHL tại Singapore sử dụng phần mềm tối ưu hóa lộ trình giúp họ tiết kiệm 15% nhiên liệu, một con số đủ để khiến bất kỳ giám đốc tài chính nào cũng phải mỉm cười. Amazon và Alibaba, với đội quân robot tự hành (AGV), xử lý đơn hàng nhanh gấp 3 lần với tỉ lệ sai sót gần như bằng không.

Tại Việt Nam, chi phí logistics hiện chiếm tới 16-18% GDP, cao hơn đáng kể so với mức trung bình thế giới là 10-12%. Các chuyên gia tính toán rằng, chỉ cần kéo giảm 1% chi phí này, chúng ta có thể giải phóng khoảng 9 tỉ USD cho nền kinh tế, đủ để xây dựng thêm rất nhiều dự án hạ tầng trọng điểm.

Cuộc đua logistics 5.0
Không đợi đến khi hạ tầng hoàn hảo, nhiều doanh nghiệp Việt đã tự mình “lên đời” công nghệ. Giao Hàng Tiết Kiệm (GHTK) đã phủ sóng hơn 800 kho vi mô (micro-fulfillment) toàn quốc, dùng trí tuệ nhân tạo (A.I) để dự báo nhu cầu khách hàng, rút ngắn thời gian giao hàng xuống mức kỷ lục 1-2 giờ. Satra đang biến chợ đầu mối Bình Điền thành một trung tâm logistics quy mô khu vực, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) để giải bài toán “được mùa mất giá” cho nông dân. Còn Viettel Post và DHL đang tích cực xanh hóa bằng xe tải điện để không bị gạch tên khỏi các thị trường khó tính như EU do hàng rào thuế carbon.

Để logistics thông minh thực sự trở thành nền tảng thúc đẩy cạnh tranh, Việt Nam cần tập trung vào 3 giải pháp trọng tâm. Đó là việc cần một hệ sinh thái dữ liệu mở để cảng biển, hải quan và nhà xe có thể kết nối thông tin theo thời gian thực. Khi mọi người cùng nhìn vào một bảng điều khiển, các điểm nghẽn tại Cát Lái sẽ được giải tỏa nhanh chóng. Logistics 5.0 vừa thông minh vừa xanh nhằm chuyển đổi sang năng lượng sạch và tối ưu quy trình để giảm tình trạng “xe chạy rỗng”. 

Đây không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là “tấm vé thông hành” vào thị trường quốc tế. Cơ chế sandbox và đào tạo giúp mở rộng không gian thử nghiệm công nghệ mới như UAV để thu hút vốn đầu tư mạo hiểm, đồng thời thành lập các học viện logistics số nhằm đào tạo lực lượng lao động đủ trình độ điều khiển những “cỗ máy tương lai”.

Logistics thông minh không phải là một đích đến hào nhoáng, mà là một hành trình tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh. Với mục tiêu giảm chi phí logistics xuống còn 12-15% vào năm 2035, Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để biến chi phí thành lợi thế cạnh tranh, đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số hiệu suất logistics (LPI). 

“Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc chuẩn hóa dữ liệu, phát triển cảng thông minh và logistics xanh, những trụ cột quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu trong thập kỷ tới”, Tiến sĩ Thomas Sim, Chủ tịch Liên đoàn Các hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA), đánh giá. Ông cho rằng, Việt Nam cần nắm bắt 6 cơ hội: trở thành trung tâm đa phương thức thông minh của ASEAN; tăng tốc hội nhập thương mại số quốc gia; xây dựng các khu thương mại tự do và công viên logistics sẵn sàng cho tương lai; dẫn đầu ASEAN về logistics xanh; nắm bắt sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới và phát triển lực lượng lao động logistics đẳng cấp thế giới.