Tham vọng “Pharma Hub” và lực đẩy M&A

Trong một văn phòng hiện đại nhìn ra trung tâm tài chính nhộn nhịp của TP.HCM, các nhà đầu tư đang cùng nhau bàn thảo về một “mặt hàng” mới đầy tiềm năng, không phải bất động sản hay công nghệ, mà là dược phẩm. Từ một thị trường sơ khai, Việt Nam đang trở thành “thỏi nam châm” hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) đình đám, hứa hẹn trở thành trung tâm sản xuất dược phẩm mới (Pharma Hub) của khu vực.

Lực đẩy M&A
Sự sôi động của thị trường dược phẩm Việt Nam trong năm 2025 không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên. Đó là kết quả của sự cộng hưởng giữa thu nhập người dân tăng cao và nhu cầu dịch vụ y tế chất lượng cao.

Theo dữ liệu từ Cục Quản lý Dược, thị trường này đang duy trì đà tăng trưởng ấn tượng từ 6-8% mỗi năm. Từ mức 2,7 tỉ USD vào năm 2015, giá trị thị trường dự kiến sẽ chạm mốc 8 tỉ USD vào năm 2026. Đây là một trong những tốc độ tăng trưởng cao nhất châu Á, biến Việt Nam thành thị trường hấp dẫn đối với các nhà đầu tư dược quốc tế.

Năm 2025 đã ghi nhận hàng loạt thương vụ với định giá kỷ lục. Đáng chú ý nhất là việc Tập đoàn Livzon Pharmaceutical (Trung Quốc) mua lại 64,81% vốn của Imexpharm với định giá doanh nghiệp lên tới gần 9.000 tỉ đồng. Livzon kỳ vọng biến hãng dược này thành bàn đạp để bành trướng tại Đông Nam Á.

Chuỗi nhà thuốc Long Châu cũng hoàn tất việc bán 13% cổ phần cho Quỹ Creador (Malaysia), định giá chuỗi bán lẻ này ở mức 32.400 tỉ đồng (hơn 1,3 tỉ USD). Ngay cả các “cá mập” quản lý tài sản toàn cầu như Ares Management (Mỹ) hay Quadria Capital cũng đã “xuống tiền” hàng trăm triệu USD để thâu tóm các hệ thống y tế lớn tại Việt Nam.

Tại sao các nhà đầu tư ngoại lại đặc biệt quan tâm đến Việt Nam? Câu trả lời nằm ở hệ thống hạ tầng sản xuất đang được nâng cấp mạnh mẽ. Số lượng nhà máy đạt chuẩn GMP-WHO đã tăng từ 158 năm 2015 lên 243 nhà máy vào năm 2025. Đặc biệt, Việt Nam hiện sở hữu 29 nhà máy đạt chuẩn cao cấp như GMP-EU hay PIC/S-GMP. Đây chính là tấm thẻ thông hành để thuốc sản xuất tại Việt Nam tiến quân vào các thị trường khó tính như châu Âu và Nhật. Việc thâu tóm các đơn vị này giúp nhà đầu tư nước ngoài nhanh chóng gia nhập thị trường nội địa và tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do như EVFTA.

Hiện nay, Việt Nam đứng thứ 4 Đông Nam Á về xuất khẩu dược phẩm với kim ngạch đạt 312 triệu USD năm 2025, trong đó khối FDI chiếm tới 75% giá trị. Việt Nam cũng đã sản xuất được đầy đủ 13/13 nhóm thuốc thiết yếu theo tiêu chuẩn WHO và cung ứng hầu hết các loại vaccine trong chương trình tiêm chủng.

Đường tắt ra thế giới
Dù tiềm năng nhưng ngành dược Việt Nam vẫn đang đối mặt với những nghịch lý lớn. Bà Bùi Cẩm Vân, Giám đốc Khối Quản trị Doanh nghiệp Buymed, chỉ ra rằng dù thị trường Việt Nam đứng thứ 2 Đông Nam Á về quy mô, nhưng lại thiếu những thương hiệu lớn đủ sức dẫn dắt. “Indonesia có Kalbe Farma trị giá 3,9 tỉ USD. Việt Nam có thị trường tương tự nhưng không có “Kalbe Việt Nam”, đồng nghĩa với việc chúng ta bỏ lỡ hàng tỉ USD vốn hóa, hàng chục ngàn việc làm chất lượng cao và vị thế quốc gia trong chuỗi dược phẩm Đông Nam Á”, bà chia sẻ.

Nguyên nhân chính là do ngành dược còn phân mảnh, với hơn 250 nhà máy chủ yếu sản xuất thuốc generic (thuốc gốc đã hết hạn bản quyền) dẫn đến biên lợi nhuận mỏng và thiếu hụt nghiên cứu và phát triển (R&D). “Điều này không chỉ là nghịch lý, mà còn là bất lợi lớn cho quốc gia khi doanh nghiệp nhỏ lẻ không đủ quy mô để đàm phán giá nguyên liệu, khiến chi phí thuốc cao. Đồng thời, không có doanh nghiệp quy mô lớn dẫn dắt để tích lũy R&D, lệ thuộc thuốc ngoại”, bà Vân nhấn mạnh.

Để giải quyết những rào cản này, Chính phủ Việt Nam đã đặt ra lộ trình rõ ràng để thúc đẩy ngành dược tự chủ. Mục tiêu là thuốc sản xuất trong nước phải chiếm 75% về số lượng và 60% về giá trị thị trường. Việc cải cách hành chính mạnh mẽ, cắt giảm gần 40% thủ tục và rút ngắn thời gian đăng ký thuốc đang tạo ra môi trường đầu tư thông thoáng chưa từng có. 

Các hệ sinh thái dược phẩm tập trung cũng đang dần hình thành như Khu công nghệ dược tại Hưng Yên (300 ha) hay Khu công nghiệp chuyên ngành y dược tại TP.HCM. Những khu vực này được kỳ vọng sẽ là nơi chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia để sản xuất các dòng thuốc phát minh và thuốc đặc trị.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu, ông Seck Yee Chung, Luật sư Điều hành Baker McKenzie, cho rằng Việt Nam đang có lợi thế lớn để trở thành điểm đến của dòng vốn Mỹ và các quốc gia phát triển. 

Sự bắt tay giữa doanh nghiệp nội am hiểu thị trường và đối tác ngoại mạnh về vốn, công nghệ được xem là con đường ngắn nhất để nâng tầm vị thế. Trong chu kỳ mới này, câu hỏi không còn là thu hút được bao nhiêu vốn, mà là cách doanh nghiệp Việt sẽ sử dụng dòng vốn đó để thay đổi công nghệ và gia tăng sức cạnh tranh trên bản đồ dược phẩm toàn cầu.