Giải mã bài toán nhân sự dưới thời đại AI

70% người lao động đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công việc, nhưng ứng dụng công nghệ chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh được cải thiện. Khi doanh nghiệp vừa chịu áp lực tối ưu chi phí, vừa phải nâng cao năng suất, thách thức lớn nằm ở cách tổ chức công việc và khả năng thích ứng của con người.

Tại hội thảo Holistic Excellence - S-DNA 2026 diễn ra tại TP.HCM và Hà Nội trong tháng 10, do CareerViet tổ chức, những vấn đề về giữ chân nhân tài, chính sách đãi ngộ và ứng dụng AI cho thấy doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu thay đổi cách quản trị nguồn nhân lực.

Bài toán nhân sự vượt khỏi câu chuyện tiền lương

Theo dữ liệu khảo sát được trình bày tại hội thảo, chỉ số gắn kết của người lao động giảm từ 4,3 xuống 4,15 trên thang điểm 5. Tỷ lệ nghỉ việc trung bình đạt 20%, trong khi cứ bốn doanh nghiệp lại có một đơn vị ghi nhận tỷ lệ này vượt 30%. Đáng chú ý, nhóm nhân viên có hiệu suất tốt lại nằm trong nhóm mà doanh nghiệp dễ đánh mất nhất.

Khoảng cách giữa kỳ vọng thu nhập và khả năng đáp ứng của doanh nghiệp càng khiến bài toán trở nên phức tạp. Người lao động ở lại kỳ vọng mức tăng lương khoảng 15%, trong khi người có ý định rời đi mong muốn mức tăng 23%. Mức tăng lương bình quân của doanh nghiệp hiện vào khoảng 9-10% mỗi năm.

Tăng lương vẫn là công cụ thu hút nhân tài, nhưng khó giải quyết toàn bộ vấn đề. Doanh nghiệp cần cơ chế đãi ngộ linh hoạt theo đặc thù công việc, đồng thời tạo cơ hội phát triển năng lực để giữ chân nhân sự. Khi AI làm thay đổi yêu cầu của nhiều vị trí, số năm kinh nghiệm hay chức danh cũng không còn phản ánh đầy đủ khả năng đóng góp của người lao động.

AI chỉ tạo giá trị khi doanh nghiệp thay đổi

Dữ liệu tại hội thảo cho thấy 70% người lao động đã sử dụng AI, nhưng kỹ năng này chỉ đứng thứ năm trong nhóm kỹ năng mà doanh nghiệp sẵn sàng trả thêm. Khoảng cách giữa mức độ sử dụng và mức độ ghi nhận cho thấy biết dùng công cụ chưa chắc đã tạo ra lợi thế cạnh tranh.

Thực tế tại CMC Technology & Solution cho thấy chỉ 10-15% trong số 500 sáng kiến AI thành công. Hai trở ngại lớn là chất lượng dữ liệu và mức độ chấp nhận của người dùng.

Ông Lê Minh, CTO CMC Technology & Solution, nhận định: “AI không phải đũa thần, nó là ‘nhà ảo thuật’ biến cái không thể thành có thể dựa trên logic và dữ liệu. Nếu không có dữ liệu hoặc dữ liệu quá tồi thì dù ý tưởng hay đến mấy cũng không áp dụng thực tế được.”

Đầu tư công nghệ vì thế mới chỉ là bước đầu. Nếu dữ liệu không đủ tin cậy, quy trình chưa phù hợp hoặc nhân viên không sẵn sàng thay đổi cách làm việc, những sáng kiến AI khó tạo ra hiệu quả như kỳ vọng.

Bà Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Phó tổng giám đốc Vinpearl, nhấn mạnh: “Công nghệ tạo ra khả năng nhưng con người và tổ chức mới quyết định khả năng ấy có trở thành giá trị thực sự hay không.”

Theo bà, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đưa công nghệ vào công việc sang tái thiết tổ chức. Bà dẫn công thức 10-20-70, trong đó thuật toán chiếm 10%, công nghệ và dữ liệu chiếm 20%, còn con người và quy trình vận hành chiếm 70% nỗ lực quyết định thành công của chuyển đổi.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đào tạo nhân viên sử dụng công cụ mà còn phải xác định quy trình nào cần thay đổi, công việc nào có thể tự động hóa và cách đánh giá kết quả. Lãnh đạo cũng phải tham gia trực tiếp, thay vì giao toàn bộ trách nhiệm cho bộ phận công nghệ.

Ở góc độ kinh doanh, ông Đỗ Hữu Hưng, CEO ACCESSTRADE Vietnam, cho biết AI hiện tham gia khoảng 50-60% trong tổng số khoảng 5.000 phiên livestream bán hàng mỗi tháng của đơn vị. Theo ước tính được ông chia sẻ, hiệu quả của AI bằng khoảng một nửa so với người thật, nhưng chi phí chỉ bằng khoảng một phần mười. Ông Hưng nhận định: “Không phải là chỉ sử dụng AI nữa mà chúng ta phải trở thành những kiến trúc sư thiết kế ra những tác vụ yêu cầu AI thực hiện.”

Quan điểm này cho thấy năng lực trong kỷ nguyên AI không chỉ là biết sử dụng công cụ mà còn phải biết xác định vấn đề, thiết kế nhiệm vụ và đánh giá kết quả. Khi nhiều tác vụ có thể tự động hóa, khả năng giải quyết vấn đề và thích ứng sẽ ngày càng quan trọng.

AI có thể giúp doanh nghiệp tăng năng suất và giảm chi phí, nhưng không tự giải quyết được bài toán nhân sự. Lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở việc đầu tư công nghệ sớm mà còn ở khả năng thay đổi cách vận hành để biến công nghệ thành giá trị kinh doanh.