Từ máy khâu đến máy chủ

TP.HCM, đầu tàu kinh tế của Việt Nam, đang bước vào một cuộc đại phẫu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): rũ bỏ mô hình thâm dụng lao động giá rẻ để đặt cược tất tay vào logistics tích hợp, hạ tầng tính toán trí tuệ nhân tạo (AI), cảng nước sâu và các siêu đô thị thông minh. 

Cứ điểm AI Factory và cuộc đua “kỳ lân đô thị”

Nhìn vào bảng cân đối vĩ mô 9 tháng đầu năm 2026, giới quan sát tài chính quốc tế không khỏi bất ngờ trước tốc độ giải ngân và cam kết vốn. TP.HCM đã thu hút trên 17,2 tỷ USD vốn FDI đăng ký, tăng gấp 4,2 lần so với cùng kỳ năm 2025. Con số này không chỉ giúp thành phố cán đích sớm mà còn vượt mục tiêu 11 tỷ USD của cả năm 2026. Sở Tài chính TP.HCM hiện dự phóng quy mô vốn ngoại cả năm có thể chạm mốc 19 tỷ USD, tương đương mức vượt kế hoạch tới 72,7%. 

“Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy niềm tin của các tập đoàn đa quốc gia vào môi trường kinh doanh tại thành phố, trong bối cảnh các cơ chế, chính sách phân cấp từ Trung ương tiếp tục được khơi thông”, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân TP.HCM, nhận định. 

Thế nhưng, điều khiến các nhà đầu tư quốc tế chú ý không đơn thuần là quy mô tiền mặt, mà là nơi dòng tiền đang chảy vào. Cuộc đổ bộ ấn tượng nhất trong quý III thuộc về Tokgistic Pte. Ltd. (Singapore). Đầu tháng 9/2026, nhà đầu tư này chính thức nhận giấy phép cho dự án Swift Logistics với tổng vốn hơn 25.850 tỷ đồng (xấp xỉ 980 triệu USD) có thời hạn 50 năm. Với 196 triệu USD vốn tự có và 784 triệu USD vốn huy động, dự án dự kiến bấm nút vận hành vào tháng 11/2026. Thương vụ này diễn ra chỉ vài tháng sau khi TikTok Shop Việt Nam được cấp phép dự án FDI mới trị giá 125 triệu USD vào tháng 4/2026. Sự kết hợp này phác họa rõ nét tham vọng của thành phố: trở thành trung tâm hoàn tất đơn hàng và logistics thương mại điện tử xuyên biên giới lớn nhất khu vực. 

Ở cửa ngõ hàng hải, dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với quy mô vốn hơn 4,9 tỷ USD đang được định vị như một đối trọng tương lai với các trung tâm hàng hải trong khu vực. Cần Giờ được thiết kế để đón những siêu tàu mẹ quốc tế, tái định hình mạng lưới hàng hải và kéo theo cả một hệ sinh thái dịch vụ vận tải biển hỗ trợ. 

Tại Khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP), tính chất của các khoản đầu tư đang biến đổi sâu sắc. Ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban Quản lý SHTP, cho biết trong 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã cấp phép cho 2 dự án FDI mới với tổng vốn gần 590 triệu USD, chiếm tới 48% tổng vốn cấp mới toàn khu. Tâm điểm là dự án Evolution - trung tâm dữ liệu siêu quy mô bán buôn với vốn đăng ký gần 509 triệu USD. Đi cùng với đó là nhà máy Techtronic Tools Việt Nam (81 triệu USD) chuyên sản xuất thiết bị điện tử thông minh. 

Tại SHTP, thành phố có các dự án trung tâm dữ liệu của liên danh BW Industrial Development, Warburg Pincus và Digital Realty; đề xuất của Sembcorp-BB Holding với tổng vốn khoảng 850 triệu USD, công suất dự kiến 800 MW... Ngoài ra, Tập đoàn G42 của UAE đề xuất đầu tư siêu trung tâm dữ liệu AI với tổng vốn dự kiến khoảng 2 tỷ USD. Tại khu vực Bình Dương cũ có dự án SAM DigitalHub của Saigon Asset Management (SAM) với tổng vốn đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD, tập trung vào AI, dữ liệu và hạ tầng số. Trong tương lai, Savills Việt Nam dự báo thị trường trung tâm dữ liệu sẽ tạo ra doanh thu ước tính lên đến 3 tỷ USD vào năm 2031.

Không chỉ có dòng vốn mới, làn sóng rót thêm tiền từ các nhà đầu tư hiện hữu cũng tăng vọt. Với Khu phức hợp thông minh Thủ Thiêm, nhà đầu tư đề xuất tăng vốn thêm 1,4 tỷ USD để đẩy nhanh tiến độ biến bán đảo này thành trung tâm dịch vụ tài chính hiện đại. Khu đô thị Đại học Quốc tế được đề xuất tăng vốn thêm khoảng 2,8 tỷ USD, mở rộng quy mô nghiên cứu và phát triển đô thị tri thức. Ở góc độ doanh nghiệp phát triển bất động sản, ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, cho rằng mô hình hợp tác công - tư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) có thể mở thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng. 

Tại sao TP.HCM lại quyết liệt đổi màu dòng vốn vào thời điểm này? Câu trả lời rất đơn giản: mô hình cũ đã chạm trần. “Thành phố nhận thấy không gian phát triển và thu hút FDI theo cách thức truyền thống không còn nhiều dư địa, đã chạm đến một giới hạn nhất định”, ông Quách Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM, thẳng thắn thừa nhận. 

Khi quỹ đất nội đô cạn kiệt và chi phí lao động tăng lên, thành phố không thể tiếp tục cạnh tranh bằng những ưu đãi mặt bằng cho các ngành thâm dụng nhân công. Lựa chọn duy nhất là biến mình thành “tháp điều khiển” của cả vùng kinh tế: nhường các nhà xưởng lắp ráp cho các tỉnh lân cận, còn TP.HCM sẽ nắm giữ dữ liệu thuật toán, dịch vụ tài chính, logistics thông minh và điều phối chuỗi giá trị. 

Điểm tựa pháp lý quan trọng cho cuộc lột xác này là Luật Phát triển đô thị. Thành phố đang tận dụng khuôn khổ này để tung ra những cơ chế ưu đãi riêng cho các nhà đầu tư chiến lược, đồng thời chủ động dọn sẵn quỹ đất sạch và quy hoạch hạ tầng để các tập đoàn công nghệ có thể khởi công ngay khi ký kết hợp đồng. 

Những chướng ngại trước vạch đích

Tuy nhiên, trong kinh doanh quốc tế, giữa “vốn đăng ký trên giấy tờ” và “đồng USD thực tế đổ vào nền kinh tế” là một khoảng cách lớn. Bức tranh màu hồng của TP.HCM đang đối mặt với những phép thử khắc nghiệt. Các trung tâm dữ liệu khổng lồ như Evolution hay AI Factory ngốn lượng điện bằng cả một thành phố nhỏ. Siêu cảng Cần Giờ trị giá 4,9 tỷ USD sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu các tuyến cao tốc, cầu vượt biển và mạng lưới đường sắt kết nối đa phương thức vào đất liền. 

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực, lợi thế của TP.HCM sẽ không chỉ được đo bằng quy mô vốn đăng ký, mà còn bằng khả năng thu hút các dự án công nghệ cao có sức lan tỏa, tạo động lực cho tăng trưởng dài hạn và nâng cao vị thế của thành phố trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Ông Phùng của SHTP cho biết SHTP dự kiến áp dụng ngưỡng suất đầu tư tối thiểu theo từng lĩnh vực. Trong đó, trung tâm dữ liệu phải đạt từ 100 triệu USD/ha, dự án R&D từ 11,5 triệu USD/ha, dự án sản xuất công nghệ cao từ 20,4 triệu USD/ha. 

Ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Impact Investment Exchange, tư vấn TP.HCM cần xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro giữa khu vực công và tư nhân. Điều này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút những dòng vốn quy mô lớn. Bên cạnh đó, cần mở rộng các cơ chế bảo lãnh tín dụng, vốn ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin.

Tại Khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP), tính chất của các khoản đầu tư đang biến đổi sâu sắc. Ảnh: shutterstock.com

Bước ra khỏi vùng cạnh tranh nội địa

Khi chuyển trục từ công xưởng sản xuất thâm dụng lao động sang hạ tầng số, siêu logistics, cảng nước sâu và dịch vụ giá trị gia tăng cao, TP.HCM đã chính thức bước ra khỏi vùng cạnh tranh nội địa để đối đầu trực tiếp với các trung tâm tài chính - công nghệ hàng đầu Đông Nam Á. Đối thủ cạnh tranh của TP.HCM không còn là các khu công nghiệp vệ tinh trong nước, mà là 4 đô thị và cụm kinh tế trọng điểm trong khu vực:

Nếu TP.HCM đang kỳ vọng vào các dự án như AI Factory (2,1-4,9 tỷ USD) hay trung tâm dữ liệu Evolution (509 triệu USD) thì Johor Bahru (Malaysia) chính là đối thủ đáng gờm nhất ở thời điểm hiện tại. Tận dụng quỹ đất sát Singapore, Johor đã nhanh chóng trở thành “thủ phủ trung tâm dữ liệu” phát triển nhanh nhất Đông Nam Á với sự hiện diện của Nvidia, ByteDance, Microsoft và AirTrunk. Malaysia có cơ chế phê duyệt đầu tư cấp tốc (Green Lane) và hạ tầng lưới điện ổn định, sẵn sàng cung cấp nguồn năng lượng tái tạo lớn. TP.HCM muốn hút dòng vốn AI Factory phải giải được bài toán cung ứng điện xanh công suất lớn và độ trễ viễn thông tương đương.

Trong khi đó, đề án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ trị giá hơn 4,9 tỷ USD đặt TP.HCM vào thế đối đầu trực tiếp với các trung tâm hàng hải sầm uất nhất. Chẳng hạn, Singapore (với siêu cảng Tuas Mega Port đang hoàn thiện) và Tanjung Pelepas (PTP) của Malaysia hiện kiểm soát phần lớn lượng hàng trung chuyển quốc tế trong khu vực nhờ chi phí cạnh tranh và mạng lưới hãng tàu dày đặc. 

Cần Giờ có lợi thế tự nhiên về luồng lạch nước sâu và vị trí ngay trên tuyến hải trình quốc tế. Tuy nhiên, để cạnh tranh với Singapore và Johor, thành phố không chỉ cần bến cảng, mà phải xây dựng được hệ sinh thái dịch vụ hàng hải đi kèm: bảo hiểm tàu biển, tiếp nhiên liệu xanh (LNG/methanol), dịch vụ pháp lý và thủ tục hải quan số hóa đạt chuẩn quốc tế.

Trong định hướng biến SHTP thành cái nôi của vi mạch và thiết bị điện tử thông minh thay vì gia công lắp ráp thuần túy, Penang (Malaysia) là hình mẫu lẫn đối thủ mà TP.HCM phải dè chừng. Được mệnh danh là “Thung lũng Silicon của phương Đông”, Penang sở hữu hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh hơn 50 năm qua, thống trị mảng đóng gói - thử nghiệm (OSAT) và đang tiến mạnh vào thiết kế vi mạch cao cấp. Mặc dù TP.HCM thu hút được các dự án thiết bị thông minh (như Techtronic Tools) và các trung tâm thiết kế chip, nguồn nhân lực kỹ sư chất lượng cao và mạng lưới nhà cung ứng phụ trợ cấp 1, cấp 2 tại TP.HCM vẫn mỏng hơn so với Penang.

Ở mảng logistics thông minh và phân phối thương mại điện tử, Bangkok và hành lang EEC là đối thủ cạnh tranh ngang ngửa. Thái Lan đã hoàn thiện mạng lưới cao tốc kết nối cảng nước sâu Laem Chabang với Bangkok và các nước tiểu vùng sông Mekong (Lào, Campuchia). Bangkok cũng thu hút hàng loạt trung tâm đám mây của AWS, Google Cloud nhờ khung pháp lý kinh tế số rõ ràng.

TP.HCM là cửa ngõ tiêu dùng của thị trường 100 triệu dân có tốc độ phát triển thương mại điện tử hàng đầu khu vực. Lợi thế này giúp thành phố thu hút logistics chặng cuối và thương mại điện tử xuyên biên giới, nhưng cần phải tăng tốc kết nối giao thông liên vùng để không bị tụt lại so với mạng lưới đa phương thức của Thái Lan. 

Để có dòng vốn cho những khoản đầu tư lớn, theo ông Richard McClellan, Giám đốc Điều hành Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), VIFC-HCMC cần tiếp tục xây dựng một môi trường mà các tổ chức tài chính quốc tế, nhà đầu tư và doanh nghiệp có thể nhìn thấy những cơ hội rõ ràng để tham gia, đầu tư, huy động vốn và triển khai các hoạt động tài chính xuyên biên giới.

Bằng cách mở rộng cửa đón nhận hạ tầng số, siêu logistics và các dự án công nghệ cao, TP.HCM đang định vị lại tương lai kinh tế của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Cuộc chơi giờ đây không còn tính bằng số lượng dự án, mà bằng năng lực tính toán của các máy chủ và tốc độ luân chuyển của các dòng container hướng ra biển lớn.