Đầu tư trường quốc tế: Không dễ ăn

Hàng hiệu” và “hàng chợ” là cách ông Chương phân biệt giữa trường quốc tế đúng chuẩn với trường được gắn mác quốc tế nhưng chất lượng không đạt chuẩn. Anh Thomas Ng. (xin không nêu tên đầy đủ), một chuyên gia Việt kiều trong lĩnh vực tài chính, sau 6 tháng bỏ ra hơn 200.000 USD đầu tư vào các hoạt động nghiên cứu thị trường, đã tuyên bố dừng dự án đầu tư mở trường quốc tế mà anh đang theo đuổi.

Đại dương đã đỏ!

Cách đây 2 năm, Thomas và các cộng sự bắt đầu có kế hoạch đầu tư mở trường quốc tế tại TP.HCM. Khi đó, anh nhìn thấy tiềm năng của thị trường này rất lớn vì mới chỉ có vài ba trường quốc tế như BIS (British International School), ACG (Academic Colleges Group International School), AIS (American International School)… hoạt động. Nhưng, khi bắt đầu đi thuê cơ sở và thực hiện marketing, anh mới phát hiện ra có rất nhiều trường quốc tế sắp sửa tham gia thị trường như SSIS (Saigon South International School), CIS (Canadian International School), RIS (Renaissance International School), TAS (The American School)…

Đáng nói hơn, theo anh Thomas, các nhà đầu tư hoàn toàn bất ngờ về sự “bùng phát” số lượng trường quốc tế này. Họ chỉ được biết khi nghiên cứu sâu về thị trường. “Lẽ ra các cơ quan quản lý phải nắm rõ thông tin các trường quốc tế sắp tham gia thị trường, giống như ở Mỹ, Hàn Quốc, Hồng Kông hay Trung Quốc. Nhưng các cơ quan quản lý giáo dục, quản lý đầu tư ở Việt Nam hầu như không có số liệu về các dự án sắp ra đời, chỉ có số liệu cũ. Điều này rõ ràng gây khó cho nhà đầu tư muốn tham gia”, Thomas nói.

Dự án đầu tư trường quốc tế của anh Thomas và các cộng sự dự tính sẽ mở tại quận 2 và quận 7. Để đi đến quyết định không mấy dễ dàng là ngưng dự án đầu tư giáo dục này, anh cho rằng, nhu cầu của thị trường nay không cao thậm chí rất khó khăn so với 2 năm trước.

Ngoài lý do “đại dương xanh” của lĩnh vực đầu tư trường quốc tế đang đỏ thẫm lại vì có quá nhiều đối thủ thì nhu cầu cũng đã giảm mạnh so với 2 năm trước.

Thomas lý giải: Hai năm qua, các gia đình người nước ngoài từ Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật, Úc, Anh… đến làm việc tại TP.HCM đã trở về nước khá nhiều. Vốn có mối quan hệ rộng với cộng đồng người nước ngoài tại Việt Nam, anh Thomas cho biết, do kinh tế khó khăn, các khoản ưu đãi dành cho chuyên gia nước ngoài đến Việt Nam làm việc cũng bị cắt giảm thê thảm. Đó là chưa kể không ít văn phòng đại diện của các công ty nước ngoài tại Việt Nam phải đóng cửa hoặc cắt giảm chi phí. Vì thế, các gia đình người nước ngoài sống tại Việt Nam phải thắt chặt chi tiêu hoặc trở lại quê nhà.

Thomas là Việt kiều Mỹ. Anh nói, khoảng năm 2009 có đến 50% gia đình anh quen biết là người Mỹ và Việt kiều Mỹ làm việc tại Việt Nam đã đưa gia đình trở về nước sinh sống. “Ở Mỹ trẻ em đi học không tốn tiền”, Thomas nói. Qua khảo sát, Thomas nhận thấy, 50% trẻ em học tại các trường quốc tế ở quận 2 và quận 7 là con em các gia đình người Hàn Quốc. Số lượng người Hàn rời Việt Nam tìm cơ hội kinh doanh ở nước khác hoặc về quê cũng khá lớn.

Đầu tư vào trường quốc tế chi phí nặng nhất là thù lao cho giáo viên người nước ngoài gồm lương, phương tiện đi lại, nhà ở, bảo hiểm, thuế…, chiếm 65-70% tổng chi phí. Trung bình nhà đầu tư phải trả 60.000 USD/năm cho mỗi giáo viên ngoại. Một trường quy mô vừa có khoảng 20 giáo viên, vị chi mỗi năm nhà đầu tư chi khoảng 1,2 triệu USD. Nếu nhà đầu tư chọn hình thức thuê cơ sở thì các chi phí vận hành, quản lý, thuê cơ sở… ước tính hơn 1 triệu USD/năm nữa.

Với mức thu trung bình 7.000-8.000 USD/học sinh/năm, ngay từ khi bắt đầu hoạt động, trường phải có ít nhất 200 học sinh mới đủ để trả cho giáo viên. Muốn bù được các chi phí còn lại, trường phải có ít nhất 400 học sinh. Nên nhớ là, với mức doanh thu này, nhà đầu tư vẫn chưa có lãi.

Ông Chương, Công ty ABBO, cho rằng, rất khó để thu hút được 200 học sinh trong năm đầu tiên giữa một thị trường đã dày đặc các trường quốc tế, nói gì đến con số 400.

Sân chơi của nhà đầu tư trường vốn

Thế nhưng, vẫn có nhà đầu tư làm được.

Trường Quốc tế Canada - CIS (Q.7, TP.HCM) được thành lập năm 2009. Ngay trong năm đầu tiên, CIS đã có 400 học sinh. CIS có nhiều chiến lược chiêu sinh độc đáo, trong đó có chương trình “Thành viên sáng lập” dành cho phụ huynh học sinh. Theo đó, một phụ huynh tham gia chương trình sẽ góp vốn 50.000 USD để xây trường. Đổi lại, con của họ sẽ được miễn học phí trong 3 năm đầu. Sau 3 tháng triển khai, đến tháng 8.2009, chương trình đã thu hút được 67 phụ huynh tham gia góp vốn đến 5 triệu USD.

Bà Nguyễn Thị Kiều Oanh và ông Trịnh Quang Đồng, chủ đầu tư của CIS, cho rằng, nếu tự bỏ vốn xây trường ngay trong những năm đầu tiên thì rất khó có lãi. Thay vào đó nhà đầu tư nên chọn giải pháp thuê cơ sở.

Sau một thời gian thuê cơ sở tại tòa nhà Panorama (Phú Mỹ Hưng), đầu năm học mới 2010, CIS sẽ khai trương cơ sở của chính họ cũng tại khu vực Phú Mỹ Hưng, giáp ranh huyện Bình Chánh. Ông Đồng cho biết, CIS đã đầu tư gần 20 triệu USD để xây trường trên khuôn viên đất rộng 1,6 ha và dự kiến chiêu sinh được 700 học sinh trong năm học mới.

Với 20 triệu USD đầu tư (chưa tính phần đất), ông Đồng dự kiến thời gian hoàn vốn là 10 năm. Còn nếu tính khấu hao tài sản mỗi năm, dự kiến vào năm thứ 3 trở đi CIS đã đạt doanh thu đủ bù chi.

Cũng đưa ra mức vốn đầu tư dự kiến để mở trường là 20 triệu USD, anh Thomas phân tích: Nếu bỏ ra 20 triệu USD xây trường, mỗi năm, lấy lãi suất trung bình là 12%, nhà đầu tư phải trả thêm 2,4 triệu tiền lãi nữa. 2,4 triệu USD này tất nhiên phải cộng vào học phí. Như vậy, theo Thomas, đối với với các trường đi thuê cơ sở thì mức học phí để đảm bảo thu đủ bù chi sẽ là 7.000-8.000 USD/học sinh/năm (quy mô lớp 20 học sinh). Tuy nhiên, nếu xây trường thì mức học phí phải từ 11.500-13.500 USD/học sinh/năm mới “kham” nổi các chi phí.

CIS đang thu học phí lớp 1 là 7.800 USD/năm, cấp 3 là 11.800 USD/năm và chưa có kế hoạch tăng học phí, kể cả khi đưa trường mới vào hoạt động. ACG có mức học phí cao nhất 18.000 USD/năm và BIS là 16.200 USD.

Trong khi đó, một số trường lại đang hạ học phí để cạnh tranh. “Đó cũng là điều tôi lo lắng nhất và quyết định không đầu tư nữa”, Thomas nói.

Thế nhưng, trong lúc người chưa bước vào đã muốn bước ra thì các chủ đầu tư đang tham gia thị trường lại tỏ ra rất lạc quan về tiềm năng sinh lời của trường quốc tế.

Biến thể “bán quốc tế”

“Thị trường giáo dục vẫn là mảnh đất màu mỡ cho các nhà đầu tư tư nhân. Giáo dục “hàng hiệu” sẽ lên ngôi”, bà Oanh, CIS, nhận định.

Cũng với nhận định tương tự, bà Nguyễn Thị Thu, Chủ tịch trường Quốc tế Việt Mỹ, cho rằng, chi phí đầu tư cho việc học của con cái không bao giờ giảm. Tuy nhiên, hiện tại là lúc thị trường “sàng lọc” lại các trường quốc tế, nên nhà đầu tư yếu vốn sẽ khó trụ vững. “Ngược lại, nếu có vốn mạnh đầu tư giáo dục lúc này sẽ thắng”, bà nhấn mạnh. Vậy vốn bao nhiêu thì có thể gọi là mạnh? Ông Nguyễn Nam Sơn, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư Vietnam Capital Partners (VCP), cho biết, nếu đầu tư trường quốc tế đúng chuẩn, chủ đầu tư phải có trong tay trên 10 triệu USD.

Trong khi đó, các nhà đầu tư ít vốn hơn như anh Thomas chia sẻ, quyết định ngưng đầu tư trường quốc tế của mình là đúng, ít ra là tại thời điểm này. Trong tương lai, anh cho biết sẽ trở lại mở trường tư theo mô hình “bán quốc tế”, tức thuê nhiều giáo viên trong nước với chi phí chỉ bằng 1/10 so với giáo viên nước ngoài. Khi đó, học phí dù giảm xuống còn một nửa vẫn có lãi.

Mô hình “bán quốc tế” này hiện đã được Trường Quốc tế Việt Mỹ áp dụng và phát triển tốt. Việt Mỹ thu học phí thấp hơn các trường mang tên quốc tế khác nhờ thuê cả giáo viên người Việt và nước ngoài. Hiện tại Việt Mỹ có cơ sở riêng ở quận 11, tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Thu, Chủ tịch trường Quốc tế Việt Mỹ, cho biết, nếu đi thuê trường để dạy thì tỉ suất lợi nhuận sẽ còn cao hơn 30%.

Việt Mỹ cũng đang xây dựng mở rộng trường chuẩn bị đón lượt học sinh mới. Học phí tại đây tương đối mềm, chỉ khoảng 3.300 USD/năm ở cấp tiểu học và 4.000 USD đối với cấp 2. Việt Mỹ trước đây là trường quốc tế nằm trong hệ thống Trường Cao đẳng nghề Việt Mỹ. Năm 2009, hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học của Việt Mỹ được chuyển nhượng lại cho bà Thu.

Việt Mỹ tuy mang tên là trường quốc tế nhưng chương trình giảng dạy là chương trình của các trường dân lập, được dạy nâng cao về ngoại ngữ, có giáo viên nước ngoài và điều kiện sinh hoạt cho học sinh tốt hơn. Vì vậy, Việt Mỹ chủ yếu được các gia đình trung lưu quan tâm.

Ông Sơn cho biết, VCP cũng đang tìm hiểu đầu tư vào giáo dục và y tế tại Việt Nam và dự báo xu hướng đầu tư trường “bán quốc tế” sẽ phát triển bởi nhu cầu còn rất lớn.

Với mức GDP bình quân đầu người của TP.HCM năm 2010 ước tính khoảng 2.800 USD thì mức học phí trên 10.000 USD/năm của các trường quốc tế đúng chuẩn chỉ một bộ phận rất nhỏ phụ huynh kham nổi. Trong khi đó, cơ hội cho mô hình “bán quốc tế” rõ ràng là lớn hơn rất nhiều.