Thực đơn chất, thị trường mới phất

Khối ngoại đã liên tục bán ròng bất chấp tiềm năng tăng trưởng của kinh tế Việt Nam, với quy mô rút vốn lũy kế đạt gần 14 tỷ USD kể từ năm 2020 đến nay, ông Phạm Lê Duy Nhân, Giám đốc Quản lý Danh mục đầu tư, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), cho biết.

Nguyên nhân khiến dòng vốn ngoại có xu hướng rời đi thời gian qua không chỉ nằm ở những yếu tố vĩ mô toàn cầu như lãi suất, tỉ giá hay bất ổn địa chính trị. Theo ông Nhân, một lý do nữa là thị trường chứng khoán Việt Nam hiện thiếu hụt các cơ hội đầu tư vào những lĩnh vực tăng trưởng mới toàn cầu như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn hay tự động hóa.

Ông Nhân dẫn chứng: “Trong khi dòng vốn lớn đang đổ vào các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu tại Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc hay Đài Loan, các quỹ ngoại quy mô hàng tỷ USD rất khó tìm thấy các lựa chọn tương đương tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là thị trường cổ phiếu Việt Nam kém hấp dẫn. Hiện tại vẫn có nhiều doanh nghiệp có thể duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận trên 15%/năm trong 5 năm tới, đi kèm với mức định giá hợp lý và có ban lãnh đạo hiệu quả. Những doanh nghiệp này hoạt động trong các lĩnh vực được dự báo sẽ hưởng lợi trực tiếp từ các động lực tăng trưởng kinh tế lớn của Việt Nam trong giai đoạn tới”.

Trong khi các ngành công nghệ mới chưa kịp gia nhập đường đua thì những “đặc sản” vốn có của thị trường là các doanh nghiệp nhà nước lớn cũng đang gặp điểm nghẽn. Việc cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước không chỉ là câu chuyện tái cơ cấu, mà còn là nguồn bổ sung hàng hóa chất lượng cực kỳ quan trọng để tạo động lực cho đà tăng trưởng của thị trường.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), cho rằng cả nhà đầu tư trong nước lẫn nước ngoài đều quan tâm đến 3 yếu tố cốt lõi: chất lượng doanh nghiệp/tài sản, giá cả tài sản phản ánh khả năng sinh lời và quan trọng nhất là quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro pháp lý.

Theo ông Dũng, các doanh nghiệp nhà nước thực chất sở hữu nền tảng khá hấp dẫn nhờ chất lượng tài sản tốt và lịch sử hoạt động lâu năm. Tuy nhiên, điểm nghẽn nằm ở khâu vận hành và pháp lý. “Quy trình định giá để xác định mức giá khởi điểm cũng như cơ chế đấu giá cần có những cải cách cần thiết nhằm khơi thông vướng mắc pháp lý”, ông nói. Nếu giải quyết được bài toán này, các doanh nghiệp nhà nước lớn sẽ trở thành thỏi nam châm thu hút vốn ngoại. 

Thị trường cũng thiếu vắng các công cụ đầu tư đa dạng. Phần lớn các chỉ số hiện nay vẫn vận hành theo cơ chế trọng số vốn hóa truyền thống. Điều này, theo các chuyên gia từ Công ty Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM), đôi khi khiến nhà đầu tư đối mặt với rủi ro khi thị trường biến động mạnh vì dòng vốn dễ bị cuốn vào các cổ phiếu đã bị định giá quá cao.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của các chiến lược đầu tư mới như Smart Beta đang được kỳ vọng là một “luồng gió mới” cho thị trường. Một ví dụ là quỹ ETF PHFM VNSHINE vừa ra mắt, áp dụng khái niệm “Tỷ suất lợi nhuận cổ đông”. Thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn hóa, chiến lược này tập trung vào các doanh nghiệp có sức khỏe tài chính thực thụ thông qua 3 trụ cột: tối ưu hóa cổ tức tiền mặt, kiểm soát pha loãng cổ phiếu và tái cấu trúc giảm nợ.

Việc chọn tiền mặt làm thước đo là một cách tiếp cận thú vị để lọc nhiễu thị trường. Theo dữ liệu từ PHFM, tại Việt Nam có tới 41% cổ phiếu niêm yết có mức chênh lệch EPS sau kiểm toán trên 1% do sự khác biệt giữa các chuẩn mực kế toán, trong khi các khoản mục tiền mặt thì minh bạch và khó bị thao túng hơn. 

Với góc nhìn là nhà đầu tư nước ngoài, ông Winston Lu, Tổng Giám đốc PHFM, nhận định: “Thị trường chứng khoán Việt Nam không thiếu tiềm năng, nhưng đang thiếu “thực đơn” đủ đa dạng để thỏa mãn khẩu vị khắt khe của khối ngoại. Việc ra mắt các sản phẩm dựa trên chiến lược Smart Beta như ETF PHFM VNSHINE không chỉ là thêm một lựa chọn, mà là lời khẳng định về khả năng cung ứng các công cụ đầu tư theo tiêu chuẩn quốc tế, giúp dòng vốn ngoại yên tâm ở lại và đồng hành dài hạn”.

Trong khi đó, ông Lê Tự Quốc Hưng, Trưởng phòng Cao cấp Trung tâm Phân tích của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), cho rằng thị trường cần một câu chuyện lan tỏa dựa trên nền tảng vững chắc: “Tăng trưởng lợi nhuận đủ rộng và định giá đủ hấp dẫn ngoài nhóm vốn hóa lớn, đồng thời tiếp tục cải thiện các nút thắt mà nhà đầu tư ngoại quan tâm (khả năng tiếp cận, chuẩn vận hành, độ minh bạch)”.

Ông Nhân của VCBF lạc quan tin tưởng: “Thị trường Việt Nam trong vòng 3-5 năm tới vẫn là nơi lý tưởng để tìm kiếm lợi nhuận cao cho những nhà đầu tư am hiểu và có quy mô phù hợp”.