Bước ngoặt tài chính tiêu dùng

Báo cáo “Vietnam Consumer Finance 2026” của FiinGroup chỉ ra rằng tổng dư nợ cho vay tiêu dùng đã mở rộng mạnh mẽ trong năm 2025. Đáng chú ý, khối ngân hàng đang dẫn dắt thị trường với tốc độ tăng trưởng dư nợ nhanh gấp khoảng 2 lần so với các công ty tài chính (FinCos).

Trên bàn cân quốc tế

Sự thận trọng của các FinCos không phải là sự thụt lùi, mà là một lựa chọn chiến lược sau chu kỳ nợ xấu (NPL) tăng cao giai đoạn 2023-2024. Dữ liệu của FiinGroup khẳng định chất lượng tài sản toàn ngành đã đạt đến “điểm đảo chiều” vào năm 2025, tỷ lệ nợ xấu và chi phí tín dụng giảm đáng kể từ mức đỉnh, đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn làm sạch nợ hậu COVID-19. 

“Vị thế dẫn đầu thị trường đang dịch chuyển từ quy mô bảng cân đối kế toán sang sự tích hợp hệ sinh thái, quan hệ đối tác nhãn trắng, phân phối kỹ thuật số và phân đoạn rủi ro dựa trên dữ liệu”, chuyên gia của FiinGroup nhận định. 

Khi đặt Việt Nam lên bàn cân quốc tế, các chuyên gia nhìn thấy một lợi thế lớn của một quốc gia đi sau nhưng đang tăng tốc. Ông Ko Sung Jung, Giám đốc Vận hành Kinh doanh Cấp cao, Công ty Tài chính Mirae Asset Việt Nam (MAFC), đánh giá rằng dù áp lực trả nợ có tăng do biến động kinh tế, nợ tiêu dùng của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với các thị trường phát triển như Hàn Quốc khi xét trên tỷ lệ nợ/GDP và đòn bẩy hộ gia đình.

“Việt Nam hiện đang ở giai đoạn tăng trưởng sớm đến giai đoạn mở rộng của chu kỳ phát triển tín dụng tiêu dùng. Quốc gia đang trải qua những cải thiện nhanh chóng về hạ tầng tài chính, trong khi các dịch vụ tài chính số giúp tín dụng trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết”, ông Ko Sung Jung chia sẻ với NCĐT. 

Theo chuyên gia của MAFC, Hàn Quốc cũng từng trải qua giai đoạn tương tự trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và phát triển thị trường tài chính. Quá trình số hóa dịch vụ tài chính, sự tiến bộ trong các phương pháp chấm điểm tín dụng và sự phát triển của các kênh cho vay không cần gặp mặt trực tiếp đều là những động lực tăng trưởng quan trọng. Hiện nay, nhiều xu hướng tương tự cũng đang diễn ra tại Việt Nam, tạo nên những điểm tương đồng đáng chú ý giữa 2 thị trường.

Lời cảnh báo bẫy tiêu dùng

Tuy nhiên, ông Ko Sung Jung cũng đưa ra lời cảnh báo từ bài học của Hàn Quốc khi quốc gia này từng đối mặt với nhiều thách thức trong giai đoạn tín dụng tiêu dùng tăng trưởng quá nhanh, bao gồm việc phát hành thẻ tín dụng quá mức và mở rộng cho vay tiêu dùng vượt khả năng kiểm soát, dẫn đến tỷ lệ nợ quá hạn gia tăng và áp lực tín dụng lớn hơn. Những trải nghiệm này cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống quản trị rủi ro vững chắc song song với quá trình tăng trưởng thị trường.

Để so sánh, dữ liệu từ OECD cho thấy, tỷ lệ nợ hộ gia đình trên thu nhập khả dụng tại Canada đã chạm mức 174% vào đầu năm 2025 (cao nhất trong khối G7). Tại Hong Kong, tỷ lệ quá hạn thẻ tín dụng cũng tăng từ 0,25% lên 0,40% chỉ trong vòng 2 năm. Những con số này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát “chất lượng tăng trưởng”. 

Sức bền của thị trường Việt Nam còn được củng cố bởi văn hóa tiêu dùng đặc trưng. Ông Lê Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng sức khỏe tài chính hộ gia đình đã cải thiện đáng kể nhờ quá trình phục hồi thu nhập giai đoạn 2023-2025. “Với người Việt, đặc điểm nổi bật là khá thận trọng trong chi tiêu, ưu tiên tiết kiệm, nắm giữ vàng, bất động sản và những tài sản có tính tích lũy dài hạn... Vì vậy, dù bối cảnh hiện tại vẫn còn nhiều áp lực, tôi cho rằng tài chính hộ gia đình Việt Nam khó rơi vào trạng thái suy sụp diện rộng”, ông Hà nhận định. 

Theo chuyên gia của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, xu hướng chính trong năm 2026 sẽ là chi tiêu chậm lại, ưu tiên nhu cầu thiết yếu và chờ đợi dòng tiền cải thiện để quay lại tích lũy và đầu tư mạnh mẽ hơn.

Dù nội lực ổn định, Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy rủi ro toàn cầu. Báo cáo của OECD cho thấy nợ tiêu dùng là rủi ro lớn thứ 2 đối với khả năng phục hồi của hộ gia đình. Sự bùng nổ của các hình thức vay kỹ thuật số như mua trước trả sau (BNPL) đang khiến người dùng Millennials (nhóm có khả năng sử dụng cao hơn 20% mức trung bình) dễ rơi vào bẫy chi tiêu bốc đồng.

Tại Việt Nam, việc ban hành Bộ quy tắc ứng xử về thu hồi nợ (Quyết định 15/QĐ-HHNH) năm 2025-2026 được FiinGroup đánh giá là một bước tiến quan trọng, thiết lập các tiêu chuẩn đạo đức ràng buộc và nâng cao rào cản tuân thủ cho toàn ngành.

Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để tiếp thu những bài học không chỉ từ Hàn Quốc mà còn từ các thị trường phát triển khác như Mỹ và Nhật. Khi thị trường tiếp tục trưởng thành, việc phát triển các hệ thống đánh giá tín dụng dựa trên dữ liệu, tăng cường phòng chống gian lận và nâng cao năng lực thu hồi, xử lý nợ sẽ ngày càng trở nên quan trọng.

“Thách thức lớn nhất không nằm ở tốc độ tăng trưởng mà nằm ở chất lượng của tăng trưởng. Nếu có thể mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, đồng thời duy trì các tiêu chuẩn quản trị rủi ro phù hợp, Việt Nam có tiềm năng trở thành một trong những thị trường tài chính tiêu dùng năng động và cạnh tranh nhất khu vực Đông Nam Á”, ông Ko Sung Jung nhận định.