Việt Nam và Vương quốc Anh thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học

Giáo dục đại học toàn cầu đang trải qua những chuyển dịch mang tính hệ thống. Thế giới hiện có khoảng 269 triệu sinh viên đại học, trong khi tỷ lệ nhập học đã tăng từ khoảng 10% đầu thập niên 1970 lên 43% hiện nay, phản ánh quá trình đại chúng hóa chưa từng có. Khi quy mô người học ngày càng mở rộng, quốc tế hóa giáo dục cũng bước sang một giai đoạn mới, đòi hỏi các trường đại học không chỉ mở rộng mạng lưới hợp tác mà còn xây dựng những quan hệ đối tác thực chất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và năng lực cạnh tranh.

Một biểu hiện rõ nét của xu hướng này là sự phát triển của giáo dục xuyên quốc gia (Transnational Education - TNE), cho phép người học tiếp cận các chương trình quốc tế mà không nhất thiết phải ra nước ngoài. Vương quốc Anh hiện có gần 700.000 sinh viên theo học các chương trình TNE trên toàn cầu, trong đó Việt Nam có hơn 13.000 sinh viên, cho thấy vai trò ngày càng lớn của quốc tế hóa trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng. Tại Việt Nam, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng đã xác định phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những đột phá chiến lược, còn hội nhập quốc tế được xem là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng và vị thế của giáo dục đại học.

Trong hai ngày 16-17/7 tại TP.HCM, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Cục Hợp tác quốc tế) phối hợp với Hội đồng Anh và Hiệp hội Giáo dục Quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE) tổ chức hội nghị tập huấn "Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa địa phương và kỷ nguyên vươn mình: Bản sắc địa phương - Tư duy toàn cầu". Chương trình quy tụ lãnh đạo và cán bộ phụ trách hợp tác quốc tế của nhiều cơ sở giáo dục đại học cùng các chuyên gia trong nước và quốc tế, nhằm cập nhật xu hướng quốc tế hóa giáo dục, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các trường xây dựng chiến lược gắn kết toàn cầu gắn với kế hoạch hành động phù hợp với định hướng phát triển của từng đơn vị.

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS. Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng quốc tế hóa không đồng nghĩa với việc làm mờ đi bản sắc của từng cơ sở giáo dục. Bà nhấn mạnh:"Bản sắc địa phương không phải là giới hạn của tư duy toàn cầu. Đó chính là điểm tựa để mỗi trường xác định mình có thể đóng góp điều gì khác biệt cho cộng đồng học thuật quốc tế".

Trên nền tảng đó, quốc tế hóa không còn được đo bằng số lượng thỏa thuận hợp tác hay các hoạt động đối ngoại, mà bằng giá trị tạo ra cho người học, nhà trường và xã hội. Muốn vậy, mỗi cơ sở giáo dục cần lựa chọn đúng đối tác, cùng kiến tạo tri thức và theo đuổi chiến lược hợp tác dài hạn.

Những yêu cầu đặt ra đối với các trường đại học Việt Nam cũng phản ánh các xu hướng đang định hình lại giáo dục đại học toàn cầu. GS. Nigel Healey (Đại học Bath, Vương quốc Anh) chỉ ra ba lực đẩy lớn đang làm thay đổi hệ thống giáo dục đại học thế giới gồm có quá trình đại chúng hóa làm gia tăng áp lực tài chính đối với các trường đại học, cạnh tranh thu hút sinh viên quốc tế ngày càng gay gắt và trọng tâm học thuật đang dịch chuyển dần sang châu Á với sự vươn lên của nhiều trường đại học trong khu vực.

"Hợp tác quốc tế không còn là một lựa chọn. Đó là điều kiện để các trường đại học thực hiện sứ mệnh cốt lõi của mình trong đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng", ông nhận định.

Ở góc độ hoạch định chiến lược, TS. Janet Ilieva, Giám đốc Education Insight (Vương quốc Anh), cho rằng thách thức hiện nay không nằm ở việc có thêm nhiều hoạt động quốc tế, mà là xây dựng một chiến lược gắn kết toàn cầu rõ ràng, xác định mục tiêu dài hạn, lựa chọn đúng đối tác và làm rõ giá trị mà mỗi trường có thể đóng góp cho mạng lưới học thuật quốc tế. Quốc tế hóa chỉ tạo ra tác động khi trở thành một phần trong chiến lược phát triển của nhà trường, thay vì tập hợp những sáng kiến rời rạc.

Quan điểm này cũng được ông Mohd Ariffin Abu Hassan, Chủ tịch APAIE, mở rộng từ góc độ quản trị đại học. Theo ông, quốc tế hóa không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận hợp tác quốc tế, mà cần trở thành một phần trong văn hóa của nhà trường, được dẫn dắt bởi lãnh đạo và có sự tham gia của giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên.

Thông điệp xuyên suốt hội nghị là quốc tế hóa chỉ tạo ra giá trị khi trở thành một phần trong chiến lược phát triển của nhà trường. Thách thức với các trường đại học Việt Nam vì thế không còn nằm ở việc có thêm bao nhiêu đối tác quốc tế, mà ở khả năng chuyển những quan hệ hợp tác đó thành giá trị cho đào tạo, nghiên cứu và người học.