Kinh Doanh

Gỡ gánh nặng cho khí nhẹ

Trần Thanh Thứ Năm | 19/11/2026 07:30

Việt Nam có tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi ước tính lên tới 1.068 GW.

Cơn khát năng lượng mở cơ hội tỷ USD mang tên Hydrogen của Việt Nam.
Việt Nam có tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi ước tính lên tới 1.068 GW.
 

Trong giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam duy trì đà tăng trưởng bình quân 7,6%/năm, đưa quy mô tiêu thụ cán mốc khoảng 288 tỷ kWh vào năm 2025 với đỉnh công suất cực đại chạm ngưỡng 54 GW. Song khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng tốc mới, sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn và cuộc chuyển dịch sang giao thông điện hóa đang kéo vọt đỉnh phụ tải. 

Cùng lúc đó, những rào cản kỹ thuật quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu bắt đầu tác động trực tiếp đến các nhà xuất khẩu thâm dụng năng lượng. Nếu chuỗi giá trị không được “xanh hóa” bằng nguồn điện sạch và có thể kiểm chứng, cánh cửa bước vào các thị trường cao cấp sẽ lập tức thu hẹp.  

Mặc dù công suất năng lượng tái tạo phát triển bùng nổ trong thập kỷ qua, hệ thống năng lượng Việt Nam vẫn mắc kẹt trong một bài toán hóc búa: nhiệt điện than vẫn âm thầm gánh vác hơn 30% tổng sản lượng điện quốc gia. Lưới điện truyền tải thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải cục bộ, chao đảo giữa tình trạng thừa điện mặt trời vào ban ngày nhưng lại thiếu hụt trầm trọng nguồn điện chạy nền (baseload) linh hoạt vào ban đêm.  

“TP.HCM cần chủ động chuẩn bị nguồn cung điện để đón các nhà đầu tư FDI thế hệ mới, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và trung tâm dữ liệu”, ông Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Điều hành Pacifico Energy Việt Nam, nói.  

Sức ép này buộc trung tâm kinh tế đầu tàu như TP.HCM và các vùng lân cận phải đẩy nhanh việc tìm kiếm nguồn cung năng lượng mới để duy trì vị thế cạnh tranh dòng vốn ngoại. Làn sóng đề xuất đầu tư vào điện gió ngoài khơi tại khu vực biển Cần Giờ là minh chứng rõ nét nhất. Giữa tháng 10, Công ty Pacifico Energy Việt Nam (thành viên Tập đoàn Pacifico Energy của Mỹ) đã tiến hành khảo sát dự án điện gió ngoài khơi TP.HCM quy mô 500 MW với tổng vốn 2 tỷ USD, song song với dự án 1.300 MW tại Lâm Đồng, đưa tổng vốn đầu tư tiềm năng vượt mức 6 tỷ USD.  

Trước đó, một danh sách dài các tập đoàn lớn đã ghi tên vào vùng biển Cần Giờ: Tập đoàn Vingroup đề xuất dự án 3.000 MW với tổng mức đầu tư 4,5 tỷ USD; HBRE Group nhắm tới trang trại 1.000 MW trị giá 2,5 tỷ USD; Trung Nam đề xuất 300 MW; một liên danh Nhật - Việt thậm chí đã phác thảo siêu dự án ngoài khơi 6.000 MW trị giá gần 400.000 tỷ đồng. Nguồn điện gió này không chỉ phục vụ tiêu dùng dân sinh mà được quy hoạch để cung cấp trực tiếp cho cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, các đại đô thị lấn biển và đặc biệt là cụm hạ tầng điện toán đám mây thế hệ mới.  

Để giải quyết triệt để sự gián đoạn của năng lượng tái tạo và giảm dần điện than, hydrogen sạch nổi lên như mảnh ghép chiến lược. Thị trường hydrogen toàn cầu đang chuyển mình từ quy mô 282,63 tỷ USD vào năm 2025 lên mức dự báo 556,56 tỷ USD năm 2034, theo Market Data Forecast. Tuy nhiên, dòng vốn quốc tế đã khép lại giai đoạn tài trợ cho các ý tưởng trên giấy để bước thẳng vào thực tế thương mại khắt khe.  

Với tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi ước tính lên tới 1.068 GW trong vùng đặc quyền kinh tế - dẫn đầu khu vực ASEAN - cùng bức xạ mặt trời dồi dào, Việt Nam sở hữu lợi thế địa kinh tế vượt trội để điện phân tách hydro từ nước. Nghiên cứu từ Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) nhận định, thị trường hydrogen của Việt Nam có thể chạm ngưỡng quy mô 100 tỷ USD vào năm 2035, đóng vai trò sống còn trong 4 trụ cột: khử carbon trong công nghiệp nặng, giao thông vận tải, phát điện và xuất khẩu sang Đông Bắc Á.  

 

Dẫu vậy, khoảng cách giữa viễn cảnh chiến lược và tính khả thi thương mại vẫn là một hố sâu tài chính. Hiện tại, toàn bộ khoảng 500.000 tấn hydrogen tiêu thụ hằng năm tại Việt Nam đều là hydro xám và hydro nâu thâm dụng hóa thạch. Thị trường chưa có mạng lưới đường ống dẫn khí chuyên dụng, thiếu các kho chứa trung tâm và chưa có một cơ sở thương mại hydro xanh nào chính thức vận hành.  

Nút thắt còn nằm ở giá thành. Hydro xanh tại Việt Nam hiện có chi phí sản xuất lên tới 5-7 USD/kg, đắt gấp 2,5-4,5 lần so với mức giá 1,5-2 USD/kg của hydro xám truyền thống. Trong khi chi phí điện tái tạo chiếm từ 55-65% giá thành hydro xanh, các khách hàng công nghiệp luyện kim hay hóa chất không thể chấp nhận mức “phí bảo hiểm xanh” quá lớn mà không có trợ lực. Doanh nghiệp không dám cam kết bao tiêu dài hạn, ngân hàng quốc tế từ chối tài trợ vốn vay dự án, khiến bài toán hạ giá thành rơi vào vòng luẩn quẩn.  

Nhận thức rõ nguy cơ lỡ nhịp trong chuỗi giá trị mới, Việt Nam đã bắt đầu kích hoạt các cơ chế pháp lý để dọn đường cho dòng vốn tư nhân và quốc tế. Nghị định 58/2025/NĐ-CP đã mở ra lối thoát cho bài toán tài chính dự án: cam kết tỷ lệ sản lượng điện hợp đồng tối thiểu 70% (Qc) trong thời hạn trả nợ vốn vay (tối đa 12 năm) cho các dự án điện sử dụng 100% hydrogen hoặc amoniac xanh, đồng thời áp dụng chính sách ưu đãi miễn giảm tiền thuê đất và mặt biển.  

“Việt Nam đã có định hướng rõ ràng cho phát triển hydrogen sạch. Bước tiếp theo là xác định những cơ hội thực sự khả thi, xác định những lĩnh vực trọng tâm nơi hydrogen sạch có thể tạo ra giá trị kinh tế và tạo lập các điều kiện để dự án thu hút đầu tư ngay từ hôm nay”, ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện GGGI tại Việt Nam, cho biết.  

Tham vọng năng lượng sạch của Việt Nam không còn dừng lại ở phạm vi biên giới quốc gia. Thỏa thuận phát triển chung Dự án VMS (Việt Nam - Malaysia - Singapore) giữa Petrovietnam và Petronas mở đường cho việc xây dựng tuyến cáp ngầm xuyên biển để xuất khẩu điện tái tạo sang các trung tâm công nghệ cao tại Singapore và bán đảo Malaysia.  

Nếu xây dựng thành công cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hoàn thiện khung chứng nhận xuất xứ carbon và kết nối hài hòa nguồn điện tái tạo ngoài khơi với hệ thống truyền tải, Việt Nam sẽ giải được bài toán cung ứng điện cho kỷ nguyên AI, đồng thời biến mục tiêu Net Zero thành đòn bẩy cạnh tranh then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. 
 


Tin cùng chuyên mục

Tin nổi bật trong ngày