Doanh nghiệp Việt đột phá chuỗi giá trị toàn cầu bằng công nghệ sinh học

Khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam hướng tới mốc kỷ lục, một làn sóng doanh nghiệp nội địa đang thực hiện bước chuyển dịch chiến lược: chuyển từ xuất khẩu nông sản thô và gia công giá trị thấp sang thương mại hóa các sản phẩm công nghệ sinh học có biên lợi nhuận cao.

Tại hội chợ Vitafoods Asia 2026 diễn ra ở Bangkok, sự xuất hiện của các nguyên liệu chuyên sâu như collagen từ da cá tra hay bào tử lợi khuẩn dạng nước đa chủng phản ánh nỗ lực bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ phụ phẩm thủy sản đến quy mô công nghiệp 4.000 tấn

Sự chuyển dịch này thể hiện rõ nhất ở ngành chế biến thủy sản. Vinh Wellness, đơn vị thuộc Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn, đang thương mại hóa collagen và gelatin chiết xuất từ da cá tra - một phụ phẩm trước đây có giá trị thương mại thấp.

Trong bối cảnh thị trường thế giới chủ yếu tiêu thụ collagen từ bò và heo, nguồn cung từ cá tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt. Vĩnh Hoàn đã mở rộng công suất sản xuất mảng này lên khoảng 4.000 tấn thành phẩm/năm, biến đây thành một trong những động lực tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi của tập đoàn. "Lợi thế cạnh tranh của chúng tôi đến từ việc tiên phong sản xuất collagen và gelatin từ da cá”, ông Hồ Trương Quốc Dũng, Phó phòng Kinh doanh Vinh Wellness, chia sẻ. Doanh nghiệp hiện đang cung ứng nguyên liệu này cho các thị trường Mỹ, châu Âu, Nhật và Hàn Quốc trong các ngành thực phẩm bổ sung, mỹ phẩm và dược phẩm.

Đặt cược vào công nghệ vi sinh

Ở phân khúc sản phẩm tiêu dùng cuối, LiveSpo Pharma đang theo đuổi chiến lược cạnh tranh bằng nghiên cứu phát triển (R&D) thay vì hạ giá thành. Doanh nghiệp công nghệ sinh học này giới thiệu công nghệ bào tử lợi khuẩn dạng nước, nồng độ cao nhằm giải quyết điểm yếu về độ bền bảo quản của các men vi sinh truyền thống. Hiện LiveSpo đang đẩy mạnh hiện diện tại Malaysia, Philippines, Singapore, Đài Loan và khu vực Mỹ Latinh. Bà Nguyễn Thị Vân Anh, Tư vấn khoa học của LiveSpo, nhấn mạnh rằng các thị trường phát triển đòi hỏi cao về bằng chứng khoa học, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc — những yếu tố mà doanh nghiệp phải làm chủ để thâm nhập chuỗi phân phối quốc tế.

Áp lực gia tăng giá trị nội địa

Dữ liệu kinh tế vĩ mô cho thấy tính cấp thiết của bước đi này. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam đạt gần 320 tỷ USD, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ. Nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 90% tổng kim ngạch.

Tuy nhiên, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn áp đảo với hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp khoảng 20%, phần lớn tập trung ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Bà Laure Desforges, Trưởng bộ phận Kinh doanh Quốc tế của SNPS tại Bangkok, nhận định xu hướng người tiêu dùng toàn cầu đòi hỏi sự minh bạch về thành phần và nguồn gốc tự nhiên đang mở ra cơ hội lớn. Tuy nhiên, áp lực tuân thủ các quy định khắt khe của từng thị trường cũng gia tăng tương ứng.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, việc làm chủ công nghệ và xây dựng thương hiệu tại các sự kiện quốc tế như Vitafoods Asia không chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường, mà là bài toán sinh tồn nhằm giữ lại tỷ trọng giá trị cao hơn trong chuỗi thương mại toàn cầu.