Nhà thầu “go global”

Kế hoạch “go global” (vươn ra thế giới) được Công ty khởi động từ khoảng 3 năm trước và đến nay đã có tín hiệu lạc quan. Công ty đã thi công nhà máy VinFast tại Ấn Độ và thắng thầu 3 dự án tại Đài Loan (Trung Quốc) với tổng giá trị hợp đồng ban đầu khoảng 1.000 tỉ đồng”. Đây là những thông tin được ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons, chia sẻ với các cổ đông tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông gần đây trong chiến lược tăng trưởng dài hạn.

Theo đó, Coteccons đang tập trung mở rộng 3 thị trường có nhu cầu cao là Mỹ, Trung Đông và Đài Loan (Trung Quốc). Tính đến cuối tháng 6/2025, Công ty đã góp vốn thành lập 5 công ty con tại Mỹ, Ấn Độ, Campuchia, Kazakhstan và Ả Rập Saudi. “Cách tiếp cận ban đầu là thành lập công ty con hoặc chi nhánh tại các thị trường tiềm năng, sau đó đầu thầu và cử những kỹ sư, quản lý giỏi từ Việt Nam sang triển khai dự án”, ông Duisenov cho biết.

Kế hoạch vươn ra thế giới được một số nhà thầu lớn của Việt Nam nhắc đến trong vài năm gần đây, đặc biệt vào thời điểm thị trường xây dựng trong nước đi xuống cùng với sự tê liệt của thị trường bất động sản. Ông Lê Viết Hải, Chủ tịch Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình, tin rằng các doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể vươn ra toàn cầu, xuất khẩu dịch vụ xây dựng và trở thành tổng thầu quốc tế.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp xây dựng lớn đã khẳng định được trình độ kỹ thuật cao và khả năng quản lý dự án phức tạp và đủ khả năng cạnh tranh với các nhà thầu ngoại. Các ví dụ điển hình như Xây dựng Hòa Bình, Tổng Công ty Xây dựng Số 1 (CC1), các tổng công ty Cienco, Tập đoàn Đèo Cả, Vinaconex, Tổng Công ty Licogi… từng bước thay thế các công ty xây dựng ngoại để tham gia thực hiện những công trình quy mô lớn, độ phức tạp khó với vai trò là tổng thầu.

Dễ dàng nhận thấy, những năm về trước, tại nhiều dự án trọng điểm quốc gia, sự hiện diện của các tổng thầu nước ngoài chiếm ưu thế, nhưng nay cán cân đã đổi khác. Minh chứng là tại dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành, số lượng nhà thầu Việt được chọn lựa và đang thi công ở thế áp đảo. 

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam, nhận định, trình độ về công nghệ, thiết bị, năng lực, quản lý, kỹ thuật thi công của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam ở nhóm dẫn đầu của khu vực. Nhiều hợp đồng EPC (thiết kế - mua sắm vật tư, thiết bị - thi công xây dựng) trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp nhẹ hay các dự án hạ tầng đô thị tại khu vực ASEAN do nhà thầu Việt đảm nhận. 

Đặc biệt, các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết như CPTPP, EVFTA, và UKVFTA tạo ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập và mở rộng thị trường quốc tế thông qua kênh đấu thầu. 

“Ra nước ngoài là hướng đi dài hạn, cần chuẩn bị nhiều năm, chứ không phải là chiến lược mì ăn liền. Chúng tôi dấn thân vào những thị trường mới không để kiếm tiền ngay, mà để tự trau dồi năng lực xây dựng và vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế”, ông Duisenov chia sẻ.

Nhiều năm qua miếng bánh lớn nhất của ngành xây dựng lại đang nằm trong tay các nhà thầu có vốn nước ngoài. Các nhà thầu này thường tự xây dựng chuỗi giá trị từ thiết bị, nhân lực, vật tư cho đến lợi nhuận. Vì vậy, với các nhà thầu Việt Nam, chiến lược “go global” nhằm đa dạng cơ hội công việc và nguồn thu, đảm bảo duy trì tăng trưởng trong những giai đoạn thị trường nội địa kém tích cực. 

Mặc dù có tiềm năng, con đường ra quốc tế của nhà thầu Việt còn đầy rào cản, đặc biệt là sự khiêm tốn của số lượng dự án mà họ làm tổng thầu hoặc chủ đầu tư so với tiềm lực thực tế. Theo kết quả khảo sát của Cục Quản lý Đấu thầu, thách thức lớn nhất mà doanh nghiệp Việt gặp phải là sự thiếu thông tin. Một số doanh nghiệp phản ánh vướng mắc về rào cản ngôn ngữ và thủ tục phức tạp. Bà Nguyễn Thị Thanh Bình, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Vinastone, cho rằng một trong những vấn đề doanh nghiệp quan tâm là làm thế nào có thể tiếp cận thông tin dự án, gói thầu, nhà thầu chính để kết nối, hợp tác và nắm được cơ hội tham gia đấu thầu ở thị trường quốc tế. 
Ngoài ra, thiếu hỗ trợ tài chính, bảo lãnh tín dụng và các quỹ hỗ trợ xuất khẩu dịch vụ xây dựng khiến doanh nghiệp Việt khó cạnh tranh với các đối thủ quốc tế, vốn được chính phủ của họ hậu thuẫn mạnh mẽ. Không ít ý kiến cho rằng, với những chính sách hỗ trợ phù hợp như ưu tiên các dự án ODA, thành lập quỹ hỗ trợ xuất khẩu và tăng cường ngoại giao kinh tế, Việt Nam có thể đặt ra kỳ vọng hình thành những chaebol (tập đoàn kinh tế lớn) trong bản đồ ngành xây dựng thế giới. 

Tuy nhiên, để thực sự vươn lên thành chaebol xây dựng, doanh nghiệp Việt cần phải giải những bài toán khó. Trong đó, nguồn vốn lớn là điều kiện tiên quyết để thực hiện các dự án siêu quy mô và đầu tư R&D. Bởi vì, quy mô vốn của các tập đoàn Việt Nam hiện vẫn khiêm tốn hơn rất nhiều so với các chaebol Hàn Quốc. 

Trước mắt, đại diện của Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình cho rằng, để trở thành tổng thầu quốc tế, điều còn thiếu chính là một cuộc tái cấu trúc toàn diện từ mô hình kinh doanh, sản phẩm, thị trường cho đến việc liên kết, chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhau nâng cao năng lực. Trong khi đó, lãnh đạo của Coteccons khẳng định việc mở rộng thị trường nước ngoài là điều phải làm, nhưng cần thêm thời gian và sự kiên định để có thành tựu. Doanh nghiệp cần đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ mới, R&D để nâng cao giá trị gia tăng, không chỉ dừng lại ở vai trò nhà thầu thi công mà còn làm chủ công nghệ thiết kế và vật liệu tiên tiến.