Lực đẩy công nghệ của F&B

Ngành thực phẩm và đồ uống (F&B), vốn từng được coi là “mỏ vàng” nhờ cơ cấu dân số trẻ và thói quen ăn uống ngoài trời, đang trải qua một cuộc sàng lọc tự nhiên khốc liệt nhất trong một thập kỷ. Năm 2025 quy mô ngành F&B Việt Nam đạt khoảng 726.500 tỷ đồng, tăng 5,5% so với năm trước. Tuy nhiên, con số này che giấu một thực tế khắc nghiệt: hơn 50.000 điểm bán đã đóng cửa chỉ trong nửa đầu năm 2025. Trong bối cảnh chi phí mặt bằng và nguyên liệu thô tăng vọt từ 30-40%, những người sống sót không còn dựa vào may mắn. 

Sóng thanh lọc

Báo cáo ngành F&B Việt Nam năm 2025 của iPOS.vn, phối hợp cùng Nestlé Professional nhận định rằng toàn ngành đang trong giai đoạn chuyển mình đặc biệt khi dịch chuyển từ giai đoạn tăng trưởng nóng sau đại dịch sang pha sàng lọc. Nguyên nhân chính của sự dịch chuyển này đến từ “gọng kìm” chi phí. Có tới 69,38% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết giá nguyên vật liệu tăng mạnh là rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến lợi nhuận. 

Bên cạnh đó, 57,11% đơn vị đang chịu áp lực nặng nề từ các chính sách tuân thủ pháp lý mới như hóa đơn điện tử, thuế và bảo hiểm xã hội. Trong bối cảnh thực khách đang thắt chặt hầu bao và trở nên thực dụng hơn, những mô hình quản trị cảm tính, thiếu khác biệt dần bị loại bỏ. Ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FNB Director, cho rằng, đây là áp lực ngắn hạn, về dài hạn sẽ giúp thị trường minh bạch và công bằng hơn. “Cạnh tranh không còn dựa vào việc “lách” mà dựa vào năng lực vận hành thật sự”, ông Thanh nói. 

Nếu như 2022-2023 là thời kỳ bùng nổ của các ứng dụng giao hàng thì năm 2026 đánh dấu sự lên ngôi của quản trị dựa trên dữ liệu (data-driven management).

Các chuỗi lớn như Golden Gate hay Highlands Coffee không còn mở rộng theo kiểu “cắm cờ” phủ địa bàn. Thay vào đó, họ sử dụng trí tuệ nhân tạo (A.I) để phân tích lưu lượng giao thông và nhân khẩu học trước khi ký hợp đồng thuê mặt bằng. Các phần mềm POS (điểm bán hàng) tích hợp A.I có khả năng dự báo lượng nguyên liệu cần thiết cho ngày hôm sau dựa trên dữ liệu lịch sử và biến động thời tiết, giúp giảm tỷ lệ lãng phí thực phẩm xuống dưới mức 3%...

“Ngành F&B Việt Nam đang dần chuyển từ mô hình kinh doanh dựa vào kinh nghiệm sang mô hình dựa trên dữ liệu và phân tích”, báo cáo thị trường kinh doanh ẩm thực tại Việt Nam 2025 nhận định.

Giảm sự phụ thuộc

Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá nhiều vào các nền tảng giao nhận thứ 3 đã khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ đuối sức. Báo cáo Vietnam Food Delivery Market 2025 cho thấy, các nhà hàng thường phải trả hoa hồng khoảng 25%, cộng thêm thuế và thường chi thêm 10-15% doanh thu cho quảng cáo trong ứng dụng để duy trì sự hiện diện, đôi khi thậm chí lên đến 10-20% trong các lĩnh vực cạnh tranh hơn. Trong một số trường hợp, khi kết hợp phí dịch vụ, quảng cáo và tham gia các chương trình giảm giá, tổng gánh nặng liên quan đến nền tảng có thể lên tới khoảng 40-45% doanh thu. Điều này tạo ra tình trạng các nhà bán lẻ có thể xử lý nhiều đơn hàng hơn nhưng lợi nhuận thu được lại ít hơn đáng kể.

Để thoát khỏi cái bóng quá lớn của các bên thứ 3, xu hướng D2C (direct-to-consumer) đang bắt đầu hình thành. Nhiều quán nhỏ chấp nhận đầu tư vào mini-app trên Zalo hoặc các hệ thống đặt hàng trực tiếp qua website để cắt giảm phí chiết khấu. Họ chuyển dịch từ việc “bán mọi thứ cho mọi người” sang xây dựng cộng đồng khách hàng trung thành qua các hội nhóm khu vực, sử dụng đội ngũ giao hàng tự quản hoặc các đơn vị vận chuyển vệ tinh có phí cố định.

Có thể thấy, khả năng vượt qua mùa thanh lọc đang dựa rất lớn vào việc tự chủ công nghệ của các doanh nghiệp. Ngành F&B đang bước vào một giai đoạn mà tăng trưởng không còn phụ thuộc chủ yếu vào số lượng cửa hàng, mà vào khả năng vận hành ở quy mô lớn với hiệu quả cao. 

Đặt vấn đề này với iPOS.vn, bà Đinh Thị Lan Phương, Giám đốc Khối Sản phẩm Kế toán của Công ty, nhận định rằng khoan bàn tới các chức năng cao siêu, việc minh bạch đã giúp ích rất nhiều cho doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Những lỗi phổ biến nhất mà doanh nghiệp F&B thường mắc phải trong giai đoạn siết quản lý gần đây nằm ở việc phát hành hóa đơn không đúng thời điểm, ghi nhận doanh thu thiếu sót và quản lý kho chưa chặt chẽ dẫn đến số liệu đầu vào - đầu ra không cân đối. 

“Phần thưởng của thị trường sẽ dành cho những đơn vị biết sử dụng dữ liệu làm trọng tâm để định giá đúng, kiểm soát chi phí và thích ứng nhanh với những biến động không ngừng của ngành F&B”, bà Phương nói.

Khi cuộc chơi không còn dành cho những người mở rộng nhanh nhất, mà dành cho những người vận hành chính xác và tốt nhất, ngành F&B đang bước vào một giai đoạn mới. 

Có thể bạn quan tâm 

Cú sốc giá năng lượng tái định hình rủi ro lạm phát