Trú ẩn trong tài chính xanh

Trong văn phòng điều hành của một nhà máy thực phẩm lớn tại Bình Dương, tiếng máy may vẫn chạy đều đặn, nhưng sự căng thẳng lại hiện rõ trên gương mặt của vị giám đốc tài chính nhà máy. Bởi vì giá dầu Brent đang ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp này. 

Bẫy “đình lạm”

Đối với các nhà sản xuất tại Việt Nam, năng lượng không chỉ là chi phí điện hay xăng dầu cho xe tải, mà còn là mạch máu của chuỗi cung ứng. Khi mạch máu này bị nghẽn lại bởi cú sốc cung ứng từ Trung Đông, một bóng đen cũ lại hiện về. Đó là đình lạm - kịch bản tồi tệ nhất đối với bất kỳ nhà sản xuất nào: trong khi tăng trưởng kinh tế đình trệ, lạm phát (đặc biệt là chi phí đẩy) lại tăng cao. Khi giá năng lượng vọt lên, chi phí đầu vào (logistics, điện, nguyên liệu hóa dầu) tăng phi mã. Tuy nhiên, do kinh tế toàn cầu suy yếu, doanh nghiệp không thể dễ dàng chuyển đổi phần chi phí tăng thêm này sang giá bán cho người tiêu dùng. Kết quả? Biên lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí là âm.

Giá xăng dầu và năng lượng tăng mạnh đang tạo ra tác động dây chuyền lên nhiều ngành kinh tế. Từ sản xuất, logistics đến tiêu dùng, doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực chi phí gia tăng, nguy cơ đứt gãy nguồn cung và rủi ro thị trường. Ông Nguyễn Đặng Hiến, Phó Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM, cho biết giá hạt nhựa phục vụ sản xuất bao bì đang tăng gần như từng ngày và có thể sớm đạt mức 28.000-30.000 đồng/kg, tương đương tăng hơn 10% so với trước đây. Điều này khiến chi phí bao bì - yếu tố quan trọng trong sản xuất và phân phối - tiếp tục bị đẩy lên.

Trong lĩnh vực dược thú y và phụ gia chăn nuôi, bà Lâm Thúy Ái, Tổng Giám đốc Công ty Mebi Farm, cho biết nhiều nguyên liệu nhập khẩu cũng tăng giá mạnh. Giá kháng sinh Amoxicillin đã tăng từ khoảng 20 USD/kg lên 25 USD/kg, trong khi nhiều loại vitamin và phụ gia khác cũng biến động nhanh. “Các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi đã liên tục thông báo tăng giá, cho thấy áp lực chi phí đang lan rộng trong toàn chuỗi sản xuất”, bà Ái cho biết thêm.

Vì thế, trong chưa đầy một tháng kể từ khi xung đột Trung Đông leo thang làm giá dầu thô vượt 100 USD/thùng, Việt Nam đã kích hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu tới 9 lần, tạm ứng ngân sách nhà nước 8.000 tỷ đồng, áp dụng đồng loạt các công cụ thuế với quy mô chưa có tiền lệ...

“Khi rủi ro địa chính trị tại Trung Đông đẩy giá năng lượng lên mức 3 con số, bóng ma lạm phát đình trệ trở thành mối đe dọa trực tiếp đến mạch máu của các nhà sản xuất Việt Nam. Với độ mở kinh tế thuộc hàng top thế giới, Việt Nam cực kỳ nhạy cảm trước chi phí đẩy từ năng lượng nhập khẩu”, ông Sana Ur Rehman, nhà phân tích thị trường tại EBC Financial Group (UK), nhận định.

Phao tài chính
Để vượt qua “cơn bão hoàn hảo” này, các doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào việc thắt lưng buộc bụng. Họ cần những chiếc khiên tài chính như phái sinh (hedging) và cấu trúc tài chính hoặc quyền chọn mua (call option) để có quyền mua dầu ở mức giá mục tiêu... 

Dưới góc nhìn của EBC, để bảo vệ biên lợi nhuận, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào việc tăng giá bán mà cần một chiến lược “phòng thủ chủ động” thông qua nhiều công cụ tài chính. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vốn vay thương mại có lãi suất thả nổi (thường tăng cao trong thời kỳ lạm phát), doanh nghiệp nên chuyển hướng sang phát hành trái phiếu xanh hoặc tiếp cận tín dụng xanh. 

Với các doanh nghiệp có quy mô vừa và lớn, EBC gợi ý nghiên cứu cấu trúc tài chính hỗn hợp (blended finance). Việc kết hợp nguồn vốn ưu đãi từ các định chế đa phương như Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), World Bank với vốn tư nhân giúp giảm thiểu rủi ro cho các dự án nâng cấp công nghệ tiết kiệm năng lượng. Theo tính toán của ADB, cứ 1 USD vốn ưu đãi có thể thu hút thêm 2,5 USD vốn tư nhân, tạo ra đòn bẩy tài chính mạnh mẽ cho chuyển đổi xanh. 

“Đồng thời, khi thị trường carbon thí điểm tại Việt Nam vận hành (2025-2027), việc sớm tích hợp quản trị ESG sẽ biến các nỗ lực giảm phát thải thành một loại tài sản tài chính có thể giao dịch. Điều này không chỉ giúp bù đắp chi phí năng lượng tăng cao mà còn gia tăng uy tín và khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư ESG toàn cầu như BlackRock hay Vanguard, vốn đang nắm giữ tỷ trọng lớn tại thị trường Việt Nam”, ông Sana Ur Rehman của EBC nói.

Theo đó, Việt Nam đang nổi lên như một quốc gia dẫn đầu về tăng trưởng xanh ở Đông Nam Á nhờ chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh. Chiến lược đầy tham vọng này nhằm đẩy mạnh nền kinh tế xanh, dự kiến tăng từ 6,7 tỷ USD năm 2020 lên 300 tỷ USD vào năm 2050, bên cạnh cam kết đạt Net Zero vào năm 2050. 

Ông Angus Choi, Đối tác phụ trách tư vấn ESG cho lĩnh vực dịch vụ tài chính tại KPMG Hong Kong, cho biết nhiều quỹ đầu tư hiện quan tâm hơn đến các lĩnh vực chuyển đổi xanh như năng lượng tái tạo, công nghệ tiết kiệm năng lượng hay giải pháp giảm phát thải. “Biến đổi khí hậu không chỉ là rủi ro mà còn là cơ hội đầu tư. Khi các tổ chức tài chính đầu tư nhiều hơn vào các công nghệ và giải pháp xanh, danh mục đầu tư sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước những rủi ro liên quan đến khí hậu”, ông Angus Choi nói.