Chu kỳ định giá mới

Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp (secondary emerging market), có hiệu lực từ tháng 9/2026, lẽ ra phải là một cú hích thanh khoản tức thời. Tuy nhiên, dữ liệu thị trường kể từ ngày 8/4/2026 cho thấy một câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với kỳ vọng của nhà đầu tư.

Nghịch lý của dòng vốn ngoại

Thay vì làn sóng mua ròng ồ ạt, khối ngoại đã bán ròng hơn 6.600 tỷ đồng kể từ thông báo nâng hạng. Theo các chuyên gia tại EBC Financial Group, đây không phải là cuộc tháo chạy, mà là một giai đoạn chuyển tiếp cấu trúc. Dòng vốn đang bị kìm hãm bởi các “cơn gió ngược” vĩ mô toàn cầu. Sự mạnh lên của đồng USD và biến động tỷ giá VND/USD buộc các quỹ ngoại, đặc biệt là các ETF thụ động, phải ưu tiên quản trị rủi ro chuyển đổi. Bên cạnh đó, giá năng lượng neo cao và chính sách tiền tệ duy trì lãi suất ở mức cao tại các nền kinh tế lớn khiến nhà đầu tư duy trì trạng thái phòng vệ.

Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn ảm đạm. Hoạt động bán ròng đang chậm lại, xen kẽ với các phiên mua ròng, cho thấy quá trình tích lũy dài hạn đang bắt đầu hình thành. Điểm sáng nằm ở con số 427 tài khoản ngoại (cá nhân tăng 393 tài khoản trong khi tổ chức tăng 34 tài khoản) mở mới trong tháng 3/2026, mức cao nhất kể từ giữa năm 2025, khẳng định sức hấp dẫn nội tại của Việt Nam vẫn nguyên vẹn. Dòng vốn từ các quỹ ETF thụ động gắn với chỉ số FTSE Emerging Market ước tính khoảng 1-1,5 tỷ USD. 

Tuy nhiên, các nhà đầu tư nên quản trị kỳ vọng: vốn sẽ không đổ vào thị trường ồ ạt trong một phiên, thay vào đó sẽ giải ngân theo lộ trình chia làm 4 giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027 với tỷ lệ lần lượt 10% - 20% - 35% - 35%.

Ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích thị trường cấp cao tại EBC Financial Group, nhận định: “Đây là quá trình tái định vị danh mục. Các quỹ chủ động, vốn đi trước thị trường 6-9 tháng, đang bắt đầu giải ngân có chọn lọc vào các cổ phiếu blue-chip có quản trị tốt và triển vọng lợi nhuận rõ ràng”. Chẳng hạn, các mã cổ phiếu đại diện như MWG, VNM, HPG đang trở thành thỏi nam châm hút dòng vốn tổ chức nhờ khả năng phục hồi lợi nhuận và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Trong khi đó, ông Trịnh Sơn Hồng, Quyền Chủ tịch Hội đồng Quản trị Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), cho rằng, thị trường đang chuyển từ “tuân thủ” sang “thực chất”, trong đó minh bạch không còn là lợi thế cạnh tranh, mà là yêu cầu tối thiểu, còn năng lực quản trị mới là yếu tố quyết định. Trong bối cảnh đó, sự phân hóa giữa các doanh nghiệp ngày càng rõ nét, khi dòng vốn có xu hướng ưu tiên những doanh nghiệp có nền tảng quản trị vững chắc và minh bạch thực chất.

Nút thắt cấu trúc vốn

Để biến danh hiệu “thị trường mới nổi” thành lợi thế cạnh tranh bền vững, Việt Nam cần giải quyết các nút thắt cấu trúc vốn là rào cản đối với dòng vốn lớn: nâng hạng tín nhiệm từ BB+ lên mức đầu tư (BBB) sẽ giúp giảm chi phí huy động vốn 100-150 điểm cơ bản; vận hành hệ thống KRX là chìa khóa để triển khai T+0 và bán khống, giúp tăng thanh khoản; mở rộng room ngoại và các công cụ như NVDR là cần thiết để thu hút dòng vốn tổ chức; cuối cùng, đẩy nhanh IPO và thoái vốn nhà nước để tăng tỷ lệ free-float.

“Không chỉ ở thị trường cổ phiếu, dư địa dòng vốn còn đến từ thị trường vốn nợ. Việt Nam hiện ở mức xếp hạng tín nhiệm BB+ (cận investment grade) và nếu được nâng lên BBB-, khả năng tiếp cận các dòng vốn dài hạn từ quỹ hưu trí, bảo hiểm sẽ mở rộng đáng kể, đồng thời chi phí vốn có thể giảm khoảng 100-150 điểm cơ bản”, ông Hiếu Hồ, chuyên gia chiến lược đầu tư của Công ty Chứng khoán SSI, nhấn mạnh.

Việc nâng hạng sẽ kích hoạt sự dịch chuyển dòng vốn quy mô lớn từ các quỹ đầu tư chỉ số và quỹ chủ động toàn cầu vào Việt Nam. Tổng giá trị dòng vốn tiềm năng dự kiến đạt 3-9 tỷ USD, tương ứng với tỷ trọng ước tính từ 0,3-1,1% trong rổ chỉ số FTSE Emerging All Cap. Ở chiều ngược lại, thị trường có thể đối mặt với áp lực rút vốn từ các quỹ chuyên biệt thị trường cận biên (frontier market) với giá trị khoảng 0,8-1 tỷ USD. Tuy nhiên, áp lực bán này không đáng kể so với lực cầu hấp thụ từ dòng vốn mới nổi, qua đó tạo động lực cho quá trình tái định giá tài sản và củng cố niềm tin vào lộ trình nâng hạng chính thức vào tháng 9/2026.

Với VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng 12-13 lần, thấp hơn so với khu vực, thị trường Việt Nam vẫn đang duy trì lợi thế định giá. Khi dòng vốn ngoại chuyển dịch từ trạng thái “chờ đợi” sang “giải ngân thực chất”, chất lượng doanh nghiệp và khả năng thực thi chính sách sẽ là những biến số quyết định ai sẽ thắng trong chu kỳ tái định giá mới này.