Danh xưng cho voọc

Việt Nam từ lâu đã được giới bảo tồn quốc tế đánh giá là một điểm nóng đa dạng sinh học, khi là nơi sinh sống của 25 loài và phân loài linh trưởng quý hiếm. Trong đó, bán đảo Sơn Trà ở Đà Nẵng là một viên ngọc xanh, vì là ngôi nhà của 4 loài linh trưởng gồm khỉ vàng, khỉ mặt đỏ, cu li nhỏ và nổi bật nhất là quần thể voọc chà vá chân nâu. 

Tuy là trung tâm đô thị lớn nhất khu vực miền Trung với hệ thống hạ tầng phát triển vượt bậc, điều khiến Đà Nẵng trở nên khác biệt không nằm ở những khối bê tông kiên cố, mà ở khả năng dung dưỡng sự giao hòa cùng thiên nhiên. Việc sở hữu một quần thể linh trưởng hoang dã cực kỳ nguy cấp, với mật độ cao nhất thế giới ngay sát trung tâm hành chính, chính là tài sản tự nhiên độc bản của một đô thị loại 1. 

Voọc chà vá chân nâu, nằm ở cấp độ bảo tồn cực kỳ nguy cấp (CR) trong Danh mục Đỏ IUCN và Danh mục IIB của Sách Đỏ Việt Nam, là loài rất nhạy cảm với sự biến đổi của môi trường. Sự phát triển mạnh mẽ của loài này là bằng chứng rõ nhất cho thấy hệ sinh thái bán đảo Sơn Trà đang phục hồi và khỏe mạnh, tạo nền tảng vững chắc để phát triển mô hình kinh tế di sản và du lịch bền vững. Đây chính là chứng chỉ xanh, nâng tầm vị thế thương hiệu và năng lực cạnh tranh quốc tế cho Đà Nẵng trên bản đồ phát triển toàn cầu. 

Hầu hết các loài linh trưởng ở Việt Nam thường có lông màu trầm tính như màu xám, đen hoặc nâu để dễ dàng ngụy trang và hòa lẫn vào môi trường xung quanh nhằm tránh kẻ thù. Nhưng voọc chà vá chân nâu lại là một ngoại lệ, vì quá trình chọn lọc giới tính gắn liền với đặc thù địa lý sinh học của bán đảo Sơn Trà. 

Nhờ địa hình 3 mặt giáp biển mà nơi này có một khu vực hệ sinh thái gần như cách biệt và thiếu vắng các loài thú săn mồi cỡ lớn, nên áp lực ngụy trang để sinh tồn đã được loại bỏ. Trong không gian sinh thái ưu ái đó, màu sắc lông càng tương phản và rực rỡ lại càng trở thành tín hiệu phô diễn sức khỏe di truyền vượt trội của các cá thể. Qua thời gian, điều này giúp voọc chà vá chân nâu khẳng định vị thế “Nữ hoàng của Sơn Trà”. 

Danh xưng “Nữ hoàng” không chỉ xuất phát từ vẻ ngoài lộng lẫy, mà còn được định hình bởi chính hành vi và thần thái của chúng. Loài voọc chà vá chân nâu có lối ăn thuần chay với thực đơn hoàn toàn từ lá, chồi và quả rừng. Để xử lý nguồn thức ăn này, chúng sở hữu hệ tiêu hóa đặc ứng với dạ dày nhiều ngăn chứa các vi sinh vật lên men. Quá trình tiêu hóa này tốn nhiều thời gian, khiến chúng phải dành phần lớn thời gian trong ngày để nghỉ ngơi thong thả trên các tầng tán cao, giúp chúng toát lên khí chất vương giả và thâm trầm. 

Đặc biệt, tập tính phòng vệ của loài này cũng gắn liền với câu dân gian “giấu đầu lòi đuôi”. Khi giật mình hay trốn tránh nguy hiểm, thay vì chủ động tấn công hay tháo chạy gây chú ý, chúng lại chọn cách trốn, bằng cách rúc đầu vào các vòm lá rậm rạp. Tuy nhiên, chiếc đuôi màu trắng vốn đóng vai trò giữ thăng bằng khi di chuyển trên không, lại thả buông xuống, vô tình trở thành tín hiệu nhận diện tương phản rõ nét. Trong quá khứ, khi áp lực săn bắt gia tăng, chính tập tính thiếu hiệu quả trước con người này đã khiến chúng trở thành mục tiêu dễ bị tổn hại, dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của quần thể trước khi các biện pháp bảo tồn nghiêm ngặt được áp dụng. 

Đối với người dân Đà Nẵng, hình ảnh voọc chà vá chân nâu từ lâu đã trở thành một biểu tượng của sự giao hòa giữa nhịp sống đô thị hiện đại và khát vọng giữ gìn thiên nhiên. Sự hiện diện của chúng giữa lòng thành phố chứng tỏ việc một đô thị phát triển bền vững không chỉ được đếm bằng những khối bê tông hay chỉ số tăng trưởng, mà phải được đo bằng độ rộng của những khoảng xanh và sự an yên của những sinh linh gọi nơi đây là nhà. 

Việc chính thức tôn vinh voọc chà vá chân nâu làm đại sứ đa dạng sinh học đã mang lại cho Đà Nẵng những giá trị thực chứng vượt trội trên nhiều phương diện. Sự hiện diện của “Nữ hoàng Sơn Trà” đã mở ra phân khúc du lịch sinh thái cao cấp như nghiên cứu khoa học, nhiếp ảnh thiên nhiên hoang dã, tour quan sát động vật có kiểm soát... 

Đặc biệt, trong kỷ nguyên các nhà đầu tư quốc tế coi trọng tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị), một thành phố sở hữu môi trường sinh thái nguyên bản ngay cạnh trung tâm tài chính - công nghệ sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội trong việc thu hút dòng vốn FDI xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao toàn cầu.

Hình ảnh voọc xuất hiện trong các sự kiện ngoại giao, tuần lễ văn hóa, phương tiện công cộng hay các dự án nghệ thuật đô thị đã chuyển hóa khái niệm bảo tồn từ “nhiệm vụ của nhà khoa học” thành “niềm kiêu hãnh của mọi người dân Đà Nẵng”. Biểu tượng thiên nhiên này tạo thiện cảm sâu sắc đối với bạn bè quốc tế, thu hút sự đồng hành của các tổ chức phi chính phủ (NGO), các chuyên gia bảo tồn động vật hoang dã và cộng đồng người nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại địa phương…

Vì thế, danh xưng “Nữ hoàng” dành cho voọc chà vá chân nâu không đơn thuần dừng lại ở một lời tán dương cho diện mạo kiêu sa, mà là sự tôn vinh vị thế vô giá của một đại sứ trong trái tim của người dân Đà Nẵng và tất cả những ai biết trân quý vẻ đẹp của tự nhiên.