Từ bao bì sau sử dụng đến chuỗi giá trị mới: Cách Unilever Việt Nam tiếp cận kinh tế tuần hoàn

Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh "Cuộc Đại chuyển đổi 3P" nằm trong khuôn khổ chương trình CSA 2026 do Tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư tổ chức, bà Bùi Thị Thanh Huyền, Phó Tổng Giám đốc phụ trách ngành hàng Chăm sóc Gia đình của Unilever Việt Nam, nhấn mạnh rằng đổi mới sáng tạo luôn được xem là "linh hồn" trong mọi quyết sách của doanh nghiệp.

Dưới góc nhìn quản trị điều hành, đổi mới sáng tạo chính là năng lực R&D. Đó là công cụ để doanh nghiệp xử lý một mâu thuẫn tài chính - thị trường rất thực tế: làm thế nào để nâng chuẩn bền vững mà không làm suy giảm hiệu quả sản phẩm, trải nghiệm người dùng hoặc khả năng chi trả của số đông. "Đó là cách chúng tôi cân bằng những mục tiêu vốn không dễ dung hòa: hiệu quả sản phẩm, trải nghiệm người dùng và tác động môi trường", bà Huyền nhận định.

Chiến lược của Unilever được xây dựng trên cơ sở quản trị rủi ro thị trường: nếu tính bền vững của sản phẩm đi kèm với sự đánh đổi về mặt chất lượng hoặc đẩy giá thành lên cao, thì rất khó để giải pháp đó trở thành sự lựa chọn của số đông người tiêu dùng. Vì vậy, thay vì đặt gánh nặng thay đổi lên người tiêu dùng, doanh nghiệp phải xử lý phần khó hơn của bài toán: đầu tư vào công thức, bao bì, chuỗi cung ứng và công nghệ để lựa chọn bền vững trở nên dễ tiếp cận hơn.

Nước rửa chén Sunlight Thiên Nhiên tích hợp các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn vào bao bì thông qua việc sử dụng nhựa tái sinh PCR.

Sunlight là một ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận này. Là thương hiệu nước rửa chén có độ phủ rộng tại Việt Nam, hiện phục vụ hàng chục triệu người tiêu dùng, Sunlight cho thấy khả năng đưa các giải pháp phát triển bền vững vào đời sống hằng ngày ở quy mô đại chúng. Về công nghệ sản phẩm, Sunlight đã ứng dụng công thức với 100% thành phần làm sạch có nguồn gốc từ thực vật; đồng thời, dòng Sunlight Thiên nhiên sử dụng từ 80-100% nhựa tái sinh trong bao bì đóng gói. Những thay đổi này cho thấy khi một cải tiến xanh được tích hợp vào một thương hiệu có độ phủ lớn, tác động của nó không chỉ dừng ở thông điệp môi trường, mà còn có thể góp phần định hình lại cách thị trường nhìn nhận về giá trị của bao bì và vật liệu tái sinh. Quan trọng hơn, Sunlight chứng minh rằng một sản phẩm bền vững vẫn có thể duy trì hiệu quả sử dụng, trải nghiệm quen thuộc và quy mô thương mại đủ lớn để trở thành lựa chọn của số đông.

Định hình lại chuỗi cung ứng

Dù cải tiến từ phòng thí nghiệm là điều kiện cần, một nền kinh tế tuần hoàn không thể vận hành nếu chiến lược chỉ dừng ở thiết kế sản phẩm. Điểm khó nhất của kinh tế tuần hoàn không đơn thuần là tăng khối lượng tái chế, mà là tạo ra một hệ sinh thái đủ mạnh để mọi mắt xích trong chuỗi giá trị có động lực tài chính tham gia.

Trong thị trường vật liệu tái sinh, lực cầu ổn định chính là tín hiệu tài chính quan trọng nhất.

Tại Việt Nam, điểm nghẽn lớn nhất của bài toán tái chế không nằm ở việc thiếu các mục tiêu vĩ mô hay cam kết dài hạn. Vấn đề nằm ở sự đứt gãy giữa các mắt xích căn bản: phân loại tại nguồn chưa ổn định, thu gom còn phân tán, chất lượng vật liệu đầu vào chưa đồng đều, năng lực tái chế còn chênh lệch, và thị trường đầu ra cho vật liệu tái sinh chưa đủ lớn để tạo niềm tin đầu tư dài hạn.

“Phát triển bền vững không thể làm một mình,” bà Huyền nhấn mạnh, đồng thời cho rằng phương thức tiếp cận hiệu quả phải là sự kết hợp giữa việc “vừa nâng chuẩn, vừa nâng năng lực thực thi của cả hệ sinh thái”.

Dựa trên nguyên lý này, một doanh nghiệp ở vị thế đầu chuỗi không chỉ giảm tác động môi trường trong phạm vi tổ chức của mình. Quan trọng hơn, doanh nghiệp đó có thể tạo ra lực cầu đủ lớn để kéo các mắt xích phía sau cùng đầu tư. Trong thị trường vật liệu tái sinh, lực cầu ổn định chính là tín hiệu tài chính quan trọng nhất. Nó giúp nhà thu gom, đơn vị phân loại và doanh nghiệp tái chế có cơ sở mở rộng công suất, nâng chuẩn vận hành và cải thiện chất lượng đầu ra.

Unilever Việt Nam đang từng bước kết nối trách nhiệm môi trường với hành vi tiêu dùng có trách nhiệm

Cơ chế lan tỏa kinh tế này vận hành thông qua các cam kết thị trường rõ ràng. Khi các sản phẩm như Sunlight Thiên nhiên được thị trường đón nhận, Unilever có thêm cơ sở để duy trì nhu cầu dài hạn đối với nhựa tái sinh. Khi nhu cầu đối với nhựa tái sinh được duy trì ổn định, Unilever không chỉ giảm phụ thuộc vào nhựa nguyên sinh, mà còn tạo tín hiệu thị trường rõ ràng cho các đối tác tái chế. Đây là cơ sở để họ mạnh dạn đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng.

Tác động của chiến lược này, vì vậy không chỉ giới hạn ở việc giảm khối lượng nhựa nguyên sinh của riêng Unilever. Ở tầng sâu hơn, nó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của các đối tác nội địa trong chuỗi cung ứng. Trong giai đoạn 2021-2025, Unilever Việt Nam cùng mạng lưới đối tác đã thu gom và đưa vào tái chế hơn 60.000 tấn rác thải nhựa. Tại Unilever Việt Nam, 70% bao bì hiện có khả năng tái chế, với tỷ lệ sử dụng nhựa tái chế trong bao bì đạt trung bình 50%. Những con số này cho thấy kinh tế tuần hoàn chỉ có thể đi xa khi bao bì sau sử dụng được kết nối trở lại chuỗi giá trị bằng năng lực vận hành thực chất, chứ không dừng ở cam kết truyền thông.

Số hóa Vòng tuần hoàn dữ liệu ESG

Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn ngày càng được lượng hóa, kết quả đạt được không chỉ cần tồn tại trên thực tế mà còn phải được đo lường, xác thực và truy xuất bằng dữ liệu. Minh bạch dữ liệu đang trở thành hạ tầng niềm tin của kinh tế tuần hoàn, đặc biệt khi các yêu cầu ESG, kiểm toán chuỗi cung ứng và EPR ngày càng chặt chẽ hơn.

Một minh chứng cho xu hướng này là Trạm Thu hồi Vật liệu Tái chế tại Tân Mỹ, được Unilever phối hợp cùng UBND phường Tân Mỹ, TP.HCM và Công ty GRAC đưa vào vận hành từ tháng 4 năm 2026. Điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ là việc tăng thêm một điểm thu gom, mà là ứng dụng công nghệ số vào quản lý dòng chảy rác thải cơ sở. Từ phân loại tại hộ gia đình, thu gom, vận chuyển đến tái chế, hành trình của vật liệu được ghi nhận trên một nền tảng số thống nhất.

Người dân phường Tân Mỹ hào hứng sử dụng Trạm MRF

Với doanh nghiệp, dữ liệu này có giá trị vượt xa một báo cáo môi trường. Nó giúp biến hoạt động thu gom - tái chế vốn phân tán thành một dòng vật liệu có thể theo dõi, kiểm chứng và đánh giá hiệu quả. Với cơ quan quản lý, dữ liệu giúp tăng tính minh bạch trong thực thi EPR. Với thị trường, dữ liệu tạo niềm tin rằng bao bì sau sử dụng thật sự được thu gom, xử lý và có cơ hội quay lại chuỗi giá trị.

Những số liệu ban đầu cho thấy hiệu quả của mô hình: chỉ sau tháng đầu tiên vận hành, trạm ghi nhận gần 2 tấn rác tái chế được thu gom và đưa trở lại nhà máy để làm nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất nhựa tái sinh. Dù quy mô ban đầu chưa lớn, giá trị của mô hình nằm ở khả năng kiểm chứng: mỗi dòng vật liệu được ghi nhận rõ hơn, mỗi điểm nghẽn được nhìn thấy sớm hơn, và mỗi cải tiến trong chuỗi có thêm cơ sở dữ liệu để ra quyết định.

Phương trình cuối cùng của sự bền vững

Mặc dù dòng chảy vật liệu và nền tảng công nghệ số đóng vai trò quan trọng, kinh tế tuần hoàn không chỉ là câu chuyện của máy móc hay kỹ thuật công nghiệp. Một chuỗi giá trị mới sẽ không thể vận hành bền vững nếu những người trực tiếp duy trì nó không có thêm năng lực, sinh kế và sự bảo vệ cần thiết.

Trong giai đoạn 2022-2025, chương trình hợp tác giữa Unilever Việt Nam và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã cung cấp các gói hỗ trợ thiết thực cho hơn 100.000 phụ nữ trên cả nước. Thông qua chương trình, phụ nữ được tiếp cận kiến thức về chăm sóc sức khỏe, kỹ năng quản lý tài chính gia đình và phương pháp phát triển kinh tế hộ.

Ở một mắt xích khác của chuỗi tuần hoàn, Unilever phối hợp với VietCycle để hỗ trợ hơn 3.000 lao động thu gom phế liệu tự do. Gói hỗ trợ bao gồm đào tạo kỹ năng làm việc an toàn, cung cấp trang bị bảo hộ và kết nối tốt hơn với các nguồn lực an sinh xã hội. Đây là nhóm lao động thuộc khu vực phi chính thức, nhưng trên thực tế lại đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng tái chế.

Lao động thu gom phế liệu tự do là một mắt xích vận hành của thị trường vật liệu tái sinh.

Dưới góc nhìn kinh tế, nhóm lao động này không chỉ là một lực lượng xã hội cần được hỗ trợ. Họ là một mắt xích vận hành của thị trường vật liệu tái sinh. Nếu mắt xích này thiếu an toàn, thiếu kỹ năng và thiếu kết nối, chi phí ẩn của toàn bộ chuỗi tuần hoàn sẽ tăng lên: chất lượng thu gom kém ổn định hơn, khả năng phân loại thấp hơn và dòng vật liệu đầu vào cho tái chế khó được chuẩn hóa hơn.

Bình luận về triết lý phát triển, bà Huyền chia sẻ: “Bền vững sẽ khó tồn tại lâu dài nếu không tạo ra những thay đổi tích cực trong đời sống của con người.” Nhìn từ góc độ vận hành, nhận định này cho thấy yếu tố con người không nằm bên ngoài bài toán tuần hoàn, mà là một phần của phương trình năng suất, chất lượng và khả năng mở rộng.

Những nỗ lực chuyển đổi toàn diện trong chiến lược cốt lõi đã mang lại sự ghi nhận từ cộng đồng doanh nghiệp. Năm 2026, Unilever Việt Nam được vinh danh trong danh sách Top 50 Doanh nghiệp Bền vững, tại hạng mục Sản phẩm và Lãnh đạo Tiêu dùng Có trách nhiệm. Cùng thời điểm, doanh nghiệp cũng nhận giải thưởng Vietnam I4 Impact Awards nhờ mô hình Trạm MRF tại Tân Mỹ.

Tuy nhiên, đối với giới quan sát tài chính và phát triển bền vững, ý nghĩa lớn hơn của những giải thưởng này nằm ở cách Unilever đang định hình lại tư duy về kinh tế tuần hoàn. Đây không chỉ là một bài toán xử lý vật liệu sau tiêu dùng, mà là một bài toán đa biến về quản trị chuỗi cung ứng, cấu trúc lực cầu, năng lực dữ liệu, tiêu chuẩn vận hành và sự tham gia của con người.

Nói cách khác, với Unilever Việt Nam, cách tiếp cận không nằm ở một sáng kiến đơn lẻ, mà ở cách các mắt xích được kết nối thành một hệ mạch: từ thiết kế sản phẩm, bao bì tái sinh, chuỗi cung ứng nội địa, trạm thu hồi vật liệu, dữ liệu ESG đến sinh kế của những người ở tuyến đầu thu gom. Chính hệ mạch này quyết định liệu kinh tế tuần hoàn có thể vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành một mô hình vận hành có khả năng nhân rộng hay không.