Từ tạo lập đến quản lý tài sản

Bên ly cà phê sáng tại một khách sạn 5 sao ngay trung tâm TP.HCM, ông Lâm, 67 tuổi, chủ một xưởng sản xuất nhựa gia dụng, khẽ cau mày khi nhìn vào bản báo cáo tài sản gia đình. 20 năm trước, tài sản của ông chỉ là một xưởng sản xuất nhỏ và vài mảnh đất ngoại ô. Giờ đây, sau những thập kỷ miệt mài kinh doanh và liên tục mở rộng quỹ đất, khối gia sản của ông đã phình to thành một hệ sinh thái đa dạng.

Cú chuyển mình của một thế hệ

Thế nhưng, thay vì tận hưởng thành quả, một nỗi bất an vô hình đang lớn dần trong ông. Ông Lâm chợt nhận ra rằng kiếm tiền đã khó, nhưng để giữ tiền, bảo vệ cơ ngơi và chuyển giao trọn vẹn cho thế hệ sau lại là một cuộc chơi hoàn toàn xa lạ.

Sự trăn trở của ông Lâm không phải là ngoại lệ, mà là bức tranh thu nhỏ của tầng lớp thượng lưu Việt Nam hiện tại. Đến cuối năm 2023, theo báo cáo mới nhất của HSBC, Việt Nam đã quy tụ khoảng 19.000 triệu phú USD, tăng gần gấp đôi chỉ sau một thập kỷ và xếp vào nhóm tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu. Đáng chú ý hơn, tổng khối tài sản này được dự báo sẽ tiếp tục bứt phá, tăng thêm 125% vào năm 2034. 

Những con số này không chỉ là niềm tự hào về một nền kinh tế đang lên, mà còn gióng lên một hồi chuông báo hiệu: thị trường đã bước qua giai đoạn “tạo lập tài sản” thô sơ để tiến vào kỷ nguyên “quản lý tài sản” trên quy mô lớn. Theo ông Ranganath Ananth, Giám đốc Cấp cao, Khối Khách hàng cá nhân và Quản lý tài sản, HSBC Việt Nam, khối tài sản lớn tại Việt Nam mang một DNA rất đặc trưng. Đó là tài sản thế hệ đầu, được vun đắp từ những ngày đầu khởi nghiệp, sự bùng nổ của bất động sản và đà tăng trưởng kinh doanh chớp nhoáng. Những người như ông Lâm có năng lực tài chính cao nhưng lại vô cùng thiếu thốn thời gian, bởi họ vừa phải lèo lái doanh nghiệp, vừa phải tự tay định đoạt mọi quyết sách của gia tộc. 

Lạc nhịp giữa nhu cầu và giải pháp

“Giờ đây không chỉ hỏi làm sao để tiền đẻ ra tiền, mà là tìm câu trả lời cho việc bảo vệ gia sản, duy trì hoạt động kinh doanh, chuẩn bị hưu trí và thiết lập một kịch bản thừa kế hoàn hảo”, ông Lâm nói. Thế nhưng, khi ông Lâm nhấc điện thoại tìm kiếm sự tư vấn, ông thường rơi vào một ma trận của thông tin. 

“Đây chính là khoảng trống lớn nhất hiện nay khi khách hàng khá giả ngày càng kỳ vọng vào tư vấn và kế hoạch dài hạn nhưng thị trường vẫn thường cung cấp sản phẩm là chính”, ông Ranganath Ananth cho biết. Thực tế, theo đánh giá của Công ty Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT, để cung cấp dịch vụ quản lý gia sản toàn diện, một khách hàng cần danh mục từ 60-70 sản phẩm trải dài từ ngân hàng, bất động sản, đầu tư, chứng khoán, bảo hiểm đến tư vấn luật thừa kế. Trên thị trường chứng khoán, bên cạnh VNDIRECT, một số công ty chứng khoán đã phát triển mảng quản lý tài sản như SSI Wealth Management của Công ty Chứng khoán SSI, TCWealth của Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), Wealth Advisory của  VPBankS hay mới nhất là sản phẩm eWealth do Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS) và Công ty Quản lý Quỹ Thiên Việt (TVAM) phát triển.

Tuy nhiên, thị trường nội địa hiện thiếu hụt các dòng sản phẩm chuyên sâu như quỹ tín thác hay quỹ đầu tư xuyên biên giới. Việc hoàn thiện hệ sinh thái sản phẩm không chỉ giúp thu hút thêm dòng vốn mới, mà quan trọng hơn là giữ chân dòng tiền lớn của người giàu không bị chảy ra nước ngoài. Giữa cơn bối rối đó, sự xuất hiện của các định chế tài chính toàn cầu đang định hình lại luật chơi. Các ngân hàng ngoại như Standard Chartered, HSBC và UOB không chọn cách đối đầu trực tiếp về quy mô chi nhánh với các định chế tài chính trong nước. Thay vào đó, họ dùng “vũ khí” là mạng lưới toàn cầu và bề dày hàng trăm năm trong nghiệp vụ quản lý gia sản. 

Khi khối tài sản phình to, nhu cầu đa dạng hóa rủi ro địa chính trị và tiền tệ của giới siêu giàu Việt Nam tăng mạnh. Họ cần dịch chuyển một phần tài sản sang các kênh đầu tư quốc tế, mua bất động sản tại nước ngoài, cho con cái du học hoặc thiết lập các quỹ tín thác tại các trung tâm tài chính như Singapore hay Hong Kong. Đây là sân chơi mà các ngân hàng ngoại và các định chế quản lý tài sản độc lập từ Thụy Sĩ (như Lombard Odier hay Julius Baer thông qua các thỏa thuận hợp tác) nắm giữ ưu thế tuyệt đối. 

Các định chế ngoại cung cấp nền tảng đầu tư kiến trúc mở, cho phép khách hàng tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ tín thác bất động sản (REITs) toàn cầu và trái phiếu quốc tế - những sản phẩm mà các ngân hàng nội địa hiện gặp nhiều hạn chế do rào cản pháp lý về quản lý ngoại hối.

Vì vậy, ở góc nhìn vĩ mô, theo Tiến sĩ Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), bên cạnh các nguồn lực truyền thống, nền kinh tế cần tính đến dòng vốn từ quản lý tài sản. “Bài toán đặt ra là làm thế nào để thu hút dòng tiền của người giàu thế giới và giữ chân dòng tiền của giới siêu giàu Việt Nam chảy vào trung tâm tài chính, không để khối tài sản khổng lồ này dịch chuyển sang các quốc gia khác như Mỹ hay Thụy Sĩ”, ông nói.

Để tối ưu hóa dòng vốn này, Chủ tịch VFCA đề xuất cơ quan quản lý cần cho phép thành lập các quỹ tư nhân để giới siêu giàu rót tiền. Đồng thời, ban hành các chính sách ưu đãi chuẩn mực, điển hình như miễn thuế thu nhập cá nhân đối với dòng tiền khi đưa vào các quỹ này.

“Nếu chương đầu của Việt Nam là tạo lập tài sản thì chương tiếp theo là chuyên nghiệp hóa việc quản lý tài sản đó. Để thúc đẩy thị trường, trước hết cần nâng mặt bằng tư vấn của toàn ngành thông qua đưa việc lập kế hoạch dựa trên mục tiêu thành tiêu chuẩn chung thay vì chỉ dành cho nhóm dịch vụ cao cấp”, đại diện của HSBC nhận định.