Tâm sóng IPO thứ 3

Bất chấp những bất ổn địa chính trị trong quý II/2026, bức tranh huy động vốn tại Đông Nam Á đang chứng kiến một sự dịch chuyển đáng chú ý. Theo báo cáo của Deloitte, nửa đầu năm nay, thị trường IPO khu vực ghi nhận 47 thương vụ, huy động 3,07 tỷ USD. Nổi bật trong số đó là Việt Nam khi không chỉ phục hồi mà còn bứt phá mạnh mẽ, đóng góp 4 đại diện vào Top 10 thương vụ IPO lớn nhất khu vực, tương đương 40% danh sách. Cú hích này đưa Việt Nam vươn lên dẫn đầu Đông Nam Á về giá trị vốn hóa IPO với con số ấn tượng 6,93 tỷ USD, dù cùng kỳ năm ngoái thị trường hoàn toàn đóng băng. 

Đằng sau bề nổi hào nhoáng 

Yếu tố xúc tác mạnh mẽ nhất đến từ việc FTSE Russell xác nhận lộ trình nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp hồi tháng 3/2026. Ông Bùi Văn Trịnh, Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ Thị trường vốn Deloitte Việt Nam, nhận định bước tiến này đã mang lại những tín hiệu rất tích cực cho thị trường trong nước. Sự xuất hiện của 4 thương vụ quy mô lớn trong Top 10 khu vực là minh chứng rõ nét cho vai trò ngày càng nâng cao của thị trường vốn Việt Nam. Việc nâng hạng được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích khổng lồ, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và cải thiện thanh khoản một cách căn cơ. 

Dù số lượng doanh nghiệp lên sàn có giảm so với quá khứ, quy mô vốn huy động lại tăng vọt. Điều này cũng cho thấy một sự thay đổi trong khẩu vị rủi ro. Bà Tay Hwee Ling, Lãnh đạo Dịch vụ Thị trường Vốn Deloitte Đông Nam Á, chỉ ra rằng nhà đầu tư hiện nay ưu tiên rót tiền vào những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững chắc, mô hình kinh doanh minh bạch và triển vọng tăng trưởng dài hạn thay vì dàn trải như trước. 

Sau khi Điện Máy Xanh và Công ty Chứng khoán LPBank (LPBS) mở màn cho làn sóng IPO năm 2026, hàng loạt doanh nghiệp cũng công bố kế hoạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng như Công ty Đầu tư F88, DatVietVAC Group Holdings… Sự xuất hiện liên tiếp của các thương vụ mới tiếp tục củng cố cho làn sóng IPO thứ 3 được khởi đầu từ năm 2025. 

Tuy nhiên, đằng sau bề nổi hào nhoáng, làn sóng IPO này đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc. Giới đầu tư chưa thể quên bài học từ 2 chu kỳ trước vào năm 2007 và 2018. Theo ông Bùi Văn Huy, Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư tại Công ty Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT, các làn sóng IPO khổng lồ trong quá khứ thường trùng với đỉnh của chỉ số VN-Index, kéo theo sau là những nhịp điều chỉnh sâu, thậm chí bốc hơi tới 80% giá trị như giai đoạn 2007-2009. 

Sau khi lập đỉnh gần 47.000 tỷ đồng/phiên vào tháng 8/2025, giá trị giao dịch bình quân phiên trên HOSE đã giảm khá nhanh. Đến giữa năm 2026, thanh khoản khớp lệnh chỉ còn khoảng 13.000-14.000 tỷ đồng/phiên, thấp hơn gần 70% so với thời kỳ sôi động nhất.

Điểm khác biệt cốt lõi của chu kỳ hiện tại là bối cảnh vĩ mô. Hai làn sóng trước diễn ra trong kỷ nguyên “tiền rẻ”, thanh khoản dồi dào. Đáng chú ý, ở làn sóng thứ 2 trong giai đoạn 2017-2018, các doanh nghiệp IPO có chất lượng tốt hơn so với thời gian trước đó. Thị trường đón thêm nhiều doanh nghiệp lớn, cả doanh nghiệp nhà nước lẫn tư nhân đầu ngành như Vinhomes, HDBank, PV Power, Techcombank... Đây là giai đoạn giúp quy mô thị trường tăng mạnh, chỉ số đại diện tốt hơn cho nền kinh tế và thu hút sự quan tâm lớn hơn từ các nhà đầu tư tổ chức. 

Tuy nhiên, hiện nền kinh tế đang đối mặt với tình trạng thiếu vốn cấu trúc, trong khi lãi suất khó có thể giảm sâu. Dòng tiền hiện nay vẫn đang trong trạng thái quan sát và chờ đợi khi bối cảnh vĩ mô thế giới tiếp tục ghi nhận những diễn biến căng thẳng, đặc biệt là xung đột leo thang giữa Mỹ và Iran. 

Ông Huy của FIDT ví von Việt Nam đang kẹt trong nghịch lý “con gà - quả trứng”: để đạt mức tăng trưởng GDP 10%, cần đầu tư công khổng lồ; để có vốn cho đầu tư công, thị trường vốn phải phát triển; nhưng để thị trường vốn phát triển, lại cần lãi suất thấp và niềm tin từ nhà đầu tư. “Nếu vòng tròn này không khép kín, thị trường có thể bước vào vòng xoáy điều chỉnh kéo dài”, ông nói. 

Một hiện tượng đáng lo ngại khác là tình trạng “xanh vỏ - đỏ lòng” trên bảng điện tử. Trong nửa năm đầu 2026, dù VN-Index nhiều thời điểm vượt 1.900 điểm, dòng tiền lại phân cực cực độ. Chỉ riêng VIC và VHM đã gánh tới 93% mức tăng của toàn thị trường trong tháng 4. Nhà đầu tư cá nhân nắm giữ các cổ phiếu vốn hóa trung bình ngành ngân hàng, thép hay bất động sản đều chịu cảnh thua lỗ. 

Vì thế, tiến độ triển khai IPO nhiều thương vụ được kỳ vọng như Highlands Coffee, C.P. Vietnam, Bảo Tín Mạnh Hải... vẫn khá chậm. Đáng chú ý hơn, nhiều cái tên được nhà đầu tư mong chờ nhiều năm như Golden Gate, Long Châu, The CrownX, Bách Hóa Xanh, Thaco, Viettel IDC… vẫn chưa xuất hiện. Điều này khiến nguồn cung IPO chưa thực sự tạo ra sự bùng nổ như các làn sóng trước.

Sự dịch chuyển tất yếu của dòng vốn 
Nhu cầu đầu tư hằng năm của Việt Nam dự kiến tăng từ khoảng 160 tỷ USD hiện nay lên 270 tỷ USD vào năm 2030 và khoảng 500 tỷ USD vào năm 2045. Trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng ngân hàng chạm ngưỡng an toàn và room tín dụng không đủ đáp ứng nhu cầu vốn, thị trường chứng khoán buộc phải nhận lãnh vai trò chủ đạo. Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhấn mạnh việc tái cấu trúc các kênh huy động vốn lúc này là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, thị trường sẽ khó vận hành trơn tru nếu gần 70% vốn hóa vẫn nằm kẹt trong ngành ngân hàng và bất động sản. 

Đó cũng là trăn trở của bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, khi kỳ vọng làn sóng IPO sắp tới sẽ tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, tiêu dùng và công nghệ để kích hoạt dòng vốn mới. Nhu cầu thoái vốn cũng cấp thiết không kém. Ông Bùi Thành Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS), chỉ ra rằng suốt 5 năm qua, nhiều doanh nghiệp sáng tạo được các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vẫn “mắc kẹt” vì thiếu kênh IPO, khiến vòng quay của dòng vốn bị đứt gãy. 

“Chỉ khi xây dựng được một hệ sinh thái vốn khép kín từ vốn mồi, vốn cầu nối, thị trường giao dịch thứ cấp đến kênh thoái vốn hiệu quả, dòng tiền mới có thể luân chuyển liên tục, tạo động lực dài hạn cho khu vực kinh tế tư nhân và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam”, đại diện TVS nhận định.

Bất chấp sự kén chọn của thị trường, triển vọng dài hạn vẫn hết sức hứa hẹn. Dragon Capital dự báo làn sóng IPO giai đoạn 2026-2028 có thể lên tới 40 tỷ USD, với riêng nhóm tiêu dùng (Thaco Auto, Bách Hóa Xanh, Golden Gate...) đóng góp 12,8 tỷ USD. Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), thậm chí còn lạc quan hơn khi dự đoán quy mô có thể chạm mốc 50 tỷ USD trong 3 năm tới. 

Theo ông Minh, dù nửa đầu năm 2026 có phần dè dặt do yếu tố chu kỳ và thanh khoản thấp, năm 2027 sẽ là “điểm rơi” bùng nổ cho các thương vụ bom tấn. Làn sóng này sẽ được dẫn dắt bởi 2 nhóm chính: các doanh nghiệp nhà nước thoái vốn nhằm đáp ứng yêu cầu ngân sách và các tập đoàn tư nhân lớn đang khao khát vốn. 

Bên cạnh đó, để thúc đẩy làn sóng IPO thứ 3 này, vấn đề doanh nghiệp FDI niêm yết trên thị trường cũng đã được đưa ra. Đây là một bước tiến quan trọng, vì khu vực FDI đóng góp rất lớn cho xuất khẩu, sản xuất tại Việt Nam, nhưng sự hiện diện của các doanh nghiệp này trên thị trường chứng khoán vẫn còn khá mờ nhạt. Nếu đưa một số công ty FDI chất lượng lên sàn, thị trường sẽ có thêm nguồn cung tốt ở các lĩnh vực như sản xuất, logistics, công nghệ, tiêu dùng và chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Kỷ nguyên tiền dễ dãi đã khép lại. Trong bối cảnh này, ông Nguyễn Văn Trúc, Trưởng Bộ phận Phân tích Công ty Chứng khoán Quốc Gia (NSI), nhận định, để thuyết phục được giới đầu tư ở thời điểm hiện tại, doanh nghiệp lên sàn phải sở hữu 3 vũ khí: câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, dòng tiền tự do khỏe mạnh và một mức định giá đủ sức hấp dẫn. Song song đó, nỗ lực cải cách thủ tục hành chính sẽ đóng vai trò như việc “tháo cục máu đông”, giúp doanh nghiệp đẩy nhanh vòng quay vốn và gia tăng sức hút trên thị trường đại chúng.