Thịt thực vật nguội lửa

Từng có thời, những miếng burger thực vật khiến giới đầu tư đứng ngồi không yên. Năm 2019, Beyond Meat, hãng sản xuất thịt không làm từ bò, niêm yết với mức định giá gần 4 tỉ USD. Sang năm tiếp theo, doanh số thịt thực vật tại Mỹ tăng vọt 45%, chạm mốc 1,4 tỉ USD. Vô số startup lao vào cuộc chơi. Thậm chí các công ty thịt truyền thống cũng muốn nếm thử miếng bánh béo bở này.

Nhưng hiện tại, khẩu vị của giới đầu tư đã thay đổi. Doanh số thịt thực vật đang trượt dốc. Giá trị của Beyond  nay còn dưới 400 triệu USD. Doanh thu của hãng sụt giảm so với cùng kỳ trong cả ba quý đầu năm 2025, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục ảm đạm trong ba tháng cuối năm. Khảo sát của YouGov chỉ ra tỉ lệ người trưởng thành tại Mỹ thường xuyên tiêu thụ loại thực phẩm này vẫn giậm chân ở mức một chữ số. Trái lại, doanh số thịt động vật lại tăng mạnh. Chuyện gì đã xảy ra?

Giới chuyên môn cho rằng ngày này đang trong giai đoạn tự điều chỉnh. Dù vậy, họ cũng thừa nhận đã có nhiều vấn đề xuất hiện.

Đầu tiên là giá cả. Dẫu giá thịt truyền thống đã leo thang do quy mô đàn sụt giảm và thức ăn chăn nuôi đắt đỏ, thịt thật vẫn rẻ hơn các sản phẩm thực vật mô phỏng, một phần nhờ trợ cấp nông nghiệp. Một pound (khoảng 0,45 kg) thịt bò băm tại Walmart có giá 7,43 USD, trong khi sản phẩm thay thế từ Impossible Foods, đối thủ của Beyond, có giá tới 9,04 USD.

Tiếp đến là hương vị. Ông Mark Cuddigan, CEO This, một công ty thực phẩm chay của Anh, thừa nhận một số loại thịt thực vật hiện nay vẫn có vị khá tệ. Chỉ cần một trải nghiệm xấu là đủ để khiến những thực khách tò mò quay lưng mãi mãi.

“Thịt giả” còn bị cuốn vào cuộc chiến văn hóa tại Mỹ. Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. từng tung hô những khẩu hiệu như “Hãy ăn bít tết thật’. Xu hướng chuộng thực phẩm nguyên bản đang lên ngôi. Phe ủng hộ thịt động vật cho rằng thịt giả chỉ chứa toàn chất béo, muối và là thứ đồ ăn vặt siêu chế biến. Bản thân Impossible cũng thừa nhận một số sản phẩm của họ chứa nhiều natri hơn thịt sống chưa tẩm ướp. Dù vậy, hãng phản bác rằng kiểu so sánh này là thiếu công bằng, bởi thực tế chẳng mấy ai ăn thịt sống rập khuôn như vậy.

Nút thắt hóc búa hơn với các nhà sản xuất là sản phẩm của họ bị liệt vào nhóm thực phẩm siêu chế biến, hệ quả từ bảng thành phần dài ngoằng và quy trình sản xuất phức tạp. Người tiêu dùng quan tâm sức khỏe đang đánh đồng burger thực vật với khoai tây chiên hay bánh quy Oreo.

Ở một góc độ khác, xu hướng ăn kiêng chuộng protein và chất xơ có thể là phao cứu sinh cho ngành này. Ông Peter McGuinness, Giám đốc Impossible, khẳng định nhiều sản phẩm của hãng chứa lượng dưỡng đạm và chất xơ cao hơn so với thịt động vật. Hiện tại, cả Impossible lẫn Beyond đều in đậm hàm lượng protein trên bao bì. Impossible mới đây đã bắt tay với một nhà sản xuất mì ống và bánh mì giàu đạm. Trong khi đó, Beyond (đã gạt bỏ chữ Meat khỏi tên gọi vào năm ngoái) đang mở rộng sang mảng đồ uống khi cho ra mắt dòng nước khoáng có ga hương vị trái cây, tự hào sở hữu 20g protein mỗi lon.

Một số doanh nghiệp cũng đang thử nghiệm loại burger nửa thịt, nửa thực vật. Sự hoài nghi là điều tất yếu, bởi ai lại đi ăn một sản phẩm nửa vời như vậy. Thế nhưng, nhà nghiên cứu Tim Dale từ Food System Innovations chỉ ra tệp khách hàng tiềm năng là những bậc phụ huynh đang tìm cách giấu rau củ vào khẩu phần ăn của con trẻ.

Khi niềm tin vào thịt thực vật sứt mẻ, một bộ phận nhà đầu tư đang chuyển hướng đặt cược vào thịt nuôi cấy, sản phẩm được phát triển trong phòng thí nghiệm từ tế bào động vật. Dù gặp bất lợi khi một vài bang tại Mỹ đã thông qua hoặc đề xuất lệnh cấm sản xuất và tiêu thụ thịt nuôi cấy, người trong cuộc vẫn lạc quan về những bước tiến ở cấp liên bang. Tại Anh, loại thịt này thậm chí đã được cấp phép làm thức ăn cho thú cưng.

Tuy nhiên, thịt nuôi cấy cũng vấp phải rào cản muôn thuở: chi phí. Dù vậy, nếu thịt thực vật luôn bị định kiến là hàng giả, thì các sản phẩm nuôi cấy hoàn toàn có cơ hội xuất hiện trên kệ thịt của các siêu thị. Thập kỷ tới là giai đoạn để chứng minh khả năng mở rộng quy mô của ngành, thay vì vội vã tung ra mọi thứ cùng một lúc. Bởi lẽ, nếu đốt cháy giai đoạn, ngành công nghiệp thịt thay thế rất có thể sẽ lại sa lầy vào một mớ bòng bong mới.

Có thể bạn quan tâm:

Ung thư và những điều có thể báo trước

Nguồn The Economist