BESS tỷ USD

Một cú sốc kép từ biến động địa chính trị toàn cầu và đà tăng trưởng công nghiệp phi mã đang đẩy hệ thống điện Việt Nam vào điểm uốn lịch sử. Khi giá nhiên liệu hóa thạch leo thang do xung đột tại Trung Đông và áp lực quá tải lưới điện bùng nổ, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) không còn là phương án thử nghiệm đắt đỏ mà đã trở thành hạ tầng bắt buộc cho an ninh năng lượng quốc gia.

Làn sóng chi phí rẻ 

Theo Bloomberg, chi phí pin lưu trữ trên toàn thế giới đã giảm khoảng 75% trong giai đoạn 2018-2025 và dự báo tiếp tục lao dốc thêm 25% tới năm 2035. Sự bùng nổ dư cung từ công xưởng Trung Quốc, kết hợp cùng đà tăng tốc năng lượng tái tạo, đang làm thay đổi căn bản tính toán hiệu quả đầu tư điện năng toàn cầu. 

Tại các thị trường tràn ngập điện mặt trời và điện gió, với những công nghệ đã được phát triển mạnh mẽ kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, các đơn vị vận hành pin có thể mua điện khi giá rẻ và bán lại khi nhu cầu đạt đỉnh. Nếu như trước đây, lưới điện phải phụ thuộc vào than và khí đốt mỗi khi sản lượng năng lượng tái tạo sụt giảm thì hiện nay, công nghệ lưu trữ đã trở nên đủ rẻ và nhanh để tạo ra sự thay đổi trong cách thức vận hành của lưới điện. Nhu cầu đối với các giải pháp lưu trữ năng lượng ngày càng đa dạng, từ nhà máy sản xuất, trung tâm dữ liệu đến hệ thống viễn thông…

“Chúng ta đã bước sang một giai đoạn mà bất kỳ ai khi cân nhắc đầu tư vào hệ thống điện đều coi pin lưu trữ là một trong những lựa chọn hấp dẫn nhất”, ông Brent Wanner, Trưởng Bộ phận Ngành điện tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhận định. “Các hệ thống pin lưu trữ sẽ tiếp tục tăng trưởng trong tương lai gần”, ông nói thêm. Theo dự báo của Aurora/Amber, đến năm 2030, pin có thể giúp thay thế khoảng 60% lượng khí đốt nhập khẩu phục vụ phát điện, tương đương tiết kiệm khoảng 9 tỷ EUR mỗi năm.

Tại Việt Nam, thị trường BESS hiện có sự tham gia của cả doanh nghiệp nước ngoài như Goldwind, Schneider Electric... lẫn các đơn vị trong nước như GG Industries, VinFast Energy... Ở góc độ quản lý, Bộ Công Thương đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ khi yêu cầu các dự án điện mặt trời tập trung bắt buộc tích hợp BESS với công suất tối thiểu 10% và thời lượng tích năng ít nhất 2 giờ. Đồng thời, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang phối hợp xây dựng khung giá phát điện riêng cho các nhà máy điện mặt trời tích hợp BESS, tạo hành lang pháp lý minh bạch để thu hút dòng vốn lớn.

Tập đoàn PC1 triển khai dự án BESS kết hợp điện gió tại Ninh Thuận nhằm hỗ trợ lưu trữ và điều phối nguồn điện tái tạo. Kim Long Motor cũng hợp tác với LG Energy Solution để phát triển sản xuất pin lithium-ion, cho thấy xu hướng mở rộng chuỗi cung ứng pin và công nghệ lưu trữ trong nước. Việc khánh thành tổ hợp sản xuất BESS quy mô 300 tỷ đồng với công suất 5 GWh/năm tại Hưng Yên của GG Power mới đây là bước đi mạnh dạn khác trong lĩnh vực này.

“BESS không còn đơn thuần là công nghệ xanh, mà đã tiến hóa thành công cụ cốt lõi bảo đảm tính ổn định và linh hoạt cho lưới điện”, ông Jeff Monday, Giám đốc Phát triển Fluence Energy, đánh giá.

Khoảng trống cung - cầu 

Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa phân mảnh, BESS “made in Vietnam” đã bắt đầu vươn ra quốc tế với các đơn hàng xuất khẩu sang Ấn Độ và định hướng thị trường Trung Đông. Làm chủ công nghệ lưu trữ chính là chìa khóa mở đường cho tiềm năng 600 GW điện gió ngoài khơi, sản xuất hydrogen xanh và định hình vị thế năng lượng mới cho Việt Nam.

Ông Tạ Xuân Hiển, lãnh đạo phụ trách khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) tại GG Power, đánh giá xu hướng chuyển dịch sang điện sạch và nâng cấp lưới điện tại các quốc gia Trung Đông đang rất cao và đây là dư địa khổng lồ cho các giải pháp lưu trữ năng lượng. Việc làm chủ công nghệ BESS không chỉ giải quyết bài toán an ninh năng lượng trước mắt mà còn là tấm vé để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Tính đến đầu năm 2025, tổng công suất pin lưu trữ được lắp đặt tại Việt Nam vẫn ở mức thấp, ước tính dưới 100 MW. Trong khi đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu nâng công suất này lên mức 10.000-16.300 MW vào năm 2030. Khoảng trống khổng lồ này mở ra thị trường quy mô lên tới 10 tỷ USD vào năm 2030.

Theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, thị trường BESS đứng trước cơ hội phát triển rất lớn nhờ chi phí thiết bị giảm mạnh và nhu cầu tích hợp năng lượng tái tạo tăng cao, nhưng vẫn đối mặt với rào cản lớn do thiếu hụt khung pháp lý và cơ chế tài chính đồng bộ.

Bên cạnh đó, triển khai BESS ở quy mô lớn không đơn thuần là bài toán thiết bị. Theo ông Đỗ Đức Tưởng, chuyên gia phát triển dự án năng lượng JETP, thách thức hiện nay nằm ở việc xây dựng năng lực vận hành, hoàn thiện khung pháp lý và phát triển các mô hình kinh doanh phù hợp.

Các tổ chức quốc tế như TÜV Rheinland và Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (VSQI) đang thúc đẩy áp dụng bộ tiêu chuẩn IEC đồng bộ, bảo đảm an toàn ở cấp độ toàn hệ thống từ cell pin đến vận hành. Việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với thông lệ quốc tế góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành lưu trữ năng lượng tại Việt Nam.