Hoa ở công trường

Khi thi công nhà máy LEGO ở Khu công nghiệp Bình Dương, nhà thầu đã nhiều lần phải điều chỉnh các hạng mục rất nhỏ. Chẳng hạn, ban đầu chọn trồng hoa và loại cây có rễ cọc để phần cảnh quan được đẹp và xanh nhất, nhưng khi đưa vào vận hành lại phát sinh vấn đề: hoa thu hút ong khiến công nhân bị ong đốt, cây rễ cọc tạo nguy cơ đến đường ống nước, thế là phải đổi sang cây ra lá và cây rễ chùm. Câu chuyện này là bài học rất thật: giải pháp xanh chỉ bền vững khi đi cùng an toàn, bảo trì, hạ tầng kỹ thuật và trải nghiệm vận hành lâu dài.

Ông Phạm Nam Sơn, Giám đốc Dự án, Belt Collins International, nhận định, thiết kế cảnh quan không nên lãng mạn hóa thiên nhiên hay sao chép một hình ảnh đẹp có sẵn, mà phải chuyển hóa những giá trị thật của địa điểm thành trải nghiệm không gian phù hợp. Đó là cách thiên nhiên đi vào đời sống một cách thật sự, chứ không chỉ tồn tại trên phối cảnh.

Đồng tiền chung mới: Sự minh bạch và dữ liệu 
Thách thức lớn nhất mà các công trình tại Việt Nam đang đối mặt là khoảng cách khổng lồ giữa “thiết kế xanh” trên bản vẽ và “vận hành xanh” trên thực tế. Trong nhiều năm qua, công trình xanh tại Việt Nam thường được gắn liền với những mảng tường phủ đầy cây lá hay những tuyên bố trên các catalog bất động sản. Nhưng việc “tẩy xanh” (greenwashing) giờ đây gần như là điều bất khả thi. Khi các tiêu chuẩn quốc tế như LEED, LOTUS hay CBAM của châu Âu ngày càng thắt chặt, mọi tuyên bố xanh đều phải được kiểm chứng bằng những con số cụ thể.

“Trong bức tranh sinh tồn khốc liệt của ngành bất động sản 3-5 năm tới, để tồn tại trong kỷ luật khắt khe của dòng vốn quốc tế, ngành xây dựng phải cấu trúc lại hoàn toàn cách một dự án được hình thành và vận hành”, đại diện một doanh nghiệp xây dựng khẳng định. 

Ông William Badger, Giám đốc Chiến lược và Vận hành của Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC), nhấn mạnh sự cần thiết của việc chứng minh giá trị kinh tế của các công trình xanh cho thị trường. Việc đạt được các chứng nhận xanh không chỉ là chi phí, mà là một khoản đầu tư mang lại lợi ích tài chính và thương mại rõ rệt trong dài hạn. 

Từ số lượng người phải nhập viện tăng đột biến do nắng nóng ở châu Âu năm nay, ngành xây dựng buộc phải đánh giá lại tầm nhìn và tính chủ động của mình. Ngày nay, khi nói đến công trình xanh, thế giới không chỉ quan tâm đến việc giảm phát thải carbon mà còn đặt trọng tâm vào khả năng chống chịu trước các rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng như nắng nóng cực đoan, mưa lớn, ngập lụt hay gián đoạn vận hành. Vì vậy, một công trình bền vững không chỉ cần đáp ứng các tiêu chuẩn xanh hiện hành mà còn phải được thiết kế để thích ứng với các điều kiện môi trường trong dài hạn.

Thách thức lớn nhất mà các công trình tại Việt Nam đang đối mặt là khoảng cách khổng lồ giữa “thiết kế xanh” trên bản vẽ và “vận hành xanh” trên thực tế.

Theo bà Nguyễn Trình Thùy Trang, Phó Tổng Giám đốc Khối Vận hành Coteccons, một công trình xanh thực chất không chỉ là công trình sử dụng nhiều giải pháp xanh nhất, mà là công trình được thiết kế đúng ngay từ đầu để vừa vận hành hiệu quả, vừa thích ứng được với những thay đổi của môi trường trong tương lai, đồng thời tạo ra giá trị bền vững cho chủ đầu tư, người sử dụng và cộng đồng.

“Nhiều quyết định quan trọng cần được chủ đầu tư đưa vào đề bài ngay từ đầu, từ quy hoạch tổng thể, cao độ nền, giải pháp thoát nước, lựa chọn vật liệu, thiết kế mặt đứng, hiệu quả năng lượng cho đến hệ thống dữ liệu vận hành sau khi bàn giao. Nếu những yếu tố này chỉ được xem xét khi công trình đã bước vào giai đoạn thi công thì chi phí điều chỉnh sẽ rất lớn và hiệu quả thường không còn tối ưu”, bà Trang nói.

Mắt xích không thể bỏ qua
Đáng chú ý, nỗ lực của chủ đầu tư hay tổng thầu sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi sự đồng hành của chuỗi cung ứng. Từ góc nhìn thi công, việc lựa chọn vật liệu phát thải thấp, có chứng nhận và truy xuất được nguồn gốc là nhóm công việc bắt buộc phải làm ngay từ đầu, bởi đây là một trong những nguồn phát thải lớn nhất của ngành xây dựng. 

Kiến trúc sư Nguyễn Hoàng Mạnh, CEO của MIA Design Studio, cho biết, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, ưu tiên đầu tiên vẫn là giảm nhiệt, tăng thông gió tự nhiên và tối ưu ánh sáng ban ngày. Khi kiến trúc được thiết kế tốt, nhu cầu sử dụng năng lượng cho điều hòa và chiếu sáng sẽ giảm đáng kể. Bên cạnh đó, các vật liệu có khả năng cách nhiệt tốt, vật liệu tái chế, hệ thống tiết kiệm năng lượng hay quản lý nước thông minh đều góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống. 

Một chủ đầu tư trong lĩnh vực bất động sản tích hợp wellness cho biết, trong tương lai những dự án thành công sẽ không chỉ bán mét vuông xây dựng mà bán chất lượng sống. Những giá trị như cây xanh, vi khí hậu, ánh sáng tự nhiên, không gian cộng đồng và khả năng kết nối với thiên nhiên sẽ trở thành những tiêu chí quan trọng ngang với vị trí hay tiện ích. 

Theo xu hướng thiết kế tiên tiến, một dự án thực sự xuất phát từ tư duy xanh phải bắt đầu từ câu hỏi: con người sống ở đây sẽ cảm nhận thế nào sau 5 năm, 10 năm? Nó phải khơi gợi được những cảm xúc chân thật ngay từ những bước chân đầu tiên của cư dân, thay vì từ bảng tính mật độ, những chỉ tiêu quy hoạch khô khan.

Có thể thấy, hành trình từ “zero” tới “hero” của bất động sản xanh Việt Nam đang bước vào giai đoạn thực chất nhất. Với luật chơi mới, nơi mọi cam kết phải được chứng minh bằng dữ liệu và đo lường qua cả vòng đời tài sản, những doanh nghiệp không chịu chuyển đổi sẽ phải đối mặt với rủi ro đánh mất niềm tin từ thị trường - thứ tài sản vô hình nhưng một khi đã mất thì không thể lấy lại.