Gen Z tích sản

Trong sảnh hội nghị của một khách sạn lớn tại TP.HCM, nơi diễn ra Đại hội Nhà đầu tư của Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), không gian vốn thường dành cho những con số vĩ mô bất ngờ bị “phá vỡ” bởi câu hỏi của một sinh viên năm thứ 3. Giữa hàng trăm nhà đầu tư và các chuyên gia, bạn trẻ đã dũng cảm đứng lên đặt câu hỏi về tương lai bền vững của mình: “Đầu tư chứng chỉ quỹ có phải là con đường tích sản sáng suốt hay tôi nên gửi tiết kiệm?”. Câu hỏi chân thành này đã mở đầu cho một cuộc đối thoại sâu sắc về cách một thế hệ đang định nghĩa lại sự giàu có. 

Các chuyên gia của UBS Global Wealth Management nói rằng: “Giàu có không đồng nghĩa với thu nhập và thu nhập cũng không phải là sự giàu có”. Quan điểm này nhấn mạnh, tiền lương chỉ là một con đường, trong khi tỷ lệ tiết kiệm và việc tiếp cận các thị trường tài chính mới là những yếu tố cốt lõi, cho phép mọi người đầu tư khoản tiết kiệm của mình một cách có lợi theo thời gian.

Gen Z đang chứng minh họ là thế hệ có ý thức tài chính rất sớm. Theo một nghiên cứu từ Northwestern Mutual, trung bình Gen Z bắt đầu tiết kiệm cho hưu trí từ năm 22 tuổi, trong khi Gen X chỉ bắt đầu ở tuổi 32. Sự chênh lệch 10 năm này không chỉ là con số, mà là một lợi thế sinh tồn trong kỷ nguyên tài chính.

Đáp lại sự phân vân của bạn sinh viên, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, CFA, Tổng Giám đốc VCBF, đã chia sẻ: “Bạn có một tài sản quý giá nhất mà ít người ở đây có được. Đó chính là thời gian”. Tại Mỹ, 56% Gen Z sở hữu ít nhất một tài khoản đầu tư và tại Canada, con số này lên tới 74%. Họ được gọi là thế hệ có tư duy về tiền bạc, sẵn sàng cắt giảm chi tiêu cho quần áo hay mạng xã hội để đạt được các mục tiêu thực tế hơn như sở hữu nhà hay xe. Sự thôi thúc này một phần đến từ “cuộc chuyển giao tài sản vĩ đại” khi báo cáo Global Wealth Report 2025 của UBS chỉ ra khoảng 83.000 tỷ USD tài sản sẽ được chuyển giao cho các thế hệ kế cận trong 20-25 năm tới. Đối với Gen Z, tích sản không chỉ là để giàu, mà là để có tiếng nói và quyền tự chủ.

Trả lời cho câu hỏi “gửi tiết kiệm hay đầu tư” của bạn sinh viên, bà Nga cho rằng đầu tư thông qua quỹ và kỷ luật tài chính có thể giúp bạn giàu chậm, nhưng cũng giúp bạn không bị nghèo đi nhanh chóng. Bà đưa ra một ví dụ: một bạn trẻ vừa ra trường bắt đầu đầu tư đều đặn 1 triệu đồng mỗi tháng. Giả sử mức lợi suất trung bình là 13%/năm (một con số khả thi dựa trên hiệu suất thực tế của các quỹ mở VCBF), sau 40 năm, từ số vốn gốc 480 triệu đồng, nhà đầu tư sẽ nhận về hơn 13 tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu đầu tư chậm 10 năm, con số 13 tỷ đồng chỉ còn khoảng 3,7 tỷ đồng. Nếu chỉ đầu tư trong 20 năm, nó còn vỏn vẹn 1 tỷ đồng. Sự khác biệt lớn này chính là sức mạnh của lãi suất kép mà chỉ những người bắt đầu sớm mới có quyền sở hữu.

Dù hăng hái đầu tư, Gen Z lại đang đứng trước một vùng xám đầy rủi ro mang tên “mạng xã hội”. Theo FINRA, khoảng 60% nhà đầu tư trẻ nhận lời khuyên thị trường từ những người có ảnh hưởng tài chính trên TikTok hay Instagram. Tuy nhiên, các chuyên gia gọi đây là những công cụ “tâm lý xã hội”, nơi chứa đựng nhiều thông tin không chính xác hoặc lỗi thời.

Khi Gen Z đối mặt với ma trận thông tin trên mạng xã hội, Tổng Giám đốc VCBF đưa ra lời khuyên về sự chuyên nghiệp hóa thông qua một ẩn dụ đời thường. “Bạn không phải là thợ xây, tại sao bạn lại tự đi xây nhà? Bạn không phải là thợ may, tại sao bạn tự may quần áo? Nếu không có kinh nghiệm, kiến thức và thời gian thì tốt nhất nên đầu tư vào quỹ”.

Đồng quan điểm, ông Trần Quốc Toàn, Giám đốc Chi nhánh 2 Hội sở, Công ty Chứng khoán Mirae Asset, nhận định chứng chỉ quỹ là lựa chọn phù hợp cho giới trẻ, bởi nó “giúp nhà đầu tư tận dụng được lợi thế đa dạng hóa, giảm được mức độ biến động so với cổ phiếu riêng lẻ”. Nhà đầu tư nên lựa chọn những quỹ đầu tư lớn, uy tín, được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép và có chiến lược đầu tư phù hợp với cá nhân mình. Các khoản phí phát sinh như phí giao dịch, phí quản lý... cũng là điều nên cân nhắc khi lựa chọn sản phẩm này và nên ưu tiên nắm giữ dài hạn để tối ưu chi phí. 

Nhiều bạn trẻ bước vào thị trường với kỳ vọng lãi bằng lần và họ thấy con số 13% hay 14% là quá nhỏ bé so với những lời hứa hẹn trên mạng. Bà Nga đã dẫn chứng về John Templeton, một nhà đầu tư huyền thoại của thế kỷ XX. Trong suốt 37 năm quản lý quỹ Templeton Growth Fund, mức lợi suất trung bình ông đạt được là 14,5% mỗi năm.

“Duy trì được mức 13-14% trong hàng thập kỷ là điều đủ để đưa một người bình thường trở thành huyền thoại”, bà Nga nói. Điều này củng cố triết lý của tỉ phú Warren Buffett rằng thị trường là cỗ máy chuyển tiền từ những người thiếu kiên nhẫn sang những người kiên nhẫn. Với Gen Z, thách thức lớn nhất không phải là tìm ra cổ phiếu siêu sao, mà là duy trì kỷ luật để không rời bỏ kế hoạch khi thị trường rung lắc.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc đầy hứa hẹn. Nền kinh tế đang khẳng định sức mạnh nội tại thông qua việc giữ ổn định vĩ mô và đẩy mạnh đầu tư công. Những chuyển động như thành lập trung tâm tài chính quốc tế hay việc nâng hạng thị trường chứng khoán lên mức mới nổi từ năm 2026 là những đòn bẩy dài hạn cho giá trị tài sản. 

“Ít nhất trong vòng 10 năm tới, tôi nghĩ Việt Nam vẫn còn tiềm năng tăng trưởng. Chúng ta sẽ chưa đến giai đoạn già hóa dân số, chưa đến giai đoạn gọi là tăng trưởng âm. Thế nên, với mức tăng trưởng như thế, chắc chắn doanh nghiệp và thị trường chứng khoán của chúng ta cũng sẽ tăng trưởng”, bà Nga tin tưởng.