A.I vào lão khoa

Sau khi được cứu qua khỏi nguy cấp đột quỵ liệt nửa người, từ giữa tháng 9, chị Kim Minh (44 tuổi, TP.HCM) tiếp tục điều trị phục hồi chức năng. 2 tuần qua, thay vì được các nhân viên trực tiếp hỗ trợ, chị Minh tập luyện vận động với robot chuyên dụng đặt tại trung tâm phục hồi chức năng của một bệnh viện lớn. Theo chị Minh, nhờ sự hỗ trợ của robot, các bước chân của chị trở nên dễ dàng hơn, được lặp lại liên tục, không bị đau đớn. 

Trong khi đó, bà Ngọc Thu, 72 tuổi, đang điều trị bệnh tai biến mạch máu não. Cách đây 3 tháng, căn bệnh này khiến bà bị liệt nửa người bên phải. Bà đội chiếc kính VR nhẹ nhàng, không gian phòng tập quen thuộc biến mất, thay vào đó là một khu vườn Nhật yên tĩnh. Nhiệm vụ của bà không còn là nâng cánh tay phải lên 10 lần một cách khô khan, mà là hái những quả táo chín hoặc bắt những cánh bướm vàng bằng cách di chuyển cánh tay bị yếu của mình… Một cảm biến gắn trên cánh tay của bà cung cấp phản hồi chính xác về góc độ và lực tác động, giúp bà tự điều chỉnh và hiểu rõ hơn về khả năng vận động của mình, một điều khó đạt được chỉ qua lời hướng dẫn.

Những ca điều trị như trên trở nên phổ biến khi nhiều trung tâm phục hồi chức năng tại Việt Nam tiếp cận mạnh mẽ với các thành tựu công nghệ mới của thế giới, phổ biến nhất có thể kể đến robot hỗ trợ vận động; công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế ảo tăng cường (AR) giúp tạo môi trường tập luyện an toàn, thú vị và cung cấp phản hồi trực quan về tiến trình phục hồi; các thiết bị theo dõi và phản hồi sinh học…

Đặc biệt, nhiều cơ sở phục hồi chức năng trong nước đã ứng dụng A.I trong đánh giá vận động, thiết kế bài tập và lập kế hoạch điều trị cá nhân hóa. Nhờ đó, bác sĩ và kỹ thuật viên có thể hiểu sâu hơn về cơ chế vận động của người bệnh, đo lường chính xác tiến triển điều trị và rút ngắn đáng kể thời gian phục hồi. 

Thầy thuốc Nhân dân - Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Quý Tường, Phó Chủ tịch Hội Phục hồi Chức năng Việt Nam, cho biết A.I đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi mô hình của ngành phục hồi chức năng Việt Nam, từ phương thức thủ công truyền thống sang mô hình phục hồi thông minh. Đây là mô hình nơi A.I, robot, cảm biến internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, VR và AR cùng hồ sơ bệnh án điện tử được tích hợp trong một hệ sinh thái thống nhất, có khả năng tương tác liên thông.

Hệ sinh thái phục hồi chức năng thông minh này cho phép đánh giá vận động chính xác dựa trên phân tích dữ liệu cảm biến và hình ảnh, cá thể hóa phác đồ điều trị theo tiến triển và đặc điểm của từng bệnh nhân, theo dõi, giám sát và can thiệp từ xa qua nền tảng phục hồi chức năng từ xa, đồng thời lưu trữ, khai thác và phân tích dữ liệu lớn phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo chuyên môn và hoạch định chính sách y tế. 

Theo Bộ Y tế, nhu cầu phục hồi chức năng tại Việt Nam rất lớn do dân số đang già hóa, tỉ lệ khuyết tật lớn; mô hình bệnh tật thay đổi làm tăng số người cần phục hồi chức năng do sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm (tim mạch, đột quỵ), tai nạn thương tích... Ước tính cả nước có hơn 30 triệu người cần được phục hồi chức năng, trong đó tỉ lệ nữ cao hơn nam, tập trung nhiều ở độ tuổi 50-59 và nhiều nhất thuộc nhóm mắc bệnh rối loạn cơ xương khớp... Tuy nhiên, chỉ hơn 40% người tiếp cận phục hồi chức năng. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng tỉ lệ này lên 80%.

Hiện cả nước có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên), chiếm trên 16% dân số. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già. Là quốc gia đi sau trong làn sóng già hóa dân số, nên nếu tận dụng tốt thành tựu y khoa và công nghệ phục hồi chức năng, Việt Nam sẽ tiết kiệm được nguồn lực xã hội không nhỏ và tạo được trụ cột vững chắc cho nền kinh tế bạc đang dần tăng tốc. Khi chất lượng sống ngày càng được coi trọng, chăm sóc sức khỏe không còn chỉ là nhu cầu cá nhân, mà đã trở thành một phần quan trọng của tăng trưởng kinh tế. 

Thực tế, gánh nặng của hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe đang ngày càng lộ rõ cùng với tốc độ già hóa dân số của Việt Nam tăng nhanh. Chi phí y tế cho người cao tuổi gấp 7-10 lần người trẻ, gây quá tải cho các bệnh viện, trong khi nguồn nhân lực y tế lão khoa và phục hồi chức năng chuyên sâu còn thiếu. Chưa kể, người cao tuổi ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa khó tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, y tế chất lượng cao…

Do đó, việc ứng dụng công nghệ số và A.I không chỉ giúp mở rộng năng lực chuyên môn, mà còn nâng cao hiệu quả điều trị và tối ưu hóa quy trình chăm sóc người bệnh. Nhiều y bác sĩ trẻ đã không ngại thử nghiệm, sáng tạo, đưa công nghệ vào từng buổi trị liệu, từng kế hoạch chăm sóc bệnh nhân. Hàng loạt ứng dụng công nghệ đang được triển khai tại nhiều bệnh viện như ứng dụng công nghệ VR/AR để tạo ra các trò chơi và môi trường tương tác giúp người cao tuổi tập luyện vận động...; A.I phân tích dữ liệu và chẩn đoán sớm; sử dụng nền tảng telemedicine và cảm biến để giám sát và hướng dẫn tập luyện cho người cao tuổi tại nhà.

“Việc đưa công nghệ vào phục hồi chức năng không nhằm thay thế con người, mà là mở rộng năng lực của con người, giúp điều trị chính xác hơn, hiệu quả hơn và mang lại chất lượng sống tốt hơn cho người bệnh”, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Trọng Hải, Chủ tịch Hội Phục hồi Chức năng Việt Nam, nhấn mạnh.