“Next Gen” của thị trường vốn

Một buổi trưa đầu tháng 8, trong một không gian ấm cúng ở nhà hàng bên góc đường Lý Tự Trọng, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc, Công ty Quản lý Quỹ PVI (PVI AM) đã có những chia sẻ đầy tâm huyết về hành trình gieo mầm tri thức tài chính mang tên “Finance for Teens”. 

Là một chuyên gia dày dạn kinh nghiệm trên thị trường tài chính, đồng thời là người mẹ của 3 đứa trẻ, bà Giao hiểu rằng tư duy tài chính cần được hình thành từ sớm. Với bà, giáo dục tài chính cho thế hệ trẻ không đơn thuần là dạy cách quản lý tiền bạc. Đó còn là cách trang bị cho các em tinh thần trách nhiệm và năng lực tự định hướng tương lai và xa hơn là sự đóng góp tích cực vào sự phát triển của thị trường tài chính. 

Chương trình ra đời từ một quan sát thực tế của bà Giao: ngay cả người lớn đôi khi cũng thiếu tư duy hoạch định tài chính bài bản. Với các bạn trẻ lứa tuổi từ 14-19, khái niệm cốt lõi nhất mà bà muốn truyền đạt là sự phân biệt giữa “muốn” và “cần”. Trong một thế giới đầy rẫy các bẫy tiêu dùng và tâm lý đám đông, việc hiểu rằng nguồn lực là hữu hạn để biết cách ưu tiên cho những giá trị thiết yếu chính là nền tảng đầu tiên của tư duy tài chính.

Bà Giao chia sẻ câu chuyện về cô con gái thứ 2 đang theo học tại một ngôi trường ở TP.HCM. Từng có giai đoạn cô bé không mấy quan tâm đến việc học, chỉ làm ở mức đủ để đạt điểm trung bình. Nhưng sau một cuộc trò chuyện cởi mở về ước mơ sở hữu một căn hộ riêng và chiếc siêu xe Ferrari, cô bé đã tự mình tra cứu giá trị tài sản, mức lương cần thiết của các ngành nghề để hiện thực hóa tham vọng đó. Khi nhận ra rằng để lọt vào nhóm 5% những người có thu nhập cao nhất thế giới, mình không thể chỉ ở mức trung bình của lớp, cô bé đã tự ý thức rèn luyện với một mục tiêu rõ rệt. “Trẻ con bây giờ thông minh lắm. Mục tiêu có thể còn ngây thơ và không thực tế, nhưng nếu được hiểu về tài chính, chúng sẽ học cách biến những điều mình mong muốn thành động lực để cố gắng”, bà Giao đúc kết.

Đằng sau những bài học về tiết kiệm và lập kế hoạch cho trẻ nhỏ là một nỗi trăn trở lớn hơn của vị Tổng Giám đốc PVI AM về thực trạng vĩ mô của nền kinh tế Việt Nam. 

Báo cáo của FiinGroup chỉ ra rằng, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức 2 con số từ năm 2026. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, quy mô tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 33% GDP, tương đương với việc phải huy động tối thiểu 4,7 triệu tỷ đồng. 

Tuy nhiên, các chuyên gia của FiinGroup đã chỉ ra một điểm nghẽn nghiêm trọng là sự lệ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng đang tiệm cận giới hạn an toàn. Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đạt mức 146% vào cuối năm 2025, một ngưỡng rất cao so với các nền kinh tế mới nổi. Năng lực cung ứng vốn dài hạn của hệ thống ngân hàng đang bị bó hẹp bởi sự lệch pha kỳ hạn, nguồn huy động chủ yếu là ngắn hạn (xấp xỉ 90%), trong khi tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn đã rất sát với trần quy định của Ngân hàng Nhà nước. 

“Việc phát triển đồng bộ các kênh vốn sẽ là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới”, FiinGroup nhận định. 

Bà Trịnh Quỳnh Giao cho rằng, sự phát triển của thị trường vốn không chỉ là câu chuyện của chính sách hay hạ tầng mà sâu xa hơn là vấn đề nhận thức của nhà đầu tư cá nhân. Hiện nay, nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 70-80% (theo VCBF), nhưng chỉ số hiểu biết tài chính của Việt Nam chỉ đạt 11,6 điểm, thấp hơn nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á (theo OECD 2024). Sự thiếu hụt này dẫn đến tâm lý đầu tư theo cảm tính, lướt sóng ngắn hạn và dễ bị lôi kéo vào các hình thức lừa đảo tài chính tinh vi.

Giáo dục tài chính chính là chìa khóa để chuyển dịch cấu trúc vốn của xã hội. Khi người dân có tư duy tài chính bài bản, họ sẽ chuyển từ đầu cơ sang đầu tư có kỷ luật và kế hoạch dài hạn. Quan trọng hơn, một dân số am hiểu tài chính sẽ tự tin hơn trong việc gửi gắm nguồn vốn nhàn rỗi vào các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp như các quỹ mở, công ty quản lý quỹ. Đây chính là cách bền vững nhất để tạo ra dòng vốn dài hạn chảy vào các doanh nghiệp sản xuất và các dự án hạ tầng quốc gia. 

Đồng quan điểm về việc cần nâng cao năng lực tài chính cho cá nhân, bà Nguyễn Thị Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm tại Công ty Chứng khoán OCBS, đã đưa ra những định hướng thực tế về thời điểm bắt đầu đầu tư. Bà Hạnh khẳng định: “Nhà đầu tư nên quan tâm đến đầu tư ngay từ khi có khoản thu nhập đầu tiên và quyền chủ động với số tiền đó”.

Bà Hạnh chia sẻ về 2 phong cách sống đang thịnh hành: YOLO (You Only Live Once) - tận hưởng tức thời và YONO (You Only Need One) - ưu tiên tiêu dùng có chọn lọc và tích lũy dài hạn. Chuyên gia từ OCBS nhận định rằng, đầu tư không bắt con người phải lựa chọn cực đoan giữa 2 phong cách, mà giúp họ tìm thấy điểm cân bằng để “vẫn sống hết mình nhưng không tiêu hết tiền”. Việc bắt đầu sớm giúp cá nhân tận dụng được sức mạnh của lãi kép, biến những khoản tích lũy nhỏ thành nền tảng tài chính vững chắc cho tương lai mà không bỏ lỡ những giá trị của hiện tại.

Tính đến tháng 8/2026, Finance for Teens đã thu hút hơn 820 học viên, với hơn 10 lớp học được tổ chức tại Hà Nội và TP.HCM. Nhưng phía sau những con số ấy là những thay đổi rất nhỏ mà đội ngũ thực hiện coi là đáng giá nhất: một học sinh tự tin đứng lên phát biểu, một em bắt đầu biết lập mục tiêu chi tiêu hay một phụ huynh nhận ra con mình đã chủ động đặt câu hỏi trước những quyết định liên quan đến tiền.

Những thay đổi ấy có thể chưa tạo ra một khoản đầu tư lớn hôm nay. Nhưng nếu được duy trì qua nhiều năm, chúng có thể tạo ra một sự khác biệt lớn hơn nhiều. “Một xã hội có trình độ dân trí tài chính cao sẽ dẫn đến sự phân bổ vốn hiệu quả hơn trong toàn bộ nền kinh tế. Dòng vốn sẽ có xu hướng chảy vào các kênh đầu tư mang tính dài hạn, ổn định và tạo ra giá trị gia tăng thực sự cho xã hội”, bà Giao nhận định.