"Thâm nhưng không hụt"

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 4 tháng đầu năm 2026 ước đạt 344,17 tỷ USD, tăng tới 24,2% so với cùng kỳ năm trước, theo Tổng cục Thống kê. Tuy nhiên, điểm gây chú ý nhất là cán cân thương mại hàng hóa tháng 4 ước nhập siêu 3,28 tỷ USD, lần thứ 5 liên tiếp nhập siêu kể từ tháng 12/2025 và là mức nhập siêu cao nhất trong 5 tháng qua. Tính chung 4 tháng đầu năm Việt Nam nhập siêu 7,11 tỷ USD, là lần nhập siêu trở lại của 4 tháng đầu năm sau 8 năm liên tiếp xuất siêu. 

Dưới lăng kính của các chuyên gia vĩ mô, con số thâm hụt này không phản ánh sự suy yếu của nội lực kinh tế mà thực chất là hệ quả của một quy luật vận động tất yếu: độ trễ của sản xuất. Ông Nguyễn Hoàng Linh, Kinh tế trưởng, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), lý giải, tăng trưởng nhập khẩu trong nhiều tháng qua chủ yếu đóng góp bởi nhóm hàng máy vi tính và linh kiện điện tử. Phần lớn trong kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này đến từ khối doanh nghiệp FDI để phục vụ cho các đơn hàng xuất khẩu trong tương lai. 

Ông Linh nhấn mạnh, các doanh nghiệp cần một khoảng thời gian nhất định để nhập khẩu nguyên vật liệu và tiến hành gia công, lắp ráp trước khi sản phẩm hoàn thiện được xuất xưởng. Việc này tạo ra tình trạng thâm hụt kỹ thuật trong ngắn hạn. Bên cạnh yếu tố chu kỳ sản xuất, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang góp phần làm gia tăng nhập khẩu. Sự bùng nổ của AI đã đẩy giá thành sản xuất chip, đặc biệt là chip nhớ, tăng vọt trên toàn thế giới. Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất hàng điện tử tại Việt Nam tranh thủ nhập hàng dự trữ trước khi mặt bằng giá tiếp tục leo thang. 

Bên cạnh đó, gần đây, có khả năng các doanh nghiệp này đã chủ động tăng tích trữ nguồn nguyên liệu đầu vào để hạn chế rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng do tác động từ xung đột Trung Đông. Những yếu tố này đã tạo nên nhu cầu nhập khẩu đột biến tại một số thời điểm nhất định. Đây là chiến lược quản trị rủi ro trong sản xuất, nhưng cũng là nguyên nhân khiến cán cân thương mại chịu áp lực trong ngắn hạn.

“Thặng dư hay thâm hụt thương mại có ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ giá và tình trạng thâm hụt kéo dài sẽ làm tăng áp lực mất giá VND. Tuy nhiên, chúng tôi kỳ vọng nhu cầu nhập khẩu máy vi tính và linh kiện điện tử sẽ hạ nhiệt khi các nhà sản xuất đã tích trữ đủ hàng tồn kho và xuất khẩu sẽ tăng tốc khi các đơn hàng được hoàn thiện, giao đến khách hàng, từ đó giúp cán cân thương mại của Việt Nam được cải thiện trong thời gian tới”, ông Linh nói. 

Ở góc nhìn khác, ông Lương Duy Phước, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Kafi, nhận định: “Nhập siêu và kiều hối giảm chắc chắn sẽ làm cung - cầu ngoại tệ bớt thuận lợi hơn trong ngắn hạn, nên áp lực tỷ giá là có. Tuy nhiên, tôi chưa xem đây là rủi ro mất cân đối nghiêm trọng, vì nhập siêu hiện nay ngoài yếu tố năng lượng còn đến từ nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu, phản ánh nhu cầu sản xuất và kinh doanh vẫn mở rộng”. 

Chuyên gia của Kafi cũng cho rằng FDI đăng ký và thực hiện vẫn là mỏ neo quan trọng cho cán cân ngoại tệ. Kịch bản cơ sở là tỷ giá còn chịu áp lực, nhưng vẫn trong vùng kiểm soát khi Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều tiết thanh khoản VND, ổn định kỳ vọng và can thiệp khi cần thiết. 

Theo các chuyên gia của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), áp lực tỷ giá VND/USD sẽ có phần hạ nhiệt so với năm 2025, với dự báo tăng 2,5-3% trong năm 2026. Điều này dựa trên dự báo chỉ số DXY hạ nhiệt trong nửa cuối năm 2026, chênh lệch dương lãi suất VND - USD, cung ngoại tệ dồi dào từ nâng hạng thị trường và dòng FDI công nghệ cao, cùng sự can thiệp kịp thời của Ngân hàng Nhà nước.

Báo cáo của KBSV chỉ ra Việt Nam đang tiếp tục giữ vững vị thế là điểm đến thu hút đầu tư nước ngoài. Lũy kế quý I/2026, FDI đăng ký đạt 15,2 tỷ USD, tăng 42,9% so với cùng kỳ, với các dự án của những tập đoàn lớn như Foxconn, Samsung, TikTok. Dòng vốn này đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao như trung tâm dữ liệu AI, R&D và sản xuất bán dẫn. Những cái tên như Samsung với nhà máy kiểm thử và đóng gói chip trị giá dự kiến 4 tỷ USD hay các dự án trung tâm dữ liệu tỷ USD từ UAE và Singapore tại TP.HCM là minh chứng cho sức hút của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự cộng hưởng từ làn sóng FDI này được kỳ vọng sẽ tạo ra cú bứt phá cho xuất khẩu vào nửa cuối năm 2026. KBSV dự báo tổng kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể đạt khoảng 522 tỷ USD, tăng trưởng 10% so với năm trước. 

Khi các doanh nghiệp hoàn tất giai đoạn tích trữ nguyên vật liệu và bắt đầu giải phóng lượng hàng đã gia công, cán cân thương mại được dự báo sẽ cải thiện đáng kể. Điều này sẽ giải tỏa áp lực cho thị trường ngoại hối và tạo dư địa để chính sách tiền tệ tiếp tục hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế. 

Khối phân tích của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cũng đưa ra những tín hiệu tích cực khi hiệu ứng tích trữ nguyên vật liệu để phòng ngừa rủi ro giá đầu vào đang có dấu hiệu hạ nhiệt, dòng chảy năng lượng cũng đang phục hồi trở lại, qua đó hỗ trợ cải thiện cán cân thương mại.