“Nữ hoàng cá tra” gồng chi phí

Trong giới kinh doanh thủy sản Việt Nam, người đứng đầu Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn (mã VHC) từ lâu đã được mệnh danh là “nữ hoàng cá tra” với vị thế dẫn đầu không thể phủ nhận. 

Gánh nặng lãi vay
Tuy nhiên, bức tranh tài chính quý II/2026 vừa được công bố lại cho thấy một sự tương phản đáng lo ngại: dù doanh thu vẫn tăng trưởng, nhưng lợi nhuận lại đang bị bào mòn bởi những chi phí ngoài tầm kiểm soát.

Vĩnh Hoàn bước vào quý II với doanh thu thuần đạt 3.444 tỷ đồng, tăng gần 8% so với cùng kỳ năm trước. Trên lý thuyết, đây là một con số tích cực trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản toàn quốc đạt 5,8 tỷ USD (tăng 12,8%). Thế nhưng, “gót chân Achilles” của doanh nghiệp lại nằm ở bảng cân đối kế toán.

Chi phí lãi vay của Công ty đã tăng vọt hơn gấp đôi, từ mức 14 tỷ đồng lên 29 tỷ đồng trong quý II. Đây không phải là hiện tượng cá biệt mà là xu thế chung của toàn ngành khi nợ vay ngắn hạn và hàng tồn kho tăng cao. Tại Vĩnh Hoàn, hàng tồn kho cuối tháng 6 đã chạm mốc 2.124 tỷ đồng (tăng 8%), trong khi các khoản phải thu ngắn hạn cũng tăng mạnh gần 45% lên hơn 2.875 tỷ đồng. Dòng tiền bị kẹt trong hàng hóa và nợ phải thu buộc doanh nghiệp phải duy trì đòn bẩy tài chính cao. Hệ quả tất yếu là lợi nhuận ròng quý II giảm gần 9%, còn khoảng 469 tỷ đồng.

Cũng tại An Giang, Công ty Nam Việt (mã ANV) trải qua một quý kinh doanh đầy bão táp. Dù doanh thu tăng trưởng mạnh hơn Vĩnh Hoàn (đạt 1.937 tỷ đồng, tăng 12,2%), nhưng lợi nhuận sau thuế lại giảm 59,5%, chỉ còn 134 tỷ đồng. Nam Việt chính là minh chứng rõ nét nhất cho việc “làm nhiều nhưng hưởng ít”: giá vốn hàng bán tăng mạnh 31%, kéo biên lãi gộp từ mức 28,2% cùng kỳ năm ngoái xuống còn 16,1%. Cùng với Vĩnh Hoàn, sự sụt giảm của Nam Việt đã kéo lùi kết quả chung của toàn nhóm cá tra.

Sự hụt hơi của Vĩnh Hoàn thể hiện rõ nhất qua kết quả kinh doanh tháng 7. Thị trường Mỹ, thị trường chính của doanh nghiệp, đã ghi nhận mức sụt giảm doanh thu tới 36%, chỉ còn 323 tỷ đồng. Nguyên nhân được cho là do mức nền so sánh của năm 2025 quá cao khi các nhà nhập khẩu Mỹ từng đổ xô gom hàng trước khi các lệnh thuế mới có hiệu lực. 

Giảm cú sốc từ thị trường Mỹ
Không dừng lại ở đó, ngành thủy sản nói chung đang đứng trước rào cản từ chính sách thuế mới của Mỹ. Điều này, cộng với chi phí vận tải biển leo thang do bất ổn tại Biển Đỏ, đang siết chặt biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu.

Dù gặp khó tại Mỹ, Vĩnh Hoàn vẫn tìm thấy những khe cửa hẹp để duy trì đà tăng trưởng dài hạn. Thị trường Trung Quốc đang trở thành động lực mới với mức tăng trưởng doanh thu 80% trong tháng 7. Sự sụt giảm sản lượng cá rô phi tại Trung Quốc do dịch bệnh và quy định nuôi trồng khắt khe hơn đã vô tình mở ra cơ hội lớn cho cá tra Việt Nam thế chỗ. 

“Tôi tự tin rằng cá rô phi Việt Nam ngon hơn cá rô phi Trung Quốc. Chiến lược của chúng tôi là phát triển bền vững, đi từ con giống, không chỉ đơn thuần là tận dụng ngắn hạn các chính sách thuế của Mỹ đối với Trung Quốc”, bà Trương Thị Lệ Khanh, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Vĩnh Hoàn, đã thể hiện sự tự tin khi nói về mảng sản phẩm mới. “Đây không chỉ là sân chơi trong nước giữa các doanh nghiệp Việt Nam, mà là cuộc đối đầu trực tiếp với các đối thủ lớn từ Trung Quốc hay Indonesia”.

Tại thị trường châu Âu (EU), doanh nghiệp cũng ghi nhận mức tăng 19%, đạt 234 tỷ đồng. Việc đa dạng hóa thị trường giúp Vĩnh Hoàn không quá lệ thuộc vào một khu vực duy nhất, trong khi các mảng sản phẩm phụ và giá trị gia tăng bắt đầu có đóng góp tích cực hơn.

Bức tranh chung của 17 doanh nghiệp thủy sản trên sàn trong quý II cho thấy một sự tương phản đáng suy ngẫm: doanh thu toàn ngành tăng 6,6% nhưng lãi ròng lại giảm 11,2%. Có những “tảng đá ngầm” đang đe dọa biên lợi nhuận của cả Vĩnh Hoàn lẫn các doanh nghiệp trong ngành. Lãi vay toàn ngành tăng 34% trong quý II. Những cái tên như Vĩnh Hoàn, Nam Việt, Minh Phú, IDI đang chịu áp lực khi duy trì dư nợ lớn để gánh lượng hàng tồn kho lên tới 16.600 ỷ đồng. Bất ổn tại Biển Đỏ cũng đã đẩy giá cước container quốc tế tiến sát mức cao nhất trong 2 năm, trực tiếp bào mòn lợi nhuận của những đơn vị phụ thuộc vào container lạnh.

Kết thúc nửa đầu năm 2026, Vĩnh Hoàn đạt lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ là 735 tỷ đồng, mới chỉ hoàn thành 46% kế hoạch năm (mục tiêu 1.600 tỷ đồng). Với việc doanh thu tháng 7 bắt đầu có dấu hiệu chững lại, áp lực lên 2 quý cuối năm là rất lớn. 
Tại Đại hội cổ đông năm 2026, trong bối cảnh chi phí nuôi và vận tải tăng cao, bà Nguyễn Ngô Vi Tâm, Tổng Giám đốc Vĩnh Hoàn, nêu rõ quan điểm về cách tiếp cận thị trường trong thời gian tới: “Công ty định hướng bán hàng không chỉ dựa vào giá mà còn ở giá trị vô hình, chất lượng và sự khác biệt. Mục tiêu là để khách hàng lựa chọn Vĩnh Hoàn không phải vì giá rẻ”.

Thử thách của Vĩnh Hoàn trong nửa cuối năm 2026 sẽ không chỉ là cuộc chiến giành giật thị phần, mà còn là bài toán quản trị chi phí tài chính và vượt qua rào cản bảo hộ ngày càng cao từ các thị trường phương Tây. “Nữ hoàng cá tra” vẫn giữ vững vương miện về quy mô, nhưng để duy trì sức mạnh lợi nhuận, doanh nghiệp cần những hành động quyết liệt hơn trong việc kiểm soát nợ vay và tối ưu hóa hàng tồn kho.